III CRN 70/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca).Sędziowie SN: T. Bukowski, W. Skierkowska.Protokolant: B. Krzyżewska.Prokurator Prokuratury Generalnej J. Szewczyk.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 1989 r. na rozprawie sprawy z wniosku Hanny C. z udziałem uczestnika postępowania Wiesława C. o podział majątku wspólnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 22 grudnia 1988 r.oddala rewizję nadzwyczajną i nakazuje ściągnąć od uczestnika postępowania Wiesława C. o na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w G.) 210.000 (dwieście dziesięć tysięcy) zł tytułem wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneW sprawie z wniosku Hanny C. z udziałem Wiesława C. o podział majątku wspólnego Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 9 lutego 1988 r. dokonał podziału majątku wspólnego w ten sposób, że wnioskodawczyni przyznał na wyłączną własność nieruchomość rolną zabudowaną o powierzchni 6 ha 55 arów (bliżej opisaną w sentencji), a uczestnikowi postępowania nieruchomość o powierzchni 6 ha 57 arów (bliżej opisaną w sentencji); orzekł usunięcie uczestnika postępowania z nieruchomości przyznanej wnioskodawczyni i wydał ją w posiadanie wnioskodawczyni z tym, że termin eksmisji z budynków gospodarczych odracza do 31 lipca 1988 r., a termin eksmisji z dwóch pokoi i kuchni po stronie zachodniej budynku mieszkalnego - do 31 października 1988 r., tytułem wzajemnych rozliczeń dopłat i pożytków zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania 1.285.963 zł z odsetkami; wartość przedmiotu postępowania ustalił w kwocie 9.692.165 zł.Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawczyni i uczestnik postępowania zawarli związek małżeński 14 lutego 1981 r. W dniu 19 marca 1982 r. z tego związku urodziła się córka.Pożycie małżeńskie układało się źle od samego początku. Powództwo uczestnika postępowania o rozwód zostało wyrokiem z dnia 14 marca 1984 r. oddalone. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 1984 r. ustawowa wspólność małżeńska została zniesiona z dniem 1 września 1982 r. Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że istnieje podstawa do podziału nieruchomości o powierzchni 13 ha 12 arów na dwie części. Nieruchomość ma charakter ogrodniczy.Sąd Wojewódzki w R. postanowieniem z dnia 22 grudnia 1988 r. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego tylko w ten sposób, że tytułem dopłaty zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania 4.912.998 zł z odsetkami, rozkładając jej płatność na raty; tytułem pożytków zasądził od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni 1.386.278 zł z odsetkami; wartość majątku wspólnego określił w sumie na 16.142,738 zł; w pozostałej części obie rewizje oddalił.W interesie uczestnika postępowania, na skutek jego podania, złożył rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Skarżący wnosi o uchylenie postanowienia obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego postępowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prokurator Generalny PRL rewizję nadzwyczajną opiera na zarzutach rażącego naruszenia przez Sąd Rejonowy i Sąd Wojewódzki art. 3 § 2, art. 212, 217 § 1 i 2, art. 224 § 1, art. 227, 231, 232, 233 § 1, art. 240 § 1, art. 292, 316 § 1, art. 320, 385 § 2, art. 387 kpc w związku z art. 213 i 214 § 2 i 3 kc.Zarówno zarzuty o charakterze procesowym, jak i zarzuty dotyczące zastosowania prawa materialnego są nieuzasadnione. Jeżeli chodzi o zarzuty natury procesowej, to dotyczą one głównie strony faktycznej postępowania i zmierzają do wykazania, że sprawa nie została należycie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia. Tymczasem postępowanie dowodowe przeprowadzone w Sądzie Rejonowym oraz uzupełniające postępowanie dowodowe w Sądzie Wojewódzkim wyjaśniły wszelkie wymagające wzięcia pod uwagę kwestie wchodzące w skład podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Wbrew temu, co zarzuca się w rewizji nadzwyczajnej, sprawa od samego początku była należycie przygotowana w Sądzie Rejonowym pod względem dowodowym. Nie ma również podstaw do stwierdzenia wadliwości w ocenie zebranego wyczerpującego materiału procesowego. Sąd Rejonowy słusznie w sposób krytyczny i negatywy oceniał niektóre z dowodów. Sąd ten w przekonywający sposób przeciwstawiał się przewlekaniu postępowania przez zgłaszanie dowodów, które nie były niezbędne. Postępowanie w sprawie nie było łatwe, między innymi ze względu na niewłaściwe zachowanie się uczestnika postępowania w toku jego przebiegu. Wymaga podkreślenia, że uzasadnienie sporządzone przez Sąd Rejonowy pod względem swojej konstrukcji, formy i treści może być zaliczone do wzorowych. Sąd ten zajął przekonywające stanowisko co do wszystkich istotnych kwestii procesowych i materialno-prawnych.Dlatego też słusznie Sąd Wojewódzki aprobował rozstrzygnięcie co do sposobu podziału majątku i eksmisji uczestnika postępowania nie dopatrując się uchybień procesowych w sferze faktów i samego prowadzenia postępowania przez Sąd Rejonowy. Trafnie podkreślił Sąd Wojewódzki, że "Dążenie do przedłużenia postępowania przez zgłoszenie różnych wniosków przez uczestnika bądź w kwestii przeprowadzenia dowodów zarówno w I, jak i w II instancji jest oczywiste" (k. 688),Sąd Najwyższy reasumując powyższą część wywodów stwierdza, że nie ma żadnych - wbrew wywodom skarżącego - uzasadnionych racji do podważenia z punktu widzenia procesowego dokonanych przez oba Sądy ustaleń istotnych pod względem materialno-prawnym.Z wywodów zawartych w rewizji nadzwyczajnej wynika, że krytyka dokonanych przez oba Sądy ustaleń i zachowania form procesowych pomyślana została w obronie interesów nie wnioskodawczyni, lecz uczestnika postępowania. Przede wszystkim należy stwierdzić, że w prawidłowy sposób orzekł Sąd Rejonowy podział nieruchomości i samego siedliska, eksmitując uczestnika postępowania. Rzeczą absolutnie nieuzasadnioną byłoby przyznanie całego gospodarstwa uczestnikowi postępowania. Ustalone zostało w sprawie, że nieruchomości objęte podziałem zostały nabyte za pieniądze otrzymane od rodziców wnioskodawczyni i uczestnika postępowania. Słusznie podkreślił Sąd Wojewódzki, iż twierdzenie, że część zabudowań powinna być przydzielona uczestnikowi postępowania, gdyż w formie konkubinatu tworzy rodzinę, nie jest argumentem, który mógłby skutecznie podważyć należycie uzasadnione, zgodne z praktyką sądową i zasadami współżycia społecznego rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego. Do tego należy dodać, że sposób zachowania się uczestnika postępowania poza postępowaniem i w toku samego postępowania, wskazujący na agresywność, wyłącza możliwość podziału siedliska i budynków. Co więcej, oba sądy wręcz, nie bez racji, podkreślają niedopuszczalność stworzenia takiego stanu prawnego.Dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia i oceny w tym zakresie Sądu Wojewódzkiego wyłączają zasadność zastosowania na rzecz uczestnika postępowania art. 320 kpc.Niezbędne jest ponadto podkreślenie przez Sąd Najwyższy, że nie ma w ogóle podstaw do tego, by mówić o "nieuzasadnionym preferowaniu interesu wnioskodawczyni". Udzielona jej ochrona prawna jest zgodna z obowiązującym, prawidłowo zastosowanym prawem materialnym.