III CRN 311/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Olejniczak.Sędziowie SN: T. Bielecki, J. Majorowicz (spraw.).SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 1985 r. na rozprawie sprawy z wniosku M. G. i F. G. z udziałem A. Z. i J. Z. o ustanowienie drogi koniecznej na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 16 maja 1984 r., sygn. akt (...), postanawia:rewizję nadzwyczajną oddalić.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy M. i F. G. wnieśli o ustanowienie drogi koniecznej na rzecz parcel (...) przez działki uczestników A. i J. Z. (...) twierdząc, że nie mają dostępu do swych zabudowań.Uczestnicy postępowania zarzucili, że wniosek powyższy nie jest zasadny skoro wnioskodawcy posiadają odpowiedni, inny dojazd do ich parcel.Sąd Rejonowy w Myślenicach postanowieniem z dnia 30 września 1983 r., sygn. akt (...) ustanowił "służebność drogową" szlakiem już istniejącym wzdłuż wschodniej granicy parceli (...), położonej w J. na rzecz nieruchomości obejmującej parcele położone w J. (...).Sąd Rejonowy ustalił w sprawie następujący stan faktyczny: z poświadczenia własności (zawiadomienie (…)) wynika - że działki pb. (…), pgr. (…) wpisane są w Kw PBN w M. pr. (…) na rzecz F. G. i Z. G. Natomiast działki pb.(…) i pgr. (…) stanowią własność uczestników J. i A. Z. (…).Na podstawie oględzin i opinii biegłych do spraw rolnictwa O., oraz geodety S. M. Sąd ustalił, że do zabudowań wnioskodawców istnieje możliwość dojazdu czterema szlakami; cztery wersje dojazdu biegły geodeta przedstawił na wyrysie z mapy ewidencji (wyrys w kopercie podpiętej do obwoluty akt z tyłu). Szlaki wg wersji I i II prowadzą w znacznej części przez grunty orne. Szlak wg wersji III - i ten jest objęty żądaniem wnioskodawców - biegnie przez parcelę budowlaną uczestników pb. (…) tuż obok starego domu i nowej stodoły należących do uczestników, po stronie północnej tychże zabudowań. Szlak wg wersji IV biegnie przez parcele pgr. (…) oraz (…), stanowiące drogę gminną, całkowicie urządzoną i użytkowaną bez żądnych ograniczeń i konfliktów przez wielu rolników zamieszkałych i uprawiających swe pola w J. (oświadczenie wnioskodawców złożone na rozprawie w dniu 20 lipca 1983 r.). Pomiędzy parcelą (…) a (…) istnieje na pewnym odcinku przerwa, którą wypełnia działka uczestników pb. (…); uczestnicy zezwalają rolnikom, a wśród nich i wnioskodawcom, na korzystanie z łącznika biegnącego po granicy ich działki pb. (…) łączącego drogi gminne składające się z parcel (…) i (…). W jednym z punktów tegoż szlaku drożnego, oznaczonym na mapie sytuacyjnej jako pkt A istnieje zdaniem wnioskodawców niewygodny zakręt z drogi gminnej, poważnie utrudniający korzystanie z całego tego szlaku.Mając na względzie powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy na podstawie art. 145 k.c. uznał, że droga konieczna na rzecz nieruchomości wnioskodawców powinna przechodzić szlakiem wg wersji VI, tj. drogą gminną (parcele (…), (…)) oraz wschodnią granicą parceli uczestników postępowania pb. (…).Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 16 maja 1984 r., sygn. akt (…), na skutek rewizji wnioskodawców zmienił pkt I postanowienia Sądu Rejonowego w ten sposób, że ustanowił służebność drogi koniecznej szerokości 3 m biegnącą przez parcelę (...) położoną w J. wzdłuż południowo-wschodniej granicy tej działki i szlakiem już istniejącym na rzecz właścicieli nieruchomości obejmującej parcele pb. (…) i pgr. (…) oraz (…) w J. w pozostałym zaś zakresie rewizję wnioskodawców oddalił.Sąd Wojewódzki przeprowadził dowód z uzupełniającej opinii biegłego, na podstawie którego to dowodu ustalił oznaczenie parceli (…) i przebieg po niej szlaku służebnego (południowo-wschodnia granica tej działki (…)). Na tej też podstawie szczegółowo określił szlak służebny w swym postanowieniu na (…) akt przyjmując, tak jak to też uczynił Sąd Rejonowy, że dojazd do zabudowań wnioskodawców ma przebiegać granicą działki pb (…) oraz dwiema parcelami stanowiącymi drogę gminną (…) i (…).Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, wnosząc o uchylenie tego postanowienia oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Myślenicach z dnia 30 września 1983 r. i przekazanie sprawy wymienionemu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca tym postanowieniom rażące naruszenie prawa, a mianowicie przepisów art. 145 k.c., art. 292 k.c. oraz art. 3 § 2, art. 232 i art. 316 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z treści wniosku oraz z dalszych składanych w toku postępowania oświadczeń wnioskodawców domagali się oni ustanowienia na rzecz swoich parcel (…), (…) i (…) drogi koniecznej, która by biegła południowym krańcem parcel (…) i (…), stanowiących własność uczestników postępowania Z.W ramach tak zgłoszonego żądania Sąd Rejonowy rozpoznał też sprawę. Wprawdzie w uzasadnieniu swego wniosku wnioskodawcy twierdzili, że proponowanym przez nich szlakiem oni jak i ich poprzednicy przechodzili i przeganiali trzodę chlewną od niepamiętnych lat, jednakże miało to stanowić argument, że tylko wskazanym i żądanym przez nich szlakiem droga powinna przebiegać.Tego rodzaju okoliczność nie może mieć w sprawie o ustanowienie drogi konicznej decydującego znaczenia. Stosownie bowiem do art. 145 k.c. ustanowienie drogi koniecznej może nastąpić jedynie wówczas, gdy nieruchomość nie ma "odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarczych". Brak odpowiedniego dostępu do drogi nie oznacza, że droga musi być wytyczona szlakiem, jaki wnioskodawcom odpowiada.Przeprowadzenie bowiem drogi koniecznej może i musi nastąpić przy uwzględnieniu potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej z najmniejszym obciążeniem gruntów przez które droga ma prowadzić.W rozważonej sprawie Sąd Rejonowy, a także Sąd Wojewódzki, w sposób szczegółowy przeprowadziły w tym względzie postępowanie dowodowe. Została dokonana wizja całego terenu w obecności wnioskodawców i uczestników postępowania oraz dwu biegłych S. M. i T. O.Biegli ci wypowiedzieli się następnie co do możliwości ustanowienia drogi koniecznej, wskazując cztery rozwiązania oraz przytaczając okoliczności wskazujące na dodatnie i ujemne następstwa poszczególnych rozwiązań. W toku postępowania wypowiadała się ponadto biegła B. M. Z jej opinii, a także opinii pozostałych, wynika jednoznaczny wniosek, że wnioskodawcy mają dostęp do drogi publicznej przez swoje nieruchomości (Wersja IV na planie inż. M.). Podnoszona okoliczność, że droga ta jest dłuższa (jak twierdził pełnomocnik wnioskodawców na rozprawie przed Sądem Najwyższym ma około 200 m,), a ponadto, że na pewnym odcinku znajduje się ostry zakręt nie podważa ustalenia, że droga taka istnieje i można z niej korzystać.Jest więc odpowiedni dostęp do drogi publicznej. Brak natomiast uzasadnionych racji po stronie wnioskodawców domagania się ustanowienia drogi koniecznej przez siedlisko uczestników postępowania. Ustanowienie drogi w taki sposób jest w ogóle, a w każdym razie w zasadzie, wykluczone jako sprzeczne z interesem społeczno-gospodarczym nieruchomości mającej być taką służebnością obciążonej. Stąd nie można podzielić zarzutu podniesionego w rewizji nadzwyczajnej co do naruszenia przez oba sądy art. 3 § 2, art. 232 i art. 316 § 1 k.p.c., a także obrazę art. 145 k.c.Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia przez oba Sądy art. 292 k.c. Jeżeli nawet przyjąć, że w ramach zgłoszonego przez wnioskodawców wniosku o ustanowienie drogi koniecznej można się dopatrzyć również wniosku o ustalenie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej, co jest bardzo wątpliwe, to brak w ogóle przesłanek ustawowych z art. 292 k.c. Warunkiem bowiem ustalenia, że służebność została (…) w ten sposób jest "korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia" przez oznaczony okres. W toku całej sprawy brak w ogóle jakichkolwiek nawet twierdzeń, że tego rodzaju trwałe i widoczne urządzenia istniały.Okoliczność, że wnioskodawcy, skracając sobie drogę, przechodzili przez nieruchomość uczestników postępowania nie spełnia wskazanego wyżej wymogu. Za trwałe i widoczne urządzenie uznać można tylko urządzenie będące efektem świadomego i pozytywnego działania ludzkiego. Chodzi więc o urządzenie uzewnętrznione w trwałej postaci (np. mosty, nasypy, groble, utwardzony celowo szlak, drożny itp.).Powołane przez wnioskodawców sprawy (...) i (...) Sądu Rejonowego w Myślenicach, z których Sąd Najwyższy przeprowadził dowód w tym zakresie nie wnosząc istotnych elementów. W sprawie (...) z powództwa G. przeciwko Z. o ochronę posiadania przechodu i przegonu, mowa jest o "ścieżce". Podobnie twierdzili G. w odpowiedzi na pozew w sprawie (...).Z tych względów rewizja nadzwyczajna nie mogła być uwzględniona, co powoduje jej oddalenie.