III CRN 346/76

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej w W. z udziałem uczestniczki postępowania Genowefy M. o nakazanie sprzedaży ruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 31 marca 1976 r. postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i oddalić zażalenie wniesione przez Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową na postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 2 marca 1976 r. zlecając pobranie od wymienionej Spółdzielni 100 zł opłaty od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 1 czerwca 1971 r. Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "Rondo" w W. domagała się nakazania sprzedaży, ruchomości należących do "nie objętego" spadku po byłym członku tej Spółdzielni, Kazimierze P., zmarłej dnia 1 września 1967 r., a znajdujących się w lokalu nr 17 w domu Spółdzielni w W.Spółdzielnia twierdziła, że dotychczas nikt ze spadkobierców Kazimiery P. nie złożył wniosku o przyjęcie w poczet członków Spółdzielni, że nie ma ona wiadomości o tym, by między spadkobiercami toczyło się sądowe postępowanie o dział spadku, jak również nie przedłożono Spółdzielni postanowienia sądowego "stwierdzającego, że ktokolwiek nabył prawa do spadku po Kazimierze P.". Według dalszych twierdzeń Spółdzielni "jedynie zamieszkała w O. Genowefa M. oświadczyła Spółdzielni wkrótce po śmierci zmarłej, że jest jej krewną i że uważa się za jej spadkobierczynię. Nie przedstawiła na to żadnego dowodu".W tej sytuacji, w celu przydzielenia mieszkania innej osobie zachodzi potrzeba opróżnienia go. Ponieważ jednak Spółdzielnia nie dysponuje żadnym pomieszczeniem, do którego można by złożyć ruchomości, konieczna jest - zdaniem Spółdzielni - ich sprzedaż (k. 2-4).Postanowieniem z dnia 28 maja 1973 r. Sąd Powiatowy dla m.st. Warszawy nakazał kuratorowi Zbigniewowi W. sprzedanie ruchomości należących do spadku nie objętego po zmarłej Kazimierze P. i złożenia uzyskanej ze sprzedaży kwoty do depozytu sądowego (k. 62). Postanowienie to nie zostało wykonane.Uczestniczka postępowania Genowefa M. w pismach procesowych z dnia 18 grudnia 1973 r. (k. 83) i 7 marca 1974 r. (k. 101) zakwestionowała celowość ustanowienia na wniosek Spółdzielni kuratora spadku twierdząc, iż Spółdzielnia wiedziała, że spadkobierczynią zmarłej Kazimiery P. jest Genowefa M.Na skutek polecenia Sądu z dnia 24 maja 1974 r. (k. 114) Komornik Rewiru I w W. dokonał spisu ruchomości spadkowych znajdujących się w W., dokąd zostały one w dniach 27 i 28 września 1973 r. przewiezione przez kuratora spadku z mieszkania nr 17 przy ul. K. 44 (k. 132). Według twierdzeń Genowefy M. przewiezienie ruchomości nastąpiło bez jej wiedzy i zgody, mimo że była ona właścicielem tych ruchomości z tytułu spadkobrania i od maja 1973 r. legitymowała się formalnym tytułem spadkobierczyni.Postanowieniem z dnia 2 marca 1976 r. I Ns I 740/73 Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy uchylił z dniem "1 listopada 1976 r." (chodzi w rzeczywistości o datę 1 listopada 1975 r.) kuratelę w osobie kuratora Zbigniewa W., ustanowioną na wniosek Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Rondo" w sprawie I Ns II 1331/71 (k. 167).Kolejnym orzeczeniem z tej samej daty (k. 168) Sąd postanowił:1)przyznać kuratorowi Zbigniewowi W. wynagrodzenie za sprawowaną kuratelę po 1.000 zł miesięcznie,2)kosztami kuratora i kosztami przewiezienia ruchomości oraz dokonanego spisu przez komornika obciążyć Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "Rondo" w W.Na skutek zażalenia Spółdzielni Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 31 marca 1976 r. II Cz 157/76 zaskarżone orzeczenie Sądu Rejonowego zmienił w ten sposób, że kosztami wywołanymi ustanowieniem kuratora obciążył Genowefę M.To ostatnie postanowienie zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną wniesioną po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., w której zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa, w szczególności art. 666 § 1 k.p.c. i art. 5 k.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wniósł o uchylenie tego postanowienia i oddalenie zażalenia wniesionego przez Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "Rondo" w W. na postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 2 marca 1976 r.Uwzględniając rewizję nadzwyczajną zgodnie z powyższym wnioskiem Sąd Najwyższy miał na uwadze co następuje:Przepisy art. 666-668 k.p.c. normujące instytucję zarządu spadku nie obejmują regulacją kwestii, kogo obciążają koszty związane z ustawieniem kuratora i z jego działalnością. Ponieważ zarząd spadku nie objętego jest jednym z fragmentów postępowania spadkowego normowanego w dziale IV tytułu II księgi drugiej kodeksu postępowania cywilnego (art. 627-691), a według przepisu art. 922 § 3 k.c. koszty postępowania spadkowego zaliczone są do długów spadkowych, oczywisty stąd wniosek, że koszty związane z ustanowieniem i działalnością kuratora również obciążają a więc i zmniejszają masę spadku a zatem ostatecznie koszty te ponoszą spadkobiercy w stosunku do swych udziałów.W doktrynie jednak reprezentowany jest słuszny pogląd, który Sąd Najwyższy, w składzie obecnym podziela, że do długów spadkowych w rozumieniu art. 922 k.c. mogą być zaliczone jedynie takie koszty postępowania spadkowego, które nie obciążają spadkobierców lub innych osób z mocy szczególnych przepisów (w komentarzu do k.c.t. III str. 1829). Do długów spadkowych nie należą więc koszty postępowania spadkowego spowodowane udziałem uczestników postępowania w sprawie, o tych bowiem kosztach rozstrzyga sąd spadku stosownie do art. 520 k.p.c.Ponieważ postępowanie w niniejszej sprawie o ustanowienie kuratora spadku nie objętego po k.p. i o nakazanie sprzedaży ruchomości spadkowych zostało wszczęte na wniosek Spółdzielni "Rondo" i z jej tylko udziałem, należy uznać, że rozstrzygnięcie kosztów wywołanych tym postępowaniem powinno nastąpić na podstawie art. 520 k.p.c.W świetle powyższego przepisu trafne są zarzuty rewizji nadzwyczajnej, że Sąd Wojewódzki obciążając kosztami postępowania spadkobierczynię Genowefę M. dopuścił się obrazy przepisów prawa, w tym również przepisu art. 5 k.c.Przede wszystkim błędny jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że koszty postępowania w sprawie stanowią dług spadku obciążający wyłącznie spadkobierczynię Genowefę M., skoro - jak to wyżej wyjaśniono - koszty te, wywołane wyłącznie udziałem i wnioskami Spółdzielni "Rondo" w świetle prawidłowej wykładni art. 922 § 3 k.c. nie mogą być zaliczone do długów spadkowych.Przepis art. 520 k.p.c. przyjmując w § 1 zasadę, że każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie, przewiduje w § 2 i 3 odstępstwo od tej zasady w postaci stosunkowego rozdzielenia obowiązku zwrotu kosztów lub nałożenia go w całości na jednego z uczestników w zależności od stopnia zainteresowania uczestników w wyniku postępowania (§ 2) lub też nałożenia obowiązku zwrotu kosztów na uczestnika, którego postępowanie było niesumienne lub niewłaściwe.Wniosek o ustalenie kuratora spadku Spółdzielnia motywowała zamiarem opróżnienia lokalu spadkowego z ruchomości spadkowych wobec wygaśnięcia spółdzielczego prawa zmarłej k.p. i przydzielenia go innej osobie, powołała się również na interes społeczny, którego naruszenia dopatrywała się w długotrwałym utrzymaniu pustego lokalu.Trafnie jednak podnosi rewizja nadzwyczajna, że Spółdzielnia nie podała we wniosku szeregu znanych jej okoliczności wynikających z dołączonych obecnie akt sądowych, które przemawiały stanowczo przeciwko potrzebie ustanowienia kuratora spadku.Jak mianowicie wynika z akt Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy I Ns II 1048/73 (I Ns I 69/69), od miesiąca stycznia 1968 r. toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej dnia 1 września 1967 r. Kazimierz P. i jej zmarłym w dniu 19 października 1967 r. mężu Stanisławie P. Ostatecznie prawomocnym postanowieniem z dnia 11 maja 1973 r. zostało stwierdzone, że spadek po Stanisławie P. (odziedziczony przez niego po żonie Kazimierze P.) na mocy testamentu nabyła w całości Genowefa M.Z akt zaś sprawy Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy II C 132/74 wynika, że Zarząd Spółdzielni wiedział o toczącym się postępowaniu spadkowym, w toku którego Genowefa M. dochodziła stwierdzenia jej praw do spadku oraz że Genowefa M. na skutek ustnych wezwań i pisemnych wpłacała przypadające od lokalu objętego spadkiem opłaty z tytułu świadczeń i rat kredytu bankowego i że wpłaciła Spółdzielni w okresie od 28 października 1967 r. do 9 lipca 1971 r. z powyższych tytułów kwotę 36.645,60 zł (k. 6, 7/8, 9, 10-14 II C 132/74),Powyższe istotne okoliczności, świadczące o tym, że Zarząd Spółdzielni był doskonale zorientowany w sytuacji faktycznej, zostały stwierdzone przez Sąd Wojewódzki i Sąd Najwyższy w wymienionej sprawie II C 132/74 i stanowiły podstawę uwzględnienia powództwa Genowefy M. i ustalenia, że przysługuje jej spółdzielcze prawo do spornego lokalu mieszkalnego nr 17 (k. 93v, 118v II C 132/74).Skoro więc Spółdzielnia pobierając od Genowefy M. przez długi okres czasu (blisko 4 lata) przypadające od spornego mieszkania opłaty i będąc z nią w ścisłym kontakcie traktowała ją jako potencjalną spadkobierczynię Kazimiery P., która (Genowefa M.) chwilowo, ze względu na nie zakończone postępowanie spadkowe (o czym Spółdzielnia wiedziała), nie mogła wylegitymować się prawomocnym orzeczeniem sądowym stwierdzającym jej prawa do spadku - stwierdzić należy, że nie zachodziła potrzeba ustanowienia w sprawie kuratora spadku i dokonania czynności związanych z opisem i przewiezienia przedmiotów urządzenia domowego (ruchomości) znajdujących się w mieszkaniu Nr 17. Wyrażony w tym względzie przez Sąd Rejonowy pogląd co do braku potrzeby ustanowienia kuratora (k. 167v) uznać należy za trafny.Nie uzasadniony wniosek Spółdzielni o ustanowienie kuratora i wszczęcie postępowania o nakazanie sprzedaży ruchomości doprowadziły w konsekwencji do powstania znacznych, niepotrzebnych kosztów, a nadto naraziły spadkobierczynię G.M. na dalsze koszty związane z ponownym przewiezieniem usuniętych ruchomości spadkowych z powrotem do mieszkania spółdzielczego.W świetle tych wszystkich okoliczności jest oczywiste, że postępowanie Spółdzielni "Rondo" było co najmniej niewłaściwe w rozumieniu art. 520 § 3 k.p.c., podjęte było bowiem nie w interesie spadku nie objętego, lecz oczywiście na szkodę spadkobierców, co stosownie do przepisów art. 520 § 2 i 3 k.p.c. uzasadnia obciążenie jej kosztami postępowania w całości.Trafnie również podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżone postanowienie obciążające spadkobierczynię uczestniczkę postępowania znacznymi kosztami wywołanymi zbędnym ustanowieniem kuratora spadku z winy organizacji spółdzielczej narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z powyższych przyczyn z mocy art. 422 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy uchylając zaskarżone postanowienie orzekł zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej.