III CRN 332/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kuryłowicz. Sędziowie: R. Czarnecki, K. Olejniczak (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Waldemara Marka R., zastąpionego przez matkę Aleksandrę R., i tejże Aleksandry R. przeciwko Henrykowi Franciszkowi K. o ustalenie ojcostwa i alimenty na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 30 października 1969 r.,uchylił zaskarżony wyrok oddalający rewizję pozwanego Henryka Franciszka K. od wyroku Sądu Powiatowego w Bydgoszczy z dnia 8 maja 1969 r. w części zasądzającej od Henryka Franciszka K. na rzecz Waldemara Marka R. alimenty, poczynając od dnia 23 czerwca 1967 r., oraz w tej samej części wymieniony wyżej wyrok Sądu Powiatowego w Bydgoszczy i powództwo w powyższym zakresie oddalił, przy czym zasądzone od Henryka Franciszka K. na rzecz Waldemara Marka R. alimenty za okres od dnia 28 marca 1967 r. do dnia 22 czerwca 1967 r. płatne są do rąk Józefa R. i Sabiny R.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 8.V.1969 r. ustalił, że Henryk Franciszek K. jest ojcem małoletniego Waldemara Marka R., ur. 14.II.1964 r., zasądził od Henryka Franciszka K. na rzecz Waldemara Marka R. do rąk jego matki Aleksandry R. alimenty w kwocie po 300 zł miesięcznie, poczynając od 1.II.1965 r., a ponadto orzekł o kosztach sądowych i kosztach procesu.Rewizja pozwanego wniesiona od powyższego wyroku została oddalona przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 30.X.1969 r.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego rewizję nadzwyczajną wniósł Minister Sprawiedliwości, zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 84 i 143 k.r.o., art. 98 § 1 w zw. z art. 111 § 1 i art. 114 k.r.o., art. 121 § 1 i 3 k.r.o. oraz interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku, jak również poprzedzającego go wyroku Sądu Powiatowego w Bydgoszczy z dnia 8.V.1969 r., i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania lub o oddalenie powództwa.Rewizja nadzwyczajna została wniesiona na tle następującego stanu sprawy:Powódka Aleksandra R. w imieniu własnym oraz jako przedstawicielka ustawowa swego małoletniego syna Waldemara Marka R. w pozwie wniesionym do sądu w dniu 1.II.1965 r. domagała się ustalenia ojcostwa oraz alimentów na rzecz dziecka, poczynając od dnia wniesienia pozwu.Wyrok Sądu I instancji uwzględniający powództwo wydany został w dniu 8.V.1969 r., wyrok zaś Sądu Wojewódzkiego oddalający rewizję pozwanego zapadł w dniu 30.X.1969 r.Jak wynika z akt sprawy, Sądy obu instancji, wydając wspomniane wyroki, nie wiedziały, że powódka postanowieniem Sądu Powiatowego w Bydgoszczy z dnia 6.III.1967 r. Sąd Powiatowy w Bydgoszczy orzekł przysposobienie małoletniego Waldemara Marka R. przez małżonków Józefa R. i Sabinę R.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W pierwszej kolejności rozważenia wymaga najdalej idący zarzut rewizji nadzwyczajnej wynikający z poglądu, że wobec orzeczenia pełnego przysposobienia Waldemara Marka R. przez małżonków R. ustalenie jego ojcostwa na żądanie matki było niedopuszczalne.Pod rządami poprzednio obowiązującego kodeksu rodzinnego z 1950 r. orzecznictwo Sądu Najwyższego ukształtowało pogląd, że stosunek przysposobienia nie stoi na przeszkodzie ustaleniu ojcostwa, lecz tylko wyłącza niektóre skutki ustalenia, w szczególności w zakresie nadania nazwiska i przyznania ojcu władzy rodzicielskiej (orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1960 r. 2 Cr 16/60, PiP 1960, nr 12, str. 1972 i z dnia 20 kwietnia 1962 r. I CR 1069/60, OSNCP 1963, z. 6, poz. 132).W związku ze zmianą stanu prawnego, polegającą na wprowadzeniu w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym z 1964 r. instytucji przysposobienia pełnego (art. 121 k.r.o.), wyrażany jest w doktrynie pogląd, że powyższe orzeczenia Sądu Najwyższego zachowały nadal aktualność w odniesieniu do przysposobienia niepełnego (art. 124 § 1 k.r.o.), natomiast w wypadku przysposobienia pełnego niedopuszczalne jest dochodzenie ojcostwa, odpadł bowiem obecnie jedyny argument, wynikający z podtrzymania więzi łączącej przysposobionego z rodziną naturalną.Ustosunkowując się do powyższej kwestii na tle stanu faktycznego sprawy, należy wyrazić pogląd, że orzeczenie pełnego przysposobienia dziecka pozamałżeńskiego nie stoi na przeszkodzie żądaniu przez matkę dziecka ustalenia ojcostwa tego dziecka. Przewidziane w art. 84 § 1 k.r.o. uprawnienie do wytoczenia powództwa o ustalenie ojcostwa w imieniu własnym jest osobistym prawem matki. Zerwanie więzi prawnej łączącej przysposobionego z rodziną naturalną nie pozbawia matki tego prawa, musiałoby to bowiem wyraźnie wynikać z ustawy, gdy tymczasem ani kodeks rodzinny i opiekuńczy, ani też przepisy procesowe tego nie czynią.Należy bowiem mieć na względzie, że sądowe ustalenie ojcostwa ma na celu ustalenie pochodzenia dziecka, które to pochodzenie jest wynikiem faktu biologicznego, wyrok zaś ustalający ojcostwo nie tworzy nowego stanu prawnego, lecz stwierdza stan istniejący od chwili poczęcia dziecka. Natomiast przysposobienie jest instytucją mającą na celu przyjęcie do rodziny dziecka "obcego", pozbawionego naturalnego środowiska rodzinnego; dla realizacji tego celu między przysposabiającym a przysposobionym powstaje taki stosunek jak między rodzicami i dziećmi (art. 121 § 1 k.r.o.). Cel, jakiemu służy instytucja przysposobienia w swej istocie, nie wyłącza ustalenia rzeczywistego pochodzenia dziecka.Całkowite zerwanie więzi prawnej między dzieckiem a jego rodziną naturalną na skutek przysposobienia pełnego nie stoi na przeszkodzie żądaniu matki ustalenia ojcostwa przysposobionego również dlatego, że przysposobienie pełne w warunkach przewidzianych w art. 125 k.r.o. może ulec rozwiązaniu. Rozwiązanie zaś przysposobienia powoduje, że odżywają dotychczasowe stosunki rodzinne przysposobionego (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1970 r. I CR 11/70, OSNCP 1971, z. 2, poz. 29). Ustalenie ojcostwa dziecka przysposobionego wzbogaca jego prawa i zabezpiecza je na przyszłość na wypadek rozwiązania przysposobienia, czego z góry niepodobna wykluczyć.Należy również mieć na uwadze, że odmienne stanowisko prowadziłoby do nieuzasadnionych w stosunku do matki i dziecka skutków materialnych, z uwagi bowiem na przepis art. 143 k.r.o. pozbawiałoby je prawa dochodzenia od ojca pozamałżeńskiego należności alimentacyjnych za okres do orzeczenia przysposobienia oraz roszczeń regresowych, a ponadto powodowałoby w zasadzie obowiązek zwrotu świadczeń wyegzekwowanych na podstawie postanowienia zabezpieczającego powództwo.Mając to wszystko na uwadze, a ponadto uwzględniając okoliczność, że Sąd Powiatowy w zaskarżonym orzeczeniu poza ustaleniem ojcostwa nie nadał dziecku nazwiska ojca i nie orzekł o jego władzy rodzicielskiej - które to skutki ustalenia ojcostwa zgodnie z przytoczonym poprzednio orzeczeniem Sądu Najwyższego były wyłączone z uwagi na przysposobienie dziecka - należało rewizję nadzwyczajną w części kwestionującej ustalenie ojcostwa oddalić.Rewizja nadzwyczajna słusznie natomiast zarzuca zaskarżonym wyrokom naruszenie art. 121 § 3 k.r.o. przez zasądzenie od pozwanego na rzecz małoletniego Waldemara Marka R. alimentów za okres od prawomocnego orzeczenia przysposobienia małoletniego przez małżonków R.Orzeczenie bowiem o przysposobieniu małoletniego powoda uprawomocniło się z dniem 23.VI.1967 r. poczynając zatem od tej daty ustał obowiązek alimentacyjny przysposabiających. Powództwo więc o alimenty, poczynając od 23.VI.1967 r., z przyczyn wyżej wskazanych podlegało oddaleniu.Stosownej zmianie podlegał również wyrok Sądu Powiatowego, jeśli chodzi o zasądzenie alimentów za okres od dnia 28.III.1967 r. do dnia 22.VI.1967 r.Postanowienie bowiem o pozbawieniu Aleksandry R. władzy rodzicielskiej nad małoletnim Waldemarem Markiem R. uprawomocniło się z dniem 28.III.1967 r. Alimenty za okres od 28.III.1967 r. nie mogły być zatem zasądzone do rąk Aleksandry R., która na skutek pozbawienia jej władzy rodzicielskiej przestała być przedstawicielką ustawową dziecka. Przedstawicielami ustawowymi dziecka są obecnie i byli nimi w dacie wydawania przez Sądy zaskarżonych wyroków przysposabiający. Alimenty należne dziecku od ojca pozamałżeńskiego za okres od orzeczenia przysposobienia płatne były do rąk przedstawicieli ustawowych dziecka.W związku z tym zaskarżone wyroki uległy w powyższym zakresie stosownej zmianie.Rewizja nadzwyczajna podlegała natomiast oddaleniu w części kwestionującej zasądzenie od pozwanego na rzecz małoletniego powoda alimentów w kwocie po 300 zł miesięcznie za okres od dnia 1.II.1965 r. (data wniesienia pozwu) do dnia 28.III.1967 r. Oddalenie rewizji nadzwyczajnej w tej części jest konsekwencją jej oddalenia w zakresie kwestionującym ustalenie ojcostwa pozwanego, rewizja nadzwyczajna bowiem nie przytacza innych zarzutów, które by wskazywały na bezzasadność zaskarżonych wyroków w omawianym zakresie.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej w częściach, o których poprzednio była mowa, nie stał na przeszkodzie upływ terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., zasądzenie bowiem alimentów od osoby nie zobowiązanej do alimentacji oraz do rąk osoby nieuprawnionej rażąco narusza nie tylko przytoczone w rewizji przepisy prawa, lecz również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Mając powyższe względy na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 421 § 1, art. 422 § 1, art. 423 oraz 385 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.