III CRN 580/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: W. Markowski, K. Piasecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Julianny Z. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział w R. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 28 maja 1971 r.,uchylił zaskarżony wyrok i oddalił rewizję Państwowego Zakładu Ubezpieczeń od wyroku Sądu Powiatowego w Radomiu z dnia 28 listopada 1970 r.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Radomiu wyrokiem z dnia 28.XI.1970 r. zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń na rzecz powódki, będącej matką zmarłego w dniu 4.VI.1970 r. Zdzisława Z., kwotę 15.000 zł z 8% od dnia 6.X.1970 r., oddalając powództwo w stosunku do pozwanej Transportowo-Spedycyjnej Spółdzielni Pracy w R. Sąd Powiatowy przytoczył na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia, że syn powódki Zdzisław Z. był pracownikiem pozwanej Spółdzielni, która zawarła umowę ubezpieczeniową z PZU o grupowe ubezpieczenie pracowników typu "C". W maju 1970 r. postanowiono zmienić to ubezpieczenie grupowe z typu "C" na typ "D". Pracownicy podpisali deklarację zgody, w tym również Zdzisław Z.Spółdzielnia potrąciła składki ubezpieczeniowe z listy płacy za miesiąc maj 1970 r., co mogło nastąpić dopiero w czerwcu 1970 r., i składkę od wszystkich ubezpieczonych przekazała przez agentów PZU do PZU - Oddział Powiatowy w R. w dniu 12.VI.1970 r.Zgodnie z postanowieniami § 14 pkt 1 lit. a ogólnych warunków ubezpieczenia rodzinnego typu "D" ważność nowo zawartego lub wznowionego ubezpieczenia rozpoczyna się pierwszego dnia kalendarzowego miesiąca, jeżeli deklaracja zgody (§ 13) została przez pracownika podpisana najpóźniej do tej daty, a pierwsza składka została opłacona (§ 18) najpóźniej do dnia 20 tego miesiąca. Zdzisław Z. podpisał deklarację zgody w dniu 2.V.1970 r. Jako początek ubezpieczenia PZU przyjął datę 1.VI.1970 r., co jest stwierdzone pieczątką PZU i podpisem na odwrocie deklaracji zgody. Składka ubezpieczeniowa od Zdzisława Z. została grupowo przekazana PZU w R. w dniu 11.VI., a PZU otrzymał ją w dniu 14.VI.1970 r. Skoro więc deklaracja zgody została podpisana w dniu 2.V.1970 r., a pierwsza składka wpłynęła w dniu 14.VI.1970 r. i była potrącona z wynagrodzenia Zdzisława Z., który był pracownikiem fizycznym, z list płacy za miesiąc maj 1970 r. - jako początek ubezpieczenia należy przyjąć datę 1.VI.1970 r., zgodnie z potwierdzeniem PZU na odwrocie deklaracji zgody i treścią § 14 ust. 3 ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia rodzinnego typu "D".Nie jest więc słuszny zarzut pozwanego PZU, że skoro ubezpieczony zmarł w dniu 4.VI.1970 r., to nie można było już od niego potrącić składki; deklarację zgody bowiem podpisał on przed swoją śmiercią, a składka została zgodnie z jego upoważnieniem potrącona z list płacy za maj 1970 r., a więc za okres, w którym jeszcze żył i pracował.Sąd Wojewódzki w Kielcach wyrokiem z dnia 28.V.1971 r. zmienił wspomniany wyrok Sądu Powiatowego i powództwo oddalił. Za błędną bowiem uznał wykładnię ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia rodzinnego typu "D", dokonaną przez Sąd Powiatowy, który przyjął jako początek ubezpieczenia datę 1.VI.1970 r. Jednakże Spółdzielnia potrąciła składkę ubezpieczeniową nieprawidłowo w czasie, gdy ubezpieczony już nie żył. Na podstawie tych przepisów nie była ona - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uprawniona do przyjmowania składek od osób, które przestały być pracownikami. Wpłaty takie podlegają zwrotowi i nie rodzą żadnych skutków prawnych, gdy chodzi o Państwowy Zakład Ubezpieczeń. Umowa ubezpieczenia nie doszła zatem do skutku.W rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wnosi o jego uchylenie i oddalenie rewizji Państwowego Zakładu Ubezpieczeń od wyroku Sądu Powiatowego w Radomiu z dnia 28.XI.1970 r.Skarżący zarzuca rażące naruszenie art. 3 § 2, art. 328 § 2 oraz art. 390 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcie sprawy na skutek rewizji nadzwyczajnej zależy przede wszystkim od odpowiedzi na pytanie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy są podstawy do tego, aby mówić o kontynuacji ubezpieczenia według ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia rodzinnego (typu "D"). Dla uzasadnienia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie skarżący słusznie wywodzi, że - jak wynika to z dokumentów złożonych w niniejszej sprawie - Zdzisław Z. już w dniu 2.III.1970 r. podpisał deklarację zgody na grupowe ubezpieczenie rodzinne typu "D". W tym czasie był on pracownikiem innego zakładu pracy niż zakład pozwany w sprawie niniejszej. Ostatnią składkę pierwszy zakład pracy potrącił z należnego Zdzisławowi Z. wynagrodzenia za pracę i przekazał w dniu 15.V.1970 r. Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń. Składka ubezpieczeniowa za maj została zatem opłacona w poprzednim zakładzie pracy. Następnie Zdzisław Z. zaczął pracować we współpozwanej w niniejszej sprawie Spółdzielni. Tu w dniu 2.V.1970 r. podpisał deklarację zgody i upoważnił nowego pracodawcę do potrącenia składek na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń. Na tej deklaracji PZU zamieścił wzmiankę tej treści: "zamieniono na dożywotnie ubezpieczenie grupowe typu «D» od dnia 1.VI.1970 r.". Zdzisław Z. był robotnikiem i termin wypłaty pierwszego wynagrodzenia za pracę, jakie mu się należało od pracodawcy, przypadał na 11.VI.1970 r.; w tym właśnie dniu dokonywano potrąceń zadeklarowanych składek.W niniejszym wypadku, zgodnie z § 32 ust. 2 ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia rodzinnego typu "D", ubezpieczenie zawarte w związku z zatrudnieniem w poprzednim zakładzie pracy wygasło najpóźniej z końcem miesiąca kalendarzowego, w którym ubezpieczony przestał być pracownikiem ubezpieczającego, przy czym decyduje opłacenie składki za dany miesiąc. Zgodnie z tym ubezpieczenie wygasłoby z końcem maja. Jednakże według ust. 3 § 32 ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia rodzinnego typu "D" dawne (poprzednie) ubezpieczenie wygasa z chwilą powstania odpowiedzialności PZU z tytułu nowego ubezpieczenia wówczas, gdy ubezpieczony m.in. przed upływem wymienionego wyżej okresu (§ 32 ust. 2) przystąpił do grupowego ubezpieczenia pracowniczego lub rodzinnego w nowym zakładzie pracy.W tym unormowaniu znalazła wyraz zasada kontynuacji ubezpieczenia. Zasadą tą jest objęta również taka sytuacja, gdy poprzednie ubezpieczenie wygasłoby z końcem miesiąca kalendarzowego (§ 32 ust. 2), a nowe powstałoby od dnia 1 następnego miesiąca (§ 14 ust. 1 lit. a) lub rozpoczynałoby się od dnia, w którym deklaracja została podpisana w okresie od dnia 2 do 20 danego miesiąca kalendarzowego, a pierwsza składka została opłacona najpóźniej do dnia 20 miesiąca (§ 14 ust. 1 lit. b). Wykładnia ta jest oparta na ścisłym związku, jaki zachodzi między postanowieniem § 14 ust. 1 a uregulowaniem zawartym w § 32 ust. 3 ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia rodzinnego typu "D". Nie jest rzeczą przypadkową użycie na początku § 14 ust. 1 cyt. ogólnych warunków obok terminu "nowo zawarte ubezpieczenie" terminu "wznowione ubezpieczenie".O powstaniu stosunku prawnego ubezpieczenia decyduje zarówno deklaracja zgody, jak i opłacenie w ustalonym terminie składki (§ 14 i 18 ust. 1). Decydujące jednak znaczenie może mieć data złożenia deklaracji zgody, jeżeli zdarzenie uzasadniające wypłatę świadczenia z tytułu umowy ubezpieczenia nastąpiło po dacie złożenia deklaracji, ale w terminie otwartym dla opłacenia składki (§ 14 i 18). Taka właśnie sytuacja powstała w sprawie niniejszej, co słusznie akcentuje skarżący.W świetle tej wykładni za uzasadnione należy uznać w ostatecznym wyniku rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Sądu Powiatowego. Wobec tego należało uchylić zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i oddalić rewizję PZU od wyroku Sądu Powiatowego.