III CRN 311/74

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Ryszardy Ś. z udziałem Jana Ś. o podział majątku wspólnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 28 maja 1973 r. - uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 29 grudnia 1972 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Szczecinie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneRyszarda Ś. wystąpiła do Sądu Powiatowego w Szczecinie z wnioskiem o podział majątku wspólnego powstałego w czasie małżeństwa z Janem Ś.W uzasadnieniu wniosku Ryszarda Ś. podała, że zawarła związek małżeński z Janem Ś. w dniu 23.1.1962 r., a wyrokiem Sądu Powiatowego w Szczecinie z 30.VIII.1971 r. została zniesiona ustawowa wspólność majątkowa. W czasie trwania wspólności małżonkowie nabyli szereg przedmiotów urządzenia domowego, spłacili połowę domu, który stanowił współwłasność uczestnika z pierwszą żoną, dokonali remontu tego domu oraz dorobili się oszczędności w wysokości 100.000 zł, które zostały ulokowane na książeczce oszczędnościowej na nazwisko Jana Ś.Sąd Powiatowy w Szczecinie postanowieniem z 29.XII.1972 r. ustalił, że w skład majątku wchodzi: motocykl, telewizor, dywan, komplet mebli sypialnych, szafa, firanki, zasłony, drugi komplet firanek, i zasłon, sztućce, piec, wersalka, radio tranzystorowe, wkład mieszkaniowy w Spółdzielni Mieszkaniowej "Wspólny Dom", w końcu wartość instalacji centralnego ogrzewania założonego w domu uczestnika.Sąd nie włączył do majątku wspólnego połowy domu w P. przy ul. (...), oraz oszczędności złożonych na książeczkach PKO, uznając, że cały dom stanowi majątek odrębny uczestnika - nabyty przed zawarciem małżeństwa z Ryszardą Ś., a istnienie oszczędności w PKO nie zostało udowodnione. Sąd Powiatowy dokonał podziału majątku, który uznał za wspólny, a ponieważ Jan Ś. otrzymał składniki majątkowe przewyższające jego udział, przeto na rzecz wnioskodawcy zasądzono dopłatę w wysokości 917 zł.W rewizji od postanowienia Sądu Powiatowego wnioskodawczyni zarzuciła, że połowa domu w P. przy ul. (...) winna być uznana jako majątek wspólny, że wkład mieszkaniowy nie wchodzi do wspólności oraz, że nie wyjaśniono należycie oszczędności ulokowanych w PKO na nazwisko Jana Ś.Sąd Wojewódzki w Szczecinie, uwzględniając częściowo rewizję wnioskodawczyni, zmienił zaskarżone postanowienie, ustalając, że w skład majątku dorobkowego nie wchodzi kwota 15.800 zł stanowiąca wkład mieszkaniowy w Spółdzielni Mieszkaniowej "Wspólny Dom" i uwzględnił w rozliczeniu kwotę 28.000 zł wydatkowaną z majątku wspólnego na dom uczestnika przy ul. (...) w związku z czym majątek podlegający podziałowi stanowi wartość 66.417 zł i tytułem dopłaty na rzecz uczestniczki została zasądzona kwota 22.908 zł. Natomiast zarzuty, że połowa domu przy ul. (...) wchodzi w skład majątku wspólnego i że nie została wyjaśniona kwestia oszczędności ulokowanych w PKO, nie zostały uwzględnione i w tym zakresie rewizja uległa oddaleniu.Od postanowienia powyższego złożył Minister Sprawiedliwości rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Powiatowego z 29.XII.1972 r. o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Szczecinie, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie interesu Polskiej. Rzeczypospolitej Ludowej i rażące naruszenie art. 233 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 31, 32 § 1 i 45 § 1 i § 2 k.r.o.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną.Jan Ś. był dwukrotnie żonaty. W czasie trwania pierwszego małżeństwa z Janiną Ś. nabył on od Skarbu Państwa aktem z 31.V.1960 r. nieruchomość przy ul. (...) w P. oświadczając w akcie - że nieruchomość należy do majątku osobistego. Jednakże wyrokiem z 23.11.1961 r. w sprawie z powództwa Janiny Ś. Sąd Powiatowy w Szczecinie ustalił, że wspomniana nieruchomość objęta jest wspólnością ustawową małżonków Jana i Janiny Ś. Z kolei wyrokiem z 18.IX.1961 r. związek .małżeński Jana i Janiny Ś., został rozwiązany przez rozwód;Jan Ś. w dniu 23.1.1962 r. zawarł ponowny związek małżeński z Ryszardą Ś. W czasie trwania tego drugiego związku małżeńskiego Janina Ś. wystąpiła z wnioskiem o podział majątku wspólnego z Janem Ś. Sprawa ta zakończyła się ugodą zawartą przed Sądem, mocą której Jan Ś. zobowiązał się spłacić Janinę Ś. kwotą 10.000 zł w zamian za co Janina Ś. zrzekła się wszelkich pretensji do majątku dorobkowego i do udziału w domu przy ul. (...) w P.Kwota 10 0.00 zł została spłacona w czasie trwania małżeństwa z Ryszardą Ś. z majątku wspólnego. Również z tego majątku zostały zapłacone raty w wysokości 28.000 zł należne Skarbowi Państwa z tytułu ceny nabycia. W tym stanie rzeczy niewłączenie do majątku wspólnego połowy nieruchomości w P. przy ul. (...) nie znajduje uzasadnienia. Jan Ś. w chwili zawarcia małżeństwa z Ryszardą Ś. był właścicielem tylko ułamkowej części przedmiotowej nieruchomości.Współwłaścicielką pozostałej części była Janina Ś. Dopiero w czasie trwania małżeństwa z Ryszardą Ś. udział Janiny Ś. został spłacony z majątku wspólnego Ryszardy Ś. i Jana małżonków Ś. i Jan Ś. uzyskał własność drugiego udziału.Zgodnie z art. 31 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca ich dorobek, a na podstawie art. 32 § 1 k.r.o. dorobkiem małżonków są przedmioty nabyte w czasie trwania małżeństwa.Jeżeli na skutek podziału majątku wspólnego po ustaniu małżeństwa dochodzi do przejęcia udziału jednego uczestnika podziału na rzecz drugiego uczestnika postępowania o podział po zawarciu przez tego drugiego uczestnika nowego małżeństwa, a spłata tego udziału pochodzi z majątku należącego do aktualnej wspólności ustawowej, to z mocy art. 32 § 1 k.r.o. udział nabyty staje się dorobkiem małżonków i wchodzi w skład ich majątkowej wspólności ustawowej, choć w orzeczeniu lub w ugodzie sądowej jako nabywca wymieniony jest jeden małżonek.Odmienny pogląd sądów obu instancji, że spłata udziału Janiny Ś., 10.000 zł i spłata należności Skarbu Państwa 18.000 zł stanowią wydatki z majątku wspólnego na majątek odrębny Jana Ś. nie może się utrzymać w świetle powołanych przepisów.Nie została również wyjaśniona sprawa oszczędności w PKO na nazwisko Jana Ś. Wnioskodawczyni w toku całego postępowania uporczywie twierdziła, że w czasie trwania wspólności ustawowej powstały poważne oszczędności, które zostały złożone na książeczkach oszczędnościowych męża i że wynika to z porozumienia stron.Zgodnie z uchwałą Pełnego Składu Izby Cyw. SN z 28.11.1972 r. III CZP 96/71 (OSNCP 12/1972, poz. 211) - w sytuacji, gdy w postępowaniu o podział majątku małżonek odmawia okazania książeczki PKO, a drugi małżonek twierdzi, że, taka książeczka istnieje, a wkład jej wchodzi do wspólności, sąd powinien wydać postanowienie wstępne ustalające, że wkład na książeczce jednego z małżonków wchodzi do majątku. wspólnego. Po zapadnięciu prawomocnego postanowienia o tym przedmiocie Powszechna Kasa Oszczędności nie może odmówić żądaniu drugiego małżonka udzielenia informacji o tych wkładach. Wbrew temu Sąd Powiatowy z rażącym naruszeniem art. 3 § 2 k.p.c. nie rozważył materiału dowodowego pod kątem możliwości wydania postanowienia wstępnego w przedmiocie uznania wkładów Jana Ś. za majątek wspólny co uniemożliwiło Ryszardzie Ś. uzyskanie stosownych informacji, któreby mogły się przyczynić do wykrycia prawdy obiektywnej.Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 387 k.p.c. oddalił w powyższym zakresie rewizję powódki.Przepisy, o wspólności ustawowej majątku między małżonkami mają charakter przepisów podstawowych, kształtujących model rodziny w państwie. Naruszenie tych przepisów narusza, również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, co skutkuje uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej wniesionej po terminie przewidzianym w art. 421 § 2 k.p.c.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 2 k.p.c. uwzględniając rewizję nadzwyczajną, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia Sądu Powiatowego, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Szczecinie.