III CRN 467/89

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna - po rozpatrzeniu w dniu 27 lutego 1990 r. na rozprawie sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w K. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "B" w Ch., Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział Wojewódzki w K. oraz Zakładowi Transportowemu WZGS w K. o 52.704 zł, na skutek rewizji nadzwyczajnej Centralnego Związku Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" od orzeczenia Głównej Komisji Arbitrażowej z 11 sierpnia 1989 r. sygn. akt OA-3430/89 oddala rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePowodowy odbiorca wnosił o zasądzenie od dostawcy, spedytora i ubezpieczyciela kwoty 57.704 zł tytułem równowartości węgla, którego brak stwierdzono w przesyłkach wagonowych.Okręgowa Komisja Arbitrażowa w P. zasądziła kwotę 55.204 zł od nadawcy, uznając, że brak jest wynikiem niedoładowania, a w stosunku do pozostałych pozwanych żądanie oddaliła.Rozpoznając sprawę na skutek odwołania pozwanej Kopalni, jako nadawcy, Główna Komisja Arbitrażowa orzeczeniem z 11 sierpnia 1990 r. zmieniła zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zasądziła od spedytora na rzecz powodowej Spółdzielni kwotę 52.704 zł z odsetkami, dalsze żądanie w stosunku do spedytora, a w całości w stosunku do pozostałych pozwanych oddaliła, opierając rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach:Objęte sporem przesyłki zostały załadowane do wagonów na bocznicy pozwanego nadawcy, który zamieścił w listach przewozowych żądanie zważenia przesyłek przez kolej.Zgodnie z przepisem art. 45 ust. 3 Prawa przewozowego przewoźnik określa masę przesyłki załadowanej na bocznicy, jeżeli pozwalają na to warunki eksploatacyjne. Kolej uzasadniła odmowę zważenia przesyłek brakiem wagi wagonowej na torach stacyjnych stacji Ch. W ocenie Głównej Komisji przyczyna odmowy nie była uzasadniona trudnościami eksploatacyjnymi w rozumieniu przepisu art. 45 ust. 3 Prawa przewozowego, bowiem na bocznicy nadawcy była automatyczna waga wagonowa.W tej sytuacji Główna Komisja Arbitrażowa uznała, że waga wskazana w liście przewozowym staje się wiążącą w umowie przewozu, jednakże warunkiem przyjęcia odpowiedzialności przewoźnika było wezwanie go przez spedytora do potwierdzenia braku i sporządzenia protokołu kolejowego, czego spedytor nie uczynił i pozbawił powodową Spółdzielnię możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od ubezpieczyciela. Dało to Głównej Komisji Arbitrażowej podstawę do zmiany zaskarżonego orzeczenie i uwzględnienia żądania w stosunku do spedytora.Wymienione orzeczenie Głównej Komisji Arbitrażowej zaskarżył Centralny Związek Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" rewizją nadzwyczajną i zarzucając naruszenie przepisów art. 45 i 66 ust. 1 Prawa przewozowego wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i utrzymanie w mocy orzeczenia I instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenie przepisów art. 45 i 66 Prawa przewozowego nie może odnieść skutku.Stanowisko Głównej Komisji Arbitrażowej, że kolej nie zwolniła się z obowiązku zważenia przesyłek w rozumieniu art. 45 ust. 3 Prawa przewozowego, jest prawidłowe. Wbrew poglądowi skarżącego brak urządzeń wagowych na stacji nadania nie jest równoznaczny z wystąpieniem istotnych trudności eksploatacyjnych zwalniających kolej z obowiązku zważenia przesyłki.Obowiązek kolei ustalenia masy przesyłek ładowanych na bocznicy należy oceniać w kontekście przepisu art. 45 ust. 3 Prawa przewozowego, według którego przewoźnik określa tę masę, jeżeli pozwalają na to warunki eksploatacyjne. Zatem ocena, czy kolej zwolniła się z obowiązku zważenia, musi być dokonana z uwzględnieniem konkretnych możliwości technicznych urządzeń wagowych, zainstalowanych na bocznicy nadawcy. Skoro z nie kwestionowanych ustaleń Głównej Komisji Arbitrażowej wynika, że na bocznicy Kopalni była automatyczna waga wagonowa, słusznie Główna Komisja Arbitrażowa przyjęła, że kolej miała obowiązek zważenia przesyłki, którego niespełnienie spowodowało, że masa przesyłki zadeklarowana przez nadawcę stała się wiążąca w umowie przewozu.W tej sytuacji nie ma w sprawie zastosowania powołany przez skarżącego przepis art. 66 Prawa przewozowego, lecz przepisy art. 45 ust. 3 i 76 pkt 4 tego prawa, które nakładają na odbiorcę obowiązek dochowania należytej staranności przy odbiorze przesyłki od przewoźnika w celu ustalenia jej stanu w chwili odbioru. Przyjęcie przesyłki bez zastrzeżeń powoduje bowiem wygaśnięcie roszczeń do przewoźnika z tytułu ubytku lub uszkodzenia jej. Za odebraną bez zastrzeżeń uważa się przesyłkę, którą odbiorca przyjął, nie żądając sporządzenia przez przewoźnika protokołu szkodowego. Jeżeli przesyłka nadeszła do stacji przeznaczenia w stanie nienaruszonym, a brak zostanie stwierdzony po jej wydaniu, obowiązkiem odbiorcy lub spedytora dokonującego odbioru w jego imieniu jest wezwanie kolei w ciągu 7 dni od odbioru przesyłki do sporządzenia protokołu stwierdzającego jej stan. Skoro spedytor obowiązku tego nie wykonał, słusznie Główna Komisja Arbitrażowa przyjęła jego odpowiedzialność, która wynika z nienależytego wykonanie zobowiązania płynącego z umowy spedycji zawartej z powodowym odbiorcą, co pozbawiło tego ostatniego możliwości dochodzenia stosownego odszkodowania od przewoźnika lub nadawcy. Utrata tego odszkodowania stanowi właśnie uszczerbek majątkowy powoda pozostający w normalnym związku przyczynowym z zaniechaniem skarżącej wezwania kolei do sporządzenia protokołu.Wywody rewizji, kwestionujące pogląd Głównej Komisji Arbitrażowej, są wynikiem błędnej wykładni przepisu art. 45 ust. 3 Prawa przewozowego sprowadzającej się do poglądu, że brak wagi w punkcie odprawy przewoźnika jest równoznaczny z trudnościami eksploatacyjnymi w rozumieniu art. 45 ust. 3 tego prawa, zwalniającymi go z obowiązku zważenia przesyłki. Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela odmiennego poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w orzeczeniu powołanym w rewizji nadzwyczajnej.Z tych względów rewizję nadzwyczajną oddalono jako nie mającą uzasadnionych podstaw (art. 421 § 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy z 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz. U. z 1989 r. Nr 33, poz. 175).