III CRN 328/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Zakrzewska.Sędziowie SN: J. Niejadlik, Z. Świeboda (sprawozdawca).Protokolant: T. Pyźlak.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 1985 r. na rozprawie sprawy z wniosku Marii Haliny K. z udziałem: Wiesława i Ireny C. oraz Józefa i Feliksy S. o zniesienie współwłasności nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości nr S.IV.531/2373/84 od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 29 maja 1984 r., sygn. akt I Cr 437/83,postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 21 grudnia 1982 r., sygn. Ns 407/81, i przekazać sprawę wymienionemu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Maria Halina K. w swoim wniosku z dnia 20.III.1982 r., skierowanym do Sądu Rejonowego w K., wnosiła o zniesienie współwłasności zabudowanej domem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym działki siedliskowej o powierzchni 0,22 ha położonej w P., oznaczonej nr ewidencyjnym 932.Uczestnicy postępowania przyłączyli się do wniosku i domagali się wydzielenia im odpowiedniej części działki oraz podziału pomieszczeń w domu mieszkalnym.Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 21.XII.1982 r. zniósł współwłasność działki siedliskowej w ten sposób, że wnioskodawczyni przyznał na własność wydzieloną działkę nr 986/2 o powierzchni 0,08 ha i część budynku od strony wschodniej z pomieszczeniami mieszkalnymi oznaczonymi nr 1, 2, 3, 4, 5 i 6 na planie biegłego S.L., wraz z częścią strychową i piwniczną odpowiadającą tym pomieszczeniom, a uczestnikom postępowania przyznał na własność wydzieloną działkę nr 986/1 o powierzchni 0,14 ha z częścią budynku od strony zachodniej z pomieszczeniami mieszkalnymi oznaczonymi nr 7, 8, 9 i 10 na wymienionym wyżej planie oraz znajdujące się pod i nad tymi pomieszczeniami pomieszczenia piwniczne i strychowe. Sąd ustanowił dla wnioskodawczyni służebność drogi koniecznej i służebność przechodu do studni na działce nr 936/1, a dla uczestników postępowania służebność budynkową, przyznając im prawo wyłącznego korzystania z pomieszczeń nr 6 i 5 i służebność przechodu przez pomieszczenie nr 1. Na rzecz uczestników postępowania Józefa i Feliksy S. Sąd zasądził spłatę w kwocie 182.483 zł od Wiesława i Ireny C. i w kwocie 209.207 zł od wnioskodawczyni. Ponadto Sąd zasądził od wnioskodawczyni na rzecz Wiesława i Ireny C. kwotę 91.108 zł tytułem zwrotu poniesionych przez nich nakładów w części budynku przyznanej wnioskodawczyni i nakazał uczestnikom wzajemne wydanie przyznanych im części budynku mieszkalnego do dnia 31.VI.1983 r.Od powyższego postanowienia rewizję wnieśli uczestnicy postępowania Irena i Wiesław C., kwestionując prawidłowość dokonanego przez Sąd podziału budynku.W toku postępowania rewizyjnego wnioskodawczyni i wyżej wymienieni uczestnicy wyrazili zgodę na to, żeby przeprowadzić podział budynku wzdłuż ściany oddzielającej pomieszczenia 1, 5 i 6 od pomieszczeń 2, 3 i 4.W związku z tym Sąd Wojewódzki w L. przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe z opinii biegłego S.L. z dnia 24.VI.1983 r., w której biegły wyliczył wartość wydzielonych - zgodnie z propozycją uczestników - części budynku.Sąd zlecił również biegłemu St.Z. opracowanie planu podziału działki zgodnie z linią podziału budynku. Biegły St.Z. w piśmie z dnia 21.II.1984 r. oświadczył, że w wyniku zmiany podziału budynku powierzchnia działki wnioskodawczyni została zmniejszona jedynie o 8 m2, co nie ma żadnego znaczenia w sprawie, ponieważ ogólny obszar działki na terenie wsi podaje się z dokładnością do 1 ara. W trakcie zaś rozprawy powołał się na opinię i plan podziału złożony przez niego przed Sądem Rejonowym.Sąd Wojewódzki w L. postanowieniem z dnia 29.V.1984 r. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w pkt I-IV, VI i VII w ten sposób, że działkę nr 986/2 o powierzchni 0,08 ha wraz z pomieszczeniami w części wschodniej domu mieszkalnego oznaczonymi nr 2, 3 i 4 i odpowiadającymi im pomieszczeniami piwnicznymi i strychowymi przyznał na własność wnioskodawczyni, a działkę nr 986/1 o powierzchni 0,14 ha wraz z pomieszczeniami w części zachodniej budynku nr 1, 5, 6, 7, 8, 9 i 10 oraz strychem nad i piwnicami pod tymi pomieszczeniami przyznał na własność uczestnikom Wiesławowi i Irenie C.Pomieszczenie nr 1 obciążone zostało służebnością przechodu na strych i do piwnic na rzecz wnioskodawczyni. Wnioskodawczynię zaś Sąd obciążył połową kosztów remontu tego pomieszczenia. Z tytułu wyrównania wartości udziałów Sąd zasądził od uczestników na rzecz wnioskodawczyni kwotę 18,5 tys. zł. Sąd nakazał wnioskodawczyni i uczestnikom wydanie wzajemne przyznanych im części nieruchomości do 15.VIII.l984 r.W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości zarzuca rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 390 § 1 zd. 2 kpc oraz art. 211 i 212 § 1 i 2 k.c., wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia Sądu Rejonowego w K. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Budynek mieszkalny - wraz z działką - może być podzielony pionowo, jeżeli linia podziału przebiega przez ścianę dzieląc budynek na regularne i samodzielne części. Linia podziału budynku nie może odbiegać od linii podziału działki. Zgodnie bowiem z zasadą superficies solo cedit budynki trwale z gruntem związane oraz ich części są częściami składowymi gruntu.W niniejszej sprawie ustalona przez Sąd linia podziału budynku mieszkalnego nie odpowiada linii podziału działki siedliskowej. Jeżeli bowiem Sąd Wojewódzki zmienił orzeczenie Sądu Rejonowego w zakresie podziału budynku, tym samym musiała ulec zmianie linia podziału działki siedliskowej oznaczona na planie podziału sporządzonym przez biegłego geodetę inż. St.Z.Plan ten był dostosowany do takiego podziału budynku i nieruchomości, jakiego dokonał Sąd Rejonowy w swoim postanowieniu. W takiej sytuacji Sąd Wojewódzki niesłusznie powołał się w zaskarżonym postanowieniu na plan podziału nieruchomości sporządzony przez inż. St.Z., skoro w związku ze zmianą podziału budynku plan ten przestał być aktualny.Nie można natomiast zgodzić się z twierdzeniem biegłego, że w wyniku zmiany podziału budynku powierzchnia działki wnioskodawczyni zmniejszy się tylko o 8 m2, a działka uczestników zwiększy się o tę powierzchnię. Uwzględniając tylko powierzchnię gruntu pod pomieszczeniami oznaczonymi nr 1, 5 i 6, które Sąd przyznał na własność uczestnikom, powierzchnia działki wnioskodawczyni będzie mniejsza o 30 m2. Powierzchnia, ta ulegnie dalszemu zmniejszeniu, jeżeli również uwzględni się powierzchnię gruntu - poza budynkiem - między liniami wyznaczającymi podział budynku w I i II wariancie podziału.Wbrew też twierdzeniom biegłego, nie ma żadnego znaczenia w sprawie to, że w danych z ewidencji gruntów podaje się powierzchnię nieruchomości rolnych z dokładnością do 1 ara. Przy podziale budynku i działki siedliskowej linia takiego podziału musi być ściśle określona. Stwierdzić zatem należy, że Sąd Wojewódzki powinien był zlecić biegłemu sporządzenie planu podziału nieruchomości według linii dzielącej budynek mieszkalny. Niezależnie od tego zaznaczyć również należy, że załączony w aktach sprawy plan biegłego St.Z. jest nieczytelny, ponieważ nie został sporządzony w odpowiedniej skali.Sąd Wojewódzki nie ustanowił na rzecz wnioskodawczyni służebności przechodu do piwnic korytarzem znajdującym się pod pomieszczeniami nr 1 i 5. Ponieważ korytarz ten należy do części budynku przyznanej uczestnikom, wnioskodawczyni nie ma prawnie zagwarantowanego dostępu do swoich piwnic. Dotyczy to także dostępu do części strychu, która przypadła wnioskodawczyni w wyniku podziału. Wprawdzie z wyjaśnień uczestników i wnioskodawczyni wynika, że układ pomieszczeń w części piwnicznej budynku jest taki sam jak na parterze, jednakże uzasadnionym byłoby zlecenie biegłemu St.L. wykonanie planów wszystkich części budynku, a zatem również części strychowej i piwnicznej. Brak takiego planu uniemożliwił ocenę prawidłowości dokonanego przez Sąd podziału budynku.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego jest wadliwe także z tej przyczyny, że nie zostały w nim skorygowane spłaty przypadające uczestnikom Józefowi i Feliksie S. od wnioskodawczyni i pozostałych uczestników. W następstwie zmiany postanowienia Sądu Rejonowego wnioskodawczyni otrzymała mniejszą część budynku. Według zaś wyliczeń biegłego St. L. część wschodnia budynku, przyznana wnioskodawczyni, ma wartość 754.875 zł, a część zachodnia budynku, przyznana Wiesławowi i Irenie C., wartość 849.341 zł. Jeżeli zatem wnioskodawczyni otrzymała mniejszą działkę i mniejszą cześć budynku, a miała udział we współwłasności nieruchomości w 1/2 części, to tym samym nie może być obciążona spłatami na rzecz Józefa i Feliksy S. i to w kwocie ponad 209 tys. zł. Wprawdzie w porozumieniu z dnia 26.V.1983 r. (k. 158 odwr.) wnioskodawczyni i uczestnicy oświadczyli, że akceptują rozstrzygniecie Sądu Rejonowego nie objęte porozumieniem, a więc dotyczące spłat na rzecz Józefy i Feliksa S., ale rzeczą Sądu było rozważyć, czy w zmienionej sytuacji nie krzywdzi ono wnioskodawczyni.Tak więc Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w związku z tym brak było podstaw do zmiany postanowienia Sądu Rejonowego i wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Uzasadnia to zarzut rażącego naruszenia art. 390 § 1 kpc. Jednocześnie Sąd rażąco naruszył powołane w rewizji nadzwyczajnej przepisy prawa materialnego.Wniosek o uchylenie również postanowienia Sądu Rejonowego uzasadniony jest tym, że dokonany tym postanowieniem podział jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem nieruchomości.Wprawdzie w wyniku tego podziału wydzielone zostały dwa budynki, tym niemniej z uwagi na to, że cześć budynku przyznana wnioskodawczyni obciążona została na rzecz uczestników służebnością przechodu przez kilka pomieszczeń i przyznano uczestnikom bezpodstawnie prawo do wyłącznego korzystania z pomieszczenia nr 5 i 6, nie można uznać, że wydzielone budynki są samodzielne odrębne.Podział ten nie jest również zgodny z późniejszym porozumieniem zawartym przez uczestników w postępowaniu rewizyjnym w zakresie podziału wspólnej nieruchomości.