III CRN 321/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Nalewajko, T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora J. Szewczyka, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 1991 r. na rozprawie sprawy z wniosku Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o wpis do rejestru na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 15 października 1990 r.postanowił oddalić rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 15 października 1990 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy zarządził wpis do rejestru handlowego przekształcenia Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną. Orzeczenie to uprawomocniło się bez zaskarżenia w zwykłym trybie i nie zawiera uzasadnienia.Zaskarżył je rewizją nadzwyczajną wniesioną z urzędu Ministra Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie prawa, a w szczególności art. 16 § 1, art. 255 § 1, art. 258 § 1, art. 309 § 1 pkt 6, art. 347 w związku z art. 498 § 2 k.h. a także naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla m. st. Warszawy - Sądowi Gospodarczemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Minister Sprawiedliwości, kwestionując wskazane wyżej orzeczenie Sądu rejonowego dla m. st. Warszawy, sformułował następujące zarzuty, które - w jego ocenie - uzasadniają generalną tezę, że orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem następujących przepisów prawa:po pierwsze, Sąd rejonowy nie zwrócił uwagi na to, że forma sporządzenia statutu, w postaci wpisania jego treści do protokołu notarialnego ze zgromadzenia wspólników, nie odpowiada wymaganiom wynikającym z art. 308 k.h.; zgodnie z tym przepisem statut spółki akcyjnej powinien być - pod rygorem nieważności - sporządzony w formie aktu notarialnego, a nie protokołu notarialnego;po wtóre, sąd rejonowy nie dostrzegł faktu pominięcia w treści statutu imion, nazwisk i miejsca zamieszkania osób fizycznych, działających w imieniu osób prawnych - jako wspólników, a zamieszczenia tych danych wymagają przepisy prawa o notariacie;po trzecie, podwyższenie kapitału zakładowego o kwotę odpowiadającą zyskowi bilansowemu za rok 1989 nastąpiło bez zmiany umowy spółki (co było konieczne), jak również bez ujawnienia tego faktu w rejestrze handlowym; (art. 255 § 1 i 258 k.h.);po czwarte, treść art. 9 statutu pozostaje w kolizji z art. 347 k.h. w związku z art. 497 § 2 k.h., gdyż dopuszcza bez ograniczeń możliwość zbywania akcji wydanych w zamian za wkłady niepieniężne.Podejmując merytoryczną analizę tych zarzutów należy wstępnie scharakteryzować naturę prawną przekształcenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną albo spółki akcyjnej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest to konieczne, gdyż w niniejszej sprawie chodzi właśnie o przekształcenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną, a - co ważniejsze - chodzi o określenie, czy i w jakim zakresie przepisy działu XIII kodeksu handlowego normują przekształcenie spółki w sposób samodzielny i wyczerpujący, czy też konieczne jest tu sięganie do innych działów kodeksu handlowego.Rozważając tę kwestię trzeba wskazać, że art. 491-496 k.h. określają tryb przekształcenia spółki akcyjnej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, nie normują natomiast wprost przekształcenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną. Jedynie w art. 497 § 1 k.h. przyjęto, że do takiego przekształcenia stosuje się odpowiednie przepisy art. 491-496 k.h.; przy czym w art. 497 § 2 k.h. zastrzeżono, iż do majątku przekształconej spółki z o.o. i do akcji wydawanych wspólnikom tej spółki stosuje się przepisy działu o spółkach akcyjnych, dotyczące wkładów niepieniężnych i akcji wydawanych w zamian za te wkłady.Jakie zatem wnioski wynikają z takiego unormowania?1) Przekształcenie spółki z o.o. w spółkę akcyjną należy dokonywać zgodnie z przepisami art. 491-496 k.h.2) Przepisy art. 491-496 k.h. stosuje się do przekształcenia spółki z o.o. w spółkę akcyjną odpowiednio, co oznacza, że niektóre będzie się stosowało wprost, inne mogą wymagać modyfikacji, wreszcie mogą być i takie, których stosowanie będzie wyłączone.3) Z mocy art. 497 § 2 k.h. nastąpiło - w zakresie przekształcenia - odesłanie do innych działów kodeksu handlowego, przy czym jest to odesłanie ukierunkowane do działu o spółkach akcyjnych co do wkładów niepieniężnych i akcji wydawanych w zamian za te wkłady.Te wstępne spostrzeżenia należy mieć na uwadze, jeśli ocenia się prawidłowość podjętych przez organy spółki z o.o. - Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego czynności zmierzających do jej przekształcenia ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną.Jeśli chodzi o samą istotę prawa przekształcenia spółki, to wynika ona z art. 491 k.h. Stwierdzono tam, że przekształcenie spółki z o.o. w spółkę akcyjną lub spółki akcyjnej w spółkę z o.o. nie powoduje żadnych zmian w jej stosunku do osób trzecich. Oznacza to, że mamy tu do czynienia z ciągłością osoby prawnej, która zmienia jedynie formę swego ustroju. Przekształcenie nie oznacza rozwiązania i likwidacji dotychczasowej spółki oraz utworzenia nowej spółki. Przeciwnie, z art. 496 § 1 k.h. wynika jednoznacznie, że z chwilą wpisu przekształcenia do rejestru handlowego spółka akcyjna staje się spółką z o.o., spółka z o.o. zaś - spółką akcyjną (art. 497 § 1 i art. 496 § 1 k.h.). Nie ma tu zatem żadnego "okresu przejściowego", który w jakikolwiek sposób mógłby rzutować na byt prawny spółki. Jednocześnie już konsekwentnie uważa się, że przekształcona spółka z mocy samego prawa przejmuje majątek, wierzycieli lub zobowiązania spółki, która przed przekształceniem funkcjonowała w innej formie ustrojowej. Reasumując ten wątek należy podkreślić, że przekształcenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej oznacza dokonaną zgodnie z przepisami prawa zmianę jej formy ustrojowej, przy zachowaniu bytu prawnego.Tak rozumiane przekształcenie można jednak odnieść tylko do transformacji spółki z o.o. w spółkę akcyjną oraz spółki akcyjnej w spółkę z o.o.Nie ma zatem możliwości dokonania przekształcenia np. spółki jawnej w spółkę z o.o. lub akcyjną. Tu właśnie konieczne jest rozwiązanie i likwidacja jednej oraz utworzenie drugiej.Jeżeli zatem tak rozumieć istotę prawną przekształcenia spółki z o.o. w spółkę akcyjną (a o taką transformację chodzi w niniejszej sprawie), to wyłania się pytanie, czy i na ile w procesie przekształcenia znajdą zastosowanie przepisy działu o spółkach akcyjnych (przy przekształceniu spółki z o.o. w spółkę akcyjną) albo przepisy działu o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością (przy przekształceniu spółki akcyjnej w spółkę z o.o.). Problem ten wiąże się wprost z dwoma zarzutami rewizji nadzwyczajnej, a mianowicie naruszenia art. 308 i 309 pkt 6 k.h., a więc przepisów zamieszczanych w dziale XII dotyczącym spółki akcyjnej.Na zagadnienie to można spojrzeć co najmniej z dwóch punktów widzenia. Można twierdzić, że przepisy działu XIII kodeksu handlowego jedynie w dwóch przepisach zawierają odesłanie do działu o spółkach akcyjnych. Mianowicie, odesłanie to zawarte jest w art. 497 § 2 k.h. - co do przepisów dotyczących wkładów niepieniężnych i akcji wydanych w zamian za te wkłady oraz w art. 495 § 1 k.h. w zw. z art. 497 § 1 k.h., w których nakazuje się "wykazać spełnienie ogólnych warunków, przepisanych dla wpisu spółki akcyjnej". Taka konstrukcja przepisów działu XIII kodeksu handlowego może uzasadniać twierdzenie, że poza odesłaniami z art. 497 § 2 oraz art. 495 § 1 w zw. z art. 497 § 1 k.h. brak jest podstaw do sięgania do innych przepisów działu XII dotyczącego spółki akcyjnej, a więc także do art. 308 i 309 § 1 pkt 6 k.h. Tym samym nie można zarzucać, że te przepisy zostały w niniejszej sprawie rażąco naruszone.Nie jest to jednak argumentacja wystarczająca do odparcia zarzutów zawartych w rewizji nadzwyczajnej. Konieczne jest dokonanie bliższej analizy samego procesu przekształcenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną. W procesie tym w sposób wyraźny można wyodrębnić trzy etapy.Pierwszy określa art. 492 w związku z art. 497 § 1 k.h. i sprowadza się on do podjęcia przez zgromadzenie wspólników uchwały o przekształceniu, przy czym znamienne są tu trzy kwestie:a) przy podjęciu uchwały musi być zachowana większość, o której mowa w art. 492 § 1 k.h.;b) uchwała powinna określać wartość udziałów na podstawie osobnego bilansu oraz zawierać projekt statutu spółki akcyjnej; projekt nie musi jednak określać wysokości kapitału akcyjnego oraz wysokość akcji;c) uchwała zyskuje moc prawną dopiero przez zarejestrowanie.Na tle tych unormowań należy zwrócić uwagę, że uchwała o przekształceniu powinna między innymi zawierać projekt statusu, który nie musi jednak określać wysokości kapitału akcyjnego oraz wysokości akcji. Powstaje zatem pytanie o przyczyny takiego rozwiązania? Otóż rzecz w tym, że przyjęcie uchwały o przekształceniu spółki, czyli zmianie jej formy ustrojowej ze spółki z o.o. na spółkę akcyjną, nie oznacza, iż takie przekształcenie jest już skuteczne, a co ważniejsze nie oznacza, że wspólnicy dotychczasowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, także ci, którzy podjęli taką uchwałę o przekształceniu, stają się wspólnikami spółki akcyjnej. Uchwała o przekształceniu spółki podjęta przy zachowaniu większości, o której mowa w art. 492 § 1 k.h., wyraża jedynie wolę wspólników co do zmiany formy ustrojowej spółki. Zmiana zaś tzw. formy nie może odbywać się "blankietowo", w sposób ogólny, lecz musi być oparta na sprecyzowanej w projekcie statutu, konkretnej już formie ustrojowej. Projekt statutu musi bowiem zawierać wszystkie dane, o których mowa w art. 309 k.h., wyjątki zaś są tylko dwa: projekt statutu nie musi określać wysokości kapitału akcyjnego (bo wynika on z bilansu) oraz wysokości akcji (bo nie wiadomo, którzy udziałowcy przystąpią do spółki akcyjnej). Poza tymi wyjątkami projekt statutu musi odpowiadać ogólnym wymaganiom przewidzianym z art. 309 k.h.Nieodparcie nasuwa się tu kolejne pytanie: w jakiej formie powinny być dokonane te czynności, aby były skuteczne? Odpowiedzi na to pytanie należy poszukiwać w art. 239 § 1 i art. 492 § 1 w zw. z art. 497 § 1 k.h.. Pierwszy z nich stanowi, że uchwały zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinny być wpisane do księgi protokołów (...), przy czym, jeśli protokół sporządza notariusz, to zarząd spółki wniesie odpis protokołu do księgi protokołów. Z art. 492 § 1 k.h. zaś, stosowanego odpowiednio, wynika, że uchwała o przekształceniu spółki z o.o. w spółkę akcyjną traktowane jest co najmniej na równi ze zmianą umowy spółki. Jeśli zatem zestawić te dwa przepisy, to wniosek jest oczywisty: uchwała o przekształceniu powinna być zaprotokołowana przez notariusza. W tej kwestii zarówno poprzednio obowiązujące Prawo o notariacie (ustawa z dnia 24 maja 1989 r. - Dz. U. Nr 33, poz. 176 ze zm.), jak i obowiązujące od dnia 21 kwietnia 1991 r. nowe Prawo o notariacie (ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Dz. U. Nr 22, poz. 91) przewiduje wśród czynności notarialnych, których dokonuje notariusz, między innymi akty notarialne i protokoły. Akt notarialny, którego treść określa art. 92 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r., notariusz sporządza, jeżeli wymaga tego przepis prawa lub taka jest wola stron. Zgodnie zaś z przepisami rozdziału 6 tej ustawy, notariusz spisuje protokoły walnych zgromadzeń organizacji społecznych, stowarzyszeń, spółdzielni, spółek i innych osób prawnych w przypadkach prawem przewidzianych, a także w celu stwierdzenia przebiegu pewnych czynności i zdarzeń wywołujących skutki prawne, np. stawiennictwo stron, ich oświadczeń itp., przy czym protokoły spisuje się w formie aktu notarialnego.Prawo o notariacie nie reguluje - bo nie jest to materia tego aktu prawnego - treści protokołu. Określają go natomiast - jeśli chodzi o protokół ze zgromadzenia wspólników - przepisy art. 239 § 2 i art. 412 § 2 k.h. Wynika z nich, że w protokole należy stwierdzić prawidłowość zwołania zgromadzenia, jego zdolność do powzięcia uchwał, wymienić powzięte uchwały, liczbę głosów oddanych na każdą uchwałę i zgłoszone sprzeciwy. Do protokołu należy dołączyć odpowiednie dokumenty, takie jak dowody zwołania zgromadzenia i listę obecności z podpisami uczestników zgromadzenia.Jakie zatem wnioski można sformułować odnośnie do zachowania skutecznej formy czynności przekształcenia spółki z o.o. w spółkę akcyjną?Po pierwsze, uchwała zgromadzenia wspólników o przekształceniu spółki musi być zawarta w protokole ze zgromadzenia, sporządzonym przez notariusza;Po wtóre, protokół ten sporządza się w formie aktu notarialnego;Po trzecie, z mocy art. 492 § 2 k.h. uchwała o przekształceniu zawarta w protokole sporządzonym w formie aktu notarialnego musi zawierać wartość udziałów ustaloną na podstawie sporządzonego osobno bilansu oraz projekt statutu spółki akcyjnej.Przy zachowaniu tych wymagań formalnych, czynności związane z pierwszym etapem przekształcenia się są w pełni skuteczne, z tym zastrzeżeniem (art. 492§ 3 k.h.) że uchwała o przekształceniu uzyskuje moc prawną dopiero przez zarejestrowanie.Drugi etap czynności związanych z przekształceniem spółki wynika z treści art. 493 k.h. Istota tych czynności sprowadza się do wezwania wszystkich udziałowców spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - w sposób obowiązujący w danej spółce co do zwołania walnych zgromadzeń - aby oświadczyli, czy chcą przystąpić do spółki akcyjnej z objęciem akcji odpowiadających wartości ich udziałów.Na tle tego unormowania należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:Po pierwsze, wezwanie w sposób określony w art. 493 pkt 1 k.h., musi być skierowane do wszystkich udziałowców, także tych, którzy głosowali za przekształceniem.Po wtóre, oświadczenie udziałowca o przystąpieniu do spółki jest skuteczne tylko wówczas, gdy zostało złożone po wezwaniu, w sposób jednoznaczny, przy zachowaniu formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności (art. 314 k.h.).Po trzecie, jeżeli wspólnikiem jest osoba prawna, oświadczenie to mogą złożyć tylko osoby fizyczne umocowane do składania oświadczeń woli w imieniu osoby prawnej.Po czwarte, przepis art. 494 k.h. normuje roszczenia tych udziałowców, którzy nie przystąpili do przekształconej spółki.Taka konstrukcja oświadczenia o przystąpieniu do spółki akcyjnej wiąże się wprost z treścią art. 314 k.h. W przepisie tym stwierdza się, że zgoda na zawiązanie spółki akcyjnej i brzmienie statutu oraz na objęcie akcji (liczby i rodzaju) powinna być wyrażona pod rygorem nieważności w jednym lub kilku aktach notarialnych. Oznacza to, że przez oświadczenie o przystąpieniu do spółki udziałowcy wyrażają między innymi zgodę na brzmienie statutu, którego projekt zawarty jest w uchwale o przekształceniu. Taki tryb postępowania przy przekształceniu spółki ma swoją logikę i uzasadnienie. Wspólnicy poprzez oświadczenie o przystąpieniu do spółki, oświadczają tym samym o przyjęciu statutu w brzmieniu zaprojektowanym w uchwale o przekształceniu. W rezultacie nie można - przy takim trybie regulacji prawnej - stawiać bezwzględnego warunku, aby statut spółki akcyjnej powstałej w wyniku przekształcenia spółki z o.o. musiał być - zgodnie z art. 308 k.h. - sporządzony w formie osobnego aktu notarialnego i podpisany przez założycieli. Nie oznacza to, aby w późniejszym, dowolnym czasie, statut spółki nie mógł być sporządzony w formie osobnego aktu notarialnego. Jest to możliwość, a nie konieczność.Trzeci etap przekształcenia wiąże się z czynnościami rejestracyjnymi (art. 495 i 496 k.h.). Stosowny wniosek muszą złożyć zarządy obu spółek i wykazać spełnienie warunków przewidzianych w art. 493 k.h. oraz art. 331 k.h.Z chwilą wpisu do rejestru handlowego, uchwała o przekształceniu uzyskuje moc prawną, spółka z o.o. zaś staje się spółką akcyjną.Na tle tych rozważań, poświęconych charakterystyce prawnej przekształcenie spółki, należy ocenić, czy i na ile czynności podjęte przez organy spółki z o.o. - Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego w celu jej przekształcenia ze spółki z o.o. w spółkę akcyjną są zgodne z prawem oraz czy i na ile zarzuty sformułowane w rewizji nadzwyczajnej, w których zakwestionowano tę zgodność - są uzasadnione. Tak określone ramy badania Sądu Najwyższego uzasadniają art. 423 § 1 w zw. z art. 381 § 1 k.p.c.W pierwszej kolejności ustosunkowania się wymagają zarzuty zawarte w rewizji nadzwyczajnej.Pierwszy z nich dotyczy naruszenia art. 308 k.h. Wnoszący rewizję nadzwyczajną wychodzi z założenia, że statut spółki akcyjnej musi być sporządzony w formie aktu notarialnego, a nie wkomponowany w treść protokołu notarialnego ze zgromadzenia wspólników. Już z poprzednich rozważań, poświęconych formie czynności związanych z przekształceniem spółki, wynika, że tak sformułowany zarzut jest chybiony. Zgodnie z art. 492 § 2 k.h. uchwała o przekształceniu - zaprotokołowana przez notariusza - ma zawierać projekt statutu. Projekt ten ma być wkomponowany w treść samej uchwały. Przyjęcie zaś tego projektu następuje poprzez oświadczenie wspólników o przystąpieniu do spółki. Statut może, ale nie musi być sporządzony później w formie aktu notarialnego.W konkretnej sprawie statut został ujęty w notarialnym protokole ze zgromadzenia wspólników. Jeśli go traktować jako projekt statutu, to było nie tylko dopuszczalne, ale w pełni zgodne z art. 492 § 2 k.h.Drugi zarzut dotyczy naruszenia art. 309 § 1 pkt 6 k.h. Zgodnie z tym przepisem statut powinien określać imiona i nazwiska (firmę) oraz adres (siedzibę) założycieli. Jak to już uprzednio wskazano, projekt statutu, który ma zawierać uchwała o przekształceniu (art. 492 § 2 k.h.) powinien mieć wszystkie elementy, z wyjątkiem wysokości kapitału akcyjnego i wysokości akcji. W art. 6 statutu zamieszczonego w uchwale wymienia się 71 "założycieli", w postaci osób prawnych, wskazując nazwę tych osób (firmę) oraz ich siedzibę. Jest to zatem w pełni zgodne z art. 309 § 1 pkt 6 k.h. oraz art. 492 § 2 k.h., jeśli przyjąć, że mamy do czynienia z projektem statutu. Inną zaś sprawą jest, że oświadczenie o przystąpieniu do przekształconej spółki przez konkretnego wspólnika - jako osoby prawnej - powinny złożyć osoby fizyczne upoważnione do składania oświadczeń woli w jej imieniu.Trzeci zarzut wiąże się z naruszeniem art. 255 § 1 i art. 258 § 1 k.h. przy podwyższeniu kapitału zakładowego. Podejmując ocenę tego zarzutu trzeba stwierdzić, że z protokołu zgromadzenia wspólników odbytego w dniu 19 kwietnia 1990 r. wynika (pkt 2), iż wspólnicy postanawiają podwyższyć kapitał przekształconej spółki o 149.141.000.000 zł do kwoty 150.000.000.000 zł w następujący sposób: poprzez przeznaczenie na ten cel dotychczasowego kapitału składowego spółki z o.o. w kwocie 859.000.000 zł, powiększonego o kwotę 50.681.000.000 zł z zysku bilansowego za rok 1989. Zapis ten wskazuje jednoznacznie, że intencją wspólników było podwyższenie kapitału zakładowego dotychczasowej spółki z o.o. w wysokości 859.000.000 zł o kwotę 50.681.000.000 zł, co oznacza, że w chwili przekształcenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną, kapitał zakładowy spółki z o.o. miał wynosić 51.540.000.000 zł i tak podwyższony kapitał zakładowy przeznaczyć na kapitał akcyjny tworzonej spółki akcyjnej.Takie postępowanie jest możliwe i dopuszczalne, wszakże pod warunkiem przestrzegania przepisów kodeksu handlowego i postanowień umowy spółki. Tymczasem umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podpisana dnia 16 marca 1983 r., nie zawiera postanowień zezwalających na podwyższenie kapitału zakładowego. Skoro tak, to zgodnie z art. 255 § 1 k.h. podwyższenie kapitału może nastąpić jedynie poprzez zmianę umowy spółki. Tak też postępowano przed przekształceniem, dokonując zmian umowy spółki i wpisując wysokość kapitału zakładowego do rejestru handlowego, kolejno z 700.000.000 do 880.000.000 zł, a następnie z 880.000.000 do 859.000.000 zł. Zmiany wysokości kapitału zakładowego dokonane zatem zgodnie z art. 255 § 1 k.h. Tych reguł nie przestrzegano już w chwili podwyższenia kapitału zakładowego spółki z o.o. z kwoty 859.000.000 do kwoty 51.540.000.000 zł, co miało miejsce dnia 19 kwietnia 1990 r. Nie dokonano ani zamiany umowy spółki, ani nie zgłoszono podwyższenia kapitału zakładowego do rejestru handlowego (art. 258 § 1 k.h.).Powstaje jednak zasadnicze - z punktu widzenia podstaw rewizji nadzwyczajnej - pytanie, czy istotnie mamy tu do czynienia z rażącym naruszeniem przepisów prawa.Otóż, zgodnie z art. 254 k.h., każda zmiana umowy spółki wymaga dla swej ważności uchwały wspólników, która - pod rygorem nieważności powinna być zaprotokołowana przez notariusza, a następnie zmianę umowy należy zgłosić do rejestru handlowego.W konkretnej sprawie w protokole sporządzonym w formie aktu notarialnego wspólnicy, reprezentujący 1.670 udziałów na 1.718 udziałów, postanowili podwyższyć kapitał przekształconej spółki do 150.000.000 zł poprzez przeznaczenie na ten cel dotychczasowego kapitału zakładowego, powiększonego o kwotę 50.681.000.000 zł z zysku bilansowego za 1989 rok.Oczywiście są tu uchybienia. Nie można podwyższać kapitału akcyjnego, skoro istnieje jeszcze spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Trzeba to traktować tylko jako podwyższenie kapitału zakładowego oraz wyrażoną wolę podwyższenia kapitału akcyjnego. Istotne jest wszakże to, że zapadła uchwała wspólników o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki z o.o. z kwoty 859.000.000 zł do kwoty 51.540.000.000 zł, uchwałę tę zaprotokołował notariusz, zaś jej zgłoszenie do rejestru nastąpiło w ramach zgłoszenia wniosku o wpis przekształcenia. Czy w tej sytuacji - mając na uwadze, że nie podjęto jedynie formalnie nazwanej uchwały o zmianie umowy przez podwyższenie kapitału zakładowego oraz nie zgłoszono tej zmiany do rejestru - uchybienie to można oceniać w kategoriach rażącego naruszenia przepisów prawa? Odpowiedź na to pytanie musi być negatywna.Wreszcie czwarty zarzut dotyczący sprzeczności art. 9 statutu z art. 347 k.h. Istotnie, art. 9 statutu - w pierwotnym brzmieniu - stanowił, że "wszystkie akcje spółki są zbywalne (...)", co kolidowało z art. 347 § 1 k.h. Wszakże zasadność tego zarzutu Sąd Najwyższy ocenia w dacie orzekania. Tymczasem treść art. 9 została zmieniona w dniu 25 kwietnia 1991 r., zaś tę zmianę statutu zarejestrowano z mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 16 maja 1991 r. W obecnej treści art. 9 statutu trudno dostrzec sprzeczność z art. 347 § 1 k.h. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że jeśli przyjąć, że art. 347 § 1 k.h. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, to postanowieniem statutu nie sposób go zmienić, a zatem art. 347 § 1 k.h. i tak miałby zastosowanie.Reasumując, należy stwierdzić, że zarzuty rewizji nadzwyczajnej same przez się nie dawały podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Rozpoznając jednak rewizję nadzwyczajną w granicach art. 423 § 1 w związku z art. 381 § 1 k.p.c. nie sposób nie zauważyć, że przy przekształceniu spółki z o.o. - Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego w spółkę akcyjną skomasowano czynności pierwszego i drugiego etapu przekształcenia, opisane w art. 492 i 493 k.h., w jeden etap, w którym:a) wspólnicy podjęli uchwałę o przekształceniu spółki,b) wspólnicy złożyli oświadczenie o przystąpieniu do spółki akcyjnej i objęciu określonej liczby akcji,c) wspólnicy dokonali podwyższenia kapitału spółki akcyjnej,d) wspólnicy uchwalili statut.Takie skomasowanie czynności nie jest prawidłowe w świetle art. 492 i 493 k.h. Jednakże chodzi o ocenę, czy te nieprawidłowości mogą być uznane za rażące naruszenie przepisów prawa w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c.W tej kwestii należy udzielić odpowiedzi negatywnej z następujących względów:Po pierwsze, samo podjęcie uchwały o przekształceniu spółki było prawidłowe z tym zastrzeżeniem, że w uchwale powinno było nastąpić określenie wartości udziałów na podstawie osobnego bilansu oraz uchwała powinna obejmować projekt statutu. Tymczasem w uchwale określono już kapitał spółki akcyjnej na 150 mld zł oraz wartość nominalną akcji. Należało to uczynić w dalszym etapie, wszakże czynności te musiały być dokonane. Można zatem przyjąć, że w ten sposób niejako skonsumowano późniejsze czynności. Należy tu jednak zaznaczyć, że w sprawie został sporządzony osobny bilans spółki na dzień 31 marca 1990 r., jak również ustalono treść statutu. Pomimo zatem pewnych nieprawidłowości ostatecznie można przyjąć, że treść uchwały o przekształceniu została zachowana.Po wtóre, jest w sprawie bezsporne, że po podjęciu uchwały o przekształceniu spółki nie dokonano czynności, o których mowa w art. 497k.h., tj. nie wezwano wspólników do oświadczenia, czy przystępują do spółki akcyjnej z określoną liczbą akcji odpowiadającą wartości ich udziałów; jeśli wspólników nie wezwano, to tym samym nie złożyli oni oświadczeń w formie aktu notarialnego o przystąpieniu do spółki, o wyrażeniu zgody na brzmienie statutu i o objęciu określonej liczby akcji. Są to poważne uchybienia, które mogą rzutować wprost w samą istotę przekształcenia. Wszakże należy zwrócić uwagę na to, że:a) żaden ze wspólników nie zaskarżył uchwały o przekształceniu spółki;b) wszyscy wspólnicy obecni na zgromadzeniu złożyli oświadczenie, że przystępują do spółki akcyjnej; oświadczenie to w imieniu osób prawnych złożyły osoby fizyczne upoważnione do działania w ich imieniu (pełnomocnictwa te załączono do protokołu notarialnego ze zgromadzenia wspólników);c) oświadczenia o przystąpieniu i objęciu określonej liczby akcji zawarte są w protokole notarialnym, sporządzonym w formie aktu notarialnego;d) w protokole notarialnym z dnia 19 kwietnia 1990 r. znajduje się stwierdzenie, że "założyciele spółki uchwalają statut w następującym brzmieniu", co oznacza niewątpliwie zgodę wspólników na brzmienie statutu.Jeśli zatem uwzględnić te okoliczności, to istota czynności, o których mowa w art. 493 k.h., została zachowana. Skoro tak, to nie sposób, aby nastąpiło rażące naruszenie prawa.Po trzecie, podwyższenie kapitału akcyjnego w uchwale o przekształceniu i tak wywiera skutek dopiero z chwilą zarejestrowania przekształcenia.Reasumując, przyjęcie przez zgromadzenie wspólników Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego - niewątpliwie uproszczonego trybu przekształcenia spółki z o.o. w spółkę akcyjną nie daje jednak podstaw do zakwalifikowania stwierdzonych wyżej nieprawidłowości jako rażącego naruszenia przepisów prawa (...).Jak to już wyżej wskazano - zarzuty podniesione w rewizji nadzwyczajnej nie znalazły - poza jednym - potwierdzenia, zaś nieprawidłowości stwierdzone przez Sąd Najwyższy z urzędu - nie mogą być uznane jako rażąco naruszające przepisy prawa. W tej sytuacji, oceniając celowość wniesienia rewizji nadzwyczajnej, a na dalszym etapie - celowość jej uwzględnienia, nie sposób pominąć rozważenia problemu, czy i na ile uchybienia formalno-prawne uzasadniają decyzję, która niewątpliwie podważa zaufanie zarówno partnerów krajowych, jak i zagranicznych do podmiotu gospodarczego, który funkcjonuje jako spółka z o.o. od 1983 r., a wcześniej zaś przez wiele lat jako przedsiębiorstwo państwowe, a także stwarza stan niepewności wśród akcjonariuszy krajowych i zagranicznych. Powstanie zaś tych skutków jest nieuchronne przy uchyleniu zaskarżonego postanowienia, skutków wysoce niekorzystnych przede wszystkim w sferze gospodarczej, co nie może być pominięte przy ocenie ciężaru gatunkowego zarzuconych lub stwierdzonych z urzędu przez Sąd Najwyższy uchybień formalnoprawnych. Z tych względów, na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.