III CRN 322/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: Z. Trybulski, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Marii G. o dział spadku po Janie K. i Wiktorii K. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Jaśle z dnia 12 listopada 1971 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Jaśle do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Jaśle postanowieniem z dnia 12.XI.1971 r. dokonał działu spadku po Janie K., zmarłym w dniu 24.IV.1929 r., i po Wiktorii K., zmarłej w dniu 19.X.1959 r. Przedmiotem działu jest gospodarstwo rolne o powierzchni 10,59 ha, które Sąd podzielił, przydzielając określone jego części uczestnikom postępowania.Wobec niezaskarżenia orzeczenia przez uczestników postępowania stało się ono prawomocne.Zaskarżył je rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając, że narusza ono interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz rażąco narusza przepisy art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) i art. 5 k.c.; na zasadzie art. 417-422 k.p.c. skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części orzekającej o dziale spadku i o przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Jaśle. Skarżący podniósł w rewizji, że niniejsza sprawa o dział spadku jest sprawą dotyczącą własności nieruchomości, wobec czego Sąd miał obowiązek - wynikający z art. 14 ust. 1 wymienionej ustawy - zawieszenia postępowania w sprawie, ewentualnie po wysłuchaniu osób zainteresowanych co do kwestii, czy w odniesieniu do nieruchomości dzielonej mogą zachodzić przesłanki określone w art. 1 lub 2 tej ustawy. Nabycie nieruchomości na podstawie przepisów ustawy uwłaszczeniowej następuje z mocy samego prawa. Jeżeli więc niektórzy ze spadkobierców stali się właścicielami posiadanych części przedmiotu działu, to w takim zakresie postępowanie o dział spadku stało się bezprzedmiotowe. Zaskarżone orzeczenie, zdaniem skarżącego, godzi również w interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, gdyż jest sprzeczne z wolą ustawodawcy ustabilizowania stosunków własności w rolnictwie, mających istotne znaczenie dla gospodarki narodowej.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) weszła w życie z dniem 4.XI.1971 r. Na podstawie tej ustawy nabycie własności nieruchomości następuje z mocy samego prawa. Oznacza to praktycznie, że spadkobiercy - jeśli spełniły się przesłanki z art. 1 ust. 1 lub ust. 2 ustawy - stali się właścicielami posiadanych części spadku. W takim więc zakresie, w jakim miałaby zastosowanie ustawa, dokonywanie działu spadku było bezprzedmiotowe, choć zmierzało ono również do uregulowania tytułów własności spadkobierców. Odmienna regulacja tytułów własności do tego samego przedmiotu nie da się pogodzić z wolą ustawodawcy, który w sposób szczególny, określony w ustawie, przewidział regulację stosunków własnościowych w odniesieniu do nieruchomości rolnych. Odmienna regulacja tytułów własności, a nawet regulacja dokonywana przez sąd równolegle do przesłanek określonych w ustawie uwłaszczeniowej jest niedopuszczalna z uwagi na szczególny tryb tej regulacji, ustanowiony przez ustawę uwłaszczeniową. Polega on na tym, że nabycie własności następuje z mocy samego prawa, bez jakichkolwiek czynności ze strony uprawnionych, stwierdzenie zaś tego nabycia następuje w drodze postępowania administracyjnego, a nie sądowego. Dlatego też gdyby nawet dział spadku dokonany przez sąd odpowiadał stanowi faktycznemu posiadania i stanowi zgodnemu z przesłankami ustawy uwłaszczeniowej, orzekanie przez sąd w tym przedmiocie po dniu wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej nie byłoby dopuszczalne.Sprawa ta, ze względu na swój przedmiot, należy do kategorii spraw o własność i podlegała zawieszeniu na podstawie przepisu art. 14 ust. 1 cyt. ustawy.Zarzut naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest także uzasadniony, gdyż zaskarżone orzeczenie wytworzyło stan prawny sprzeczny z zasadami aktu szczególnego, wydanego w celu regulacji stosunków własnościowych w odniesieniu do nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Nie można natomiast podzielić zarzutu rewizji nadzwyczajnej dotyczącego obrazy art. 5 k.c. Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego w dacie orzekania, z pominięciem przepisów szczególnych, powoduje naruszenie praw podmiotowych, lecz w granicach określonych przepisami szczególnymi, w związku z czym w takich okolicznościach brak jest podstaw do konstruowania zarzutu naruszenia przepisu art. 5 k.c.Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.