III CRN 361/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Bukowski.Sędziowie SN: H. Ciepła (spr.), M. Sychowicz.Protokolant: T. Pyźlak.Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wyrzykowski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 1985 r. na rozprawie sprawy z wniosku Janiny D. z udziałem Józefa D. o podział majątku dorobkowego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL, Dk III Pc 932/85, od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 15 maja 1985 r., sygn. akt II Cr 350/85, oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z dnia 12 maja 1982 r. i postanowienia tegoż Sądu Rejonowego z dnia 4 stycznia 1985 r., postanawia:1)oddalić rewizję nadzwyczajną,2)nakazuje wnioskodawczyni Janinie D., aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie) kwotę 20.000 zł tytułem części wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneMałżonkowie Janina i Józef D. w czasie trwania małżeństwa wybudowali jednopiętrowy budynek mieszkalny na gruncie stanowiącym odrębną własność uczestnika Józefa D., położonym w Krakowie przy ul. S.Po orzeczeniu rozwodu wnioskodawczyni Janina D. wystąpiła z wnioskiem o podział majątku dorobkowego i Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie postanowieniem z dnia 12 maja 1982 r. ustalił, że w skład majątku dorobkowego stron wchodzą między innymi nakłady na nieruchomość stanowiącą własność uczestnika o łącznej wartości 783.263 zł, a dokonując podziału tego majątku, przyznał wnioskodawczyni ruchomości wartości 6.840 zł, uczestnikowi ruchomości wartości 12.196 zł, zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 357.404 zł tytułem zwrotu poniesionych przez nią nakładów na nieruchomości uczestnika i nakazał wnioskodawczyni, aby opuściła zajmowane przez nią mieszkanie w budynku uczestnika.Postanowienie to na skutek rewizji wnioskodawczyni zostało uchylone postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 21 października 1982 r. w części ustalającej, że w skład majątku dorobkowego stron wchodzą nakłady wartości 783.263 zł, zasądzającej od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni kwotę 357.404 zł tytułem zwrotu nakładów, ustalającej wartość majątku podlegającego podziałowi i orzekającej o kosztach z przekazaniem sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie postanowieniem z dnia 4 stycznia 1985 r. ustalił, że w skład majątku dorobkowego stron wchodzą nakłady wartości 5.004.174 zł i zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2.382.337 zł tytułem zwrotu nakładów.Następnie postanowieniem z dnia 16 stycznia 1985 r. sprostował wartość nakładów podlegającą podziałowi na kwotę 4.819.350 zł i zasądzoną na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2.382.337 zł na kwotę 2.257.027,50 zł.Rewizje stron od postanowienia z dnia 4 stycznia 1985 r. zostały oddalone postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 15 maja 1985 r., natomiast na skutek zażalenia wnioskodawczyni Sąd Wojewódzki w Krakowie wymienionym postanowieniem uchylił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 16 stycznia 1985 r. o sprostowaniu postanowienia z dnia 4 stycznia 1985 r.Wymienione postanowienie Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej rewizje stron, postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia z dnia 4 stycznia 1985 r. oraz postanowienie tegoż Sądu Rejonowego z dnia 12 maja 1982 r. w części nakazującej eksmisję Janiny D. zaskarżył Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej rewizją nadzwyczajną i zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2, 213 § 1, 233 § 1, 316 § 1, 321 § 1 i 381 § 1 k.p.c. w związku z art. 211 i 135 § 1 k.c., art. 46 k.r.o. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wniósł o uchylenie tych postanowień w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wiodący zarzut rewizji nadzwyczajnej, dotyczący niewyjaśnienia sprawy pod kątem możliwości ustanowienia odrębnej własności lokali we wzniesionym przez strony budynku, nie może odnieść skutku. Powołana przez skarżącego Uchwała Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1974 r., III CZP 31/74 (OSNCP 1975, poz. 128), nie ma w sprawie zastosowania. Dotyczy bowiem dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali w postępowaniu o zniesienie współwłasności. Tymczasem wzniesiony przez strony budynek, na gruncie będącym odrębną własnością uczestnika Józefa D., stanowi jego własność. Stosownie bowiem do zasady prawa rzeczowego, wyrażonej w przepisach art. 46 § 1 i 48 k.c., własność nieruchomości rozciąga się również na wzniesiony na tej nieruchomości budynek i to niezależnie od tego, czyje środki finansowe przeznaczono na jego budowę. Okoliczność, że budynek ten został wzniesiony wspólnie przez małżonków w czasie trwania ich małżeństwa i łączącej ich wówczas ustawowej wspólności majątkowej, nie zmienia faktu, że budynek ten w świetle przytoczonych wyżej przepisów, nie może być traktowany jako odrębny od gruntu przedmiot majątku wspólnego, lecz jedynie jako część składowa nieruchomości stanowiącej własność uczestnika Józefa D.Ponieważ wzniesienie budynku nastąpiło ze środków pochodzących z majątku wspólnego obojga małżonków, z punktu widzenia art. 45 k.r.o. budynek ten należy traktować jako nakład z majątku wspólnego małżonków na majątek odrębny uczestnika Józefa D., który podlega rozliczeniu w sprawie o podział majątku. Rozliczenie z tego nakładu jako składnika majątku wspólnego, może nastąpić przez zasądzenie na rzecz drugiego małżonka kwoty odpowiadającej części wartości nakładu stosownie do przysługującego mu udziału w majątku wspólnym, przez przyznanie mu innych przedmiotów z majątku wspólnego bądź przez wykup na podstawie art. 231 § 1 k.c. części nieruchomości zajętej pod budynek wzniesiony kosztem majątku wspólnego, odpowiadającej jego udziałowi w majątku wspólnym (por. Uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 1982 r., III CZP 54/81, OSNCP 1982, poz. 71).Stosownie do przepisu art. 136 § 2 k.c., własność lokalu jest prawem związanym z udziałem właściciela we współwłasności nieruchomości. Zatem do uwzględnienia zgłoszonego pierwotnie przez wnioskodawczynię Janinę D. żądania o ustanowienie odrębnej własności lokali, konieczne byłoby posiadanie przez nią prawa domagania się od uczestnika Józefa D., przeniesienia na nią części nieruchomości zajętej pod budynek. Takie roszczenie, jak wynika z powyższych rozważań, stwarza dla niej przepis art. 231 § 1 k.c. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 marca 1985 r., III CZP 7/85 (niepubl.) stwierdził, że małżonek, który wspólnie ze swym współmałżonkiem dokonał budowy na gruncie stanowiącym majątek odrębny tego współmałżonka, może w postępowaniu o podział majątku dorobkowego żądać przeniesienia własności udziału w tej nieruchomości na swoją rzecz, na podstawie przepisu art. 231 § 1 k.c. Wnioskodawczyni jednak w postępowaniu o podział majątku z takim żądaniem nie wystąpiła, domagała się natomiast ustanowienia odrębnej własności lokali. Z zajmowanego przez nią stanowiska w toku postępowania, a zwłaszcza z rewizji wniesionych od obu postanowień Sądu Rejonowego o podziale majątku wynika, że ostatecznie żądała rozliczenia z nakładu w postaci wzniesionego budynku przez zasądzenie na jej rzecz kwoty odpowiadającej części wartości nakładu według przysługującego jej udziału w majątku wspólnym. Temu stanowisku dała też wyraz, występując przeciwko uczestnikowi z wnioskiem egzekucyjnym o wyegzekwowanie zasądzonej z tego tytułu na jej rzecz kwoty 2.391.472 zł, która została wyegzekwowana jeszcze przed wniesieniem rewizji nadzwyczajnej.W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, by znane przez wnioskodawczynię pierwotnie żądanie ustanowienia odrębnej własności lokali, jako żądanie dalej idące, mieściło w sobie żądanie wykupu części nieruchomości zajętej pod budynek, na podstawie art. 231 § 1 k.c. W konsekwencji tego nie wymagają dalszego rozważania wywody rewizji nadzwyczajnej wskazujące na wynikającą z zebranego materiału możliwość podziału budynku na dwa lokale mieszkalne, która została pominięta w rozważaniach Sądów obu instancji.Z tych przyczyn rewizja nadzwyczajna w części obejmującej zaskarżeniem postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia z dnia 4 stycznia 1985 r. podlegała oddaleniu (art. 421 § 1 k.p.c.).Nie zasługuje również na uwzględnienie rewizja nadzwyczajna w części obejmującej zaskarżeniem postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia z dnia 12 maja 1982 r. Od wydania tego postanowienia do wniesienia rewizji upłynął bowiem 6-miesięczny termin, a w takiej sytuacji uwzględnienie rewizji jest uwarunkowane wykazaniem, że zaskarżone orzeczenie narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Skarżący dopatruje się naruszenia tego interesu w pozbawieniu wnioskodawczyni wychowującej małoletnie dziecko stron, możliwości otrzymania w wyniku podziału majątku lokalu mieszkalnego. Tymczasem z przytoczonych wyżej rozważań wynika, że wnioskodawczyni w wyniku podziału majątku nie mogła otrzymać lokalu mieszkalnego, gdyż nie występowała z żądaniem z art. 231 § 1 k.c. o wykup części nieruchomości zajętej pod budynek, które to roszczenie warunkowało możliwość ustanowienia odrębnej własności lokali.Nie można też uznać, by orzeczenie eksmisji, bez wyznaczenia z mocy art. 320 k.p.c. odpowiedniego terminu do opróżnienia pomieszczeń, zagrażało zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych wnioskodawczyni i jej dziecka.Ochronę taką zapewniają przepisy prawa lokalowego, które określają, jakim warunkom powinno odpowiadać pomieszczenie zastępcze (art. 7 Prawa lokalowego). Niezależnie od tego z dokumentów przedłożonych na rozprawie przed Sądem Najwyższym wynika, że uczestnik Józef D. w dniu 2 sierpnia 1985 r. uiścił wnioskodawczyni kwotę 2.391.472 zł tytułem zwrotu części nakładów, którą to kwotę wnioskodawczyni zdeponowała na książeczce PKO.W tych warunkach nie można uznać, by zaskarżone postanowienie w części orzekającej eksmisję, naruszało żywotne interesy mieszkaniowe wnioskodawczyni i kolidowało z generalną linią polityki mieszkaniowej Państwa, a tym samym, by naruszało interes PRL. Przeto i w tym zakresie rewizja nadzwyczajna podlegała oddaleniu (art. 421 § 2 k.p.c.).