II CR 297/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Gola (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Antoniego J. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w G. i Skarbowi Państwa - Komenda Portu Wojennego w G. o zapłatę 30.000 zł, na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 1977 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie sprawę przekazywał Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneAntoni J. domagał się zasądzenia od pozwanych Państwowego Zakładu Ubezpieczeń i Skarbu Państwa - Komendy Portu Wojennego w G. kwoty 30.000 zł, twierdząc, ze żona jego Irena J. pracowała do dnia zgonu w Komendzie Portu Wojennego w G. na stanowisku księgowej i mimo iż swego czasu podpisała deklarację zgody na tzw. grupowe ubezpieczenie rodzinne, zaprzestano jej z dniem 28.II.1976 r. potrącać składkę na cele tego ubezpieczenia; miało to ten skutek, że po śmierci żony - zmarłej w dniu 15.VII.1976 r. - powód nie otrzymał świadczeń z tego ubezpieczenia, tj. kwoty 30.000 zł.Pozwany PZU, domagając się oddalenia powództwa, zarzucił, że według § 20 ogólnych warunków ubezpieczenia odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń wygasa z upływem 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca kalendarzowego, za który została opłacona ostatnia składka.Pozwany Skarb Państwa bronił się zarzutem, że zaniechanie potrącania składek z wynagrodzenia Ireny J. nastąpiło na wyraźne jej żądanie, i to wówczas, gdy składki te, ze względu na sumę odszkodowania (30.000 zł), uległy podwyższeniu z kwoty 42 zł do 60 zł.Wyrokiem z dnia 18.IV.1977 r. Sąd Wojewódzki w Gdańsku zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Komendy Portu Wojennego w G. na rzecz powoda kwotę 30.000 zł z 8% od dnia 7.II.1977 r., natomiast w stosunku do pozwanego PZU powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki nie dał wiary zeznaniom świadków W. i W., którzy zgodnie zeznali, że żona powoda po potrąceniu jej w dniu 27.II.1976 r. składki w kwocie 60 zł oświadczyła, że nie życzy sobie, by jej potrącano tak wysokie składki, i że rezygnuje z tego ubezpieczenia, przy czym jednak odmówiła złożenia odpowiedniego oświadczenia na piśmie, a notatki w tym przedmiocie żadnej nie sporządzono dlatego, że ogólne warunki ubezpieczenia nie przewidują obowiązku sporządzenia takiej notatki. Brak notatki dowodzi, że żona powoda - zgodnie z jego twierdzeniami - nie zrezygnowała z ubezpieczenia. W tej sytuacji zakład pracy powinien nadal potrącać składkę na ubezpieczenie, a skoro wyznaczony pracownik tego nie czynił, pozwany Skarb Państwa z mocy art. 417 k.c. zobowiązany jest do naprawienia wynikłej stąd szkody.W stosunku do PZU uznano powództwo za bezzasadne w świetle § 20 ogólnych warunków ubezpieczenia, skoro Irena J. nie uiściła składek za okres ponad 3-miesięczny.Powyższy wyrok w części uwzględniającej powództwo zaskarżył rewizją pozwany Skarb Państwa, domagając się jego zmiany i oddalenia powództwa. Rewizja oparta jest na podstawach z art. 368 pkt 1, 4 i 5 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki, dokonując oceny wiarygodności zeznań świadków W. i W. na tle postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D", dopuścił się uchybienia procesowego, które, jak na to wskazuje uzasadnienie zaskarżonego wyroku, zadecydowało o korzystnym dla powoda rozstrzygnięciu sprawy (art. 368 pkt 5 k.p.c.). Z punktu widzenia zasad logiki nie można było dokonywać oceny wiarygodności wypowiedzi świadków na temat oświadczenia Ireny J. o rezygnacji z ubezpieczenia na tle postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia, w szczególności zaś unormowania w zakresie formy składania oświadczeń o przystąpieniu do tego typu ubezpieczenia i wypowiedzenia umowy ubezpieczenia. Są to bowiem pojęciowo dwie różne kwestie, nie mogące się wzajemnie podważać.Jeżeli zaś chodziło o kwestię rezygnacji Ireny J. z ubezpieczenia, to Sąd Wojewódzki, wskazując na wymóg zachowania formy pisemnej w takim wypadku, dał wyraz stanowisku, że forma pisemna wymagana jest do ważności oświadczenia o odstąpieniu od ubezpieczenia. Pogląd taki nie znajduje jednak oparcia w przepisie art. 73 § 1 k.c. Według tego przepisu czynność prawna, dla której zastrzeżono formę pisemną, dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy zastrzeżony został rygor nieważności.Wskazane przez Sąd I instancji postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia nie przewidują sankcji nieważności za niezachowanie formy pisemnej ani przy składaniu oświadczenia o przystąpieniu do ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D", ani też przy składaniu rezygnacji z ubezpieczenia przez ubezpieczonego pracownika. Deklaracja zgody (§ 16 ust. 1 ogólnych warunków ubezpieczenia) i inne czynności dokonywane na piśmie, o których mowa w § 14-18 ogólnych warunków ubezpieczenia, spełniają jedynie funkcję ewidencyjno-porządkową, a to nie pozwalało na nadanie im takiego charakteru, jaki przypisał im Sąd Wojewódzki. Również zatem z tych względów zaskarżony wyrok, jako godzący w przepisy prawa materialnego (art. 368 pkt 1 k.p.c.), nie mógł być uznany za trafny.Z tych przyczyn w celu ponownej oceny zebranego materiału dowodowego i zasadności powództwa Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak wyżej.