III CRN 471/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Markowski. Sędziowie: B. Łubkowski, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii i Jana A. przeciwko: 1) Helenie K., 2) Mieczysławowi K., 3) Stefanowi H., 4) Wiktorii P., 5) Franciszce K., 6) Salomei K., 7) Zofii K., 8) Mieczysławowi K. i 9) Janowi K. o przeniesienie prawa własności nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Gorlicach z dnia 29 stycznia 1970 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePowodowie twierdzili, że na określonych w pozwie działkach gruntowych o powierzchni 10 arów, w których powódka ma udział w wysokości 6/133 części, wybudowali w latach 1968-1969 - za zgodą pozostałych współwłaścicieli pozwanych w sprawie - fundament i podpiwniczenie domu mieszkalnego. W związku z tym powodowie żądali przeniesienia na nich prawa własności 127/133 części zabudowanych działek. W toku procesu żądanie pozwu zostało za zgodą powódki zmienione w ten sposób, że powód żądał, by prawo własności udziałów pozwanych w tych działkach przeniesiono na powoda.Pozwani, w tym również kurator nieznanego z miejsca pobytu Jana K., uznali powództwo.Sąd Powiatowy w Gorlicach wyrokiem z dnia 29 stycznia 1970 r. sygn. I C 647/69 ustalił, że powód Jan A. nabył na własność z zabudowy 127/133 części działek gruntowych 1 kat. 1143 i 1144 o łącznym obszarze 10 arów, położonych w S. pow. G., stanowiących dotychczas własność pozwanych, umorzył postępowanie z powództwa Marii A. i orzekł o kosztach procesu.W dniu 16 września 1971 r. Minister Sprawiedliwości złożył z urzędu rewizję nadzwyczajną od tego wyroku i zarzucając naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz rażące naruszenie art. 231 § 1 k.c. wniósł o uchylenie tego wyroku i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że w chwili wyrokowania przez Sąd Powiatowy na wspomnianych działkach gruntu nie znajdował się jeszcze "budynek" w rozumieniu art. 231 k.c., jednakże jak wynika z zaświadczeń Biura Gromadzkiej Rady Narodowej w S. z dnia 6 stycznia 1972 r., powód tymczasem na istniejących już wówczas fundamentach i podpiwniczeniu wybudował dom mieszkalny w stanie surowym.Nietrafny jest zarzut rewizji nadzwyczajnej, że ustalenie nabycia własności określonej ułamkowej części przedmiotowej nieruchomości tylko przez Jana A. jest merytorycznie wadliwe również dlatego, że wyłączne posiadanie jednego z małżonków nieruchomości stanowiącej współwłasność drugiego małżonka i osób trzecich mogłoby istnieć tylko w wyjątkowych wypadkach. Jak wynika ze wspomnianego zaświadczenia oraz z odpisu skróconego aktu urodzenia wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w S. w dniu 7 stycznia 1972 r., powód Jan A. jest synem, a nie mężem powódki Marii A.Słusznie rewizja nadzwyczajna zarzuca, że sposób rozstrzygania o żądaniu powoda jest wadliwy formalnie. Art. 231 § 1 k.c. bowiem nie daje podstawy do ustalenia nabycia prawa własności, lecz tylko do zobowiązania właściciela do przeniesienia prawa własności. Jednakże nawet to naruszenie art. 231 § 1 k.c. nie może prowadzić do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej, skoro wniesiona ona została po upływie terminu z art. 421 § 2 k.p.c., a zarzut naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wskutek rozstrzygnięcia o prawie własności w sposób rażąco sprzeczny z przepisami prawa należało uznać za nieuzasadniony.Kodeks postępowania cywilnego przewiduje różne podstawy zaskarżenia orzeczeń sądowych. Dla skutecznego zaskarżenia nieprawomocnego orzeczenia wystarczy wykazanie wymienionych w art. 368 k.p.c. podstaw rewizyjnych świadczących o naruszeniu prawa materialnego lub procesowego (pkt 1-5). Wzgląd na powagę wymiaru sprawiedliwości i stabilność orzeczeń sądowych oraz pewność wytworzonego przez nie stanu prawnego pozwala na zaskarżenie prawomocnych orzeczeń sądowych jedynie w wypadku, gdy wspomniane naruszenia prawa mają charakter rażący (art. 417 § 1 k.c.), a dopiero w wypadku naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej można po upływie sześciu miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia żądać skutecznie uchylenia takiego orzeczenia. Ta gradacja podstaw zaskarżenia świadczy o znaczeniu, jakie ustawodawca przywiązuje do orzeczeń sądowych w różnych stadiach postępowania i okresach. Tak jak nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa z art. 368 k.p.c. z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 417 § 1 k.p.c., tak samo nie można identyfikować tych pojęć z pojęciem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, o którym mowa w art. 417 § 1 i 421 § 2 k.p.c. Interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 417 § 1 i 421 § 2 k.p.c.) oceniać należy w aspekcie zasad ustrojowych i celów naszego Państwa. Chodzić tu może o takie podstawowe zasady i cele, jak np. socjalistyczny ustrój gospodarczy (np. nacjonalizacja przemysłu, reforma rolna, ochrona własności społecznej, rozwój przemysłu i rolnictwa), ochrona pracowników i osób niezdolnych do pracy, ochrona rodziny i dziecka, rozwój twórczości naukowej i wynalazczej, rozwój różnych form spółdzielczości (pracy, mieszkaniowej, produkcyjnej), a wreszcie praworządność w działalności organów wymiaru sprawiedliwości (np. nieważność postępowania, orzeczenia obciążające bez podstawy prawnej lub pozbawiające bezpodstawnie oczywiście należnego świadczenia).Waga tego interesu musi być przy tym donioślejsza od wagi, jaką Państwo i prawo przywiązuje do stabilności prawomocnych orzeczeń sądowych.Powołane w rewizji nadzwyczajnej argumenty formalne co do samego sposobu sformułowania orzeczenia nie uzasadniają takiego interesu PRL, zwłaszcza gdy się weźmie pod uwagę, że rozstrzygnięcie objęte zaskarżonym wyrokiem w ostatecznym wyniku prowadzi do skutku zamierzonego przez strony w następstwie faktów przewidzianych w art. 231 § 1 k.c., sama zaś zabudowana działka mierzy zaledwie 10 arów.Z tych względów należało orzec jak w sentencji (art. 421 § 2 k.p.c.).