III CRN 79/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Aldony G. o stwierdzenie nabycia spadku po Pawle M., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 14 września 1967 r.,uchylił zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie Sądu Powiatowego w Siemiatyczach z dnia 20 czerwca 1967 r. Ns II 61/67 w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego i przekazał sprawę w tym zakresie temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneOjciec wnioskodawczyni był rolnikiem i prowadził gospodarstwo rolne w O. (województwo białostockie), a wnioskodawczyni pracowała jako chałupniczka w K. (województwo warszawskie), przy czym z dniem 1 lutego 1967 r. rozwiązała umowę o pracę. "Na początku lutego 1967 r." wnioskodawczyni "przyjechała do O.", a w dniu 23 lutego 1967 r. nastąpiła śmierć jej ojca.Sąd Powiatowy stwierdził, że na podstawie testamentu spadek nabyła żona spadkodawcy w 1/7 i wnioskodawczyni w 6/7, a ponadto że gospodarstwo rolne dziedziczy w całości żona spadkodawcy.Sąd Wojewódzki utrzymał powołane postanowienie w mocy.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji nadzwyczajnej złożonej przez Ministra Sprawiedliwości, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zgodnie z art. 1059 § 1 pkt 1 k.c. dziecko spadkodawcy dziedziczy gospodarstwo rolne, jeżeli bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowało w tym gospodarstwie nieprzerwanie co najmniej od roku. Z kolei według art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. dziecko spadkodawcy dziedziczy gospodarstwo rolne także wtedy, gdy w chwili otwarcia spadku pracuje w gospodarstwie rolnym swoich rodziców. W uchwale z dnia 3 lipca 1965 r. III CO 31/65 (OSNCP 1966, poz. 36) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że również art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. ma na względzie gospodarstwo spadkowe, przy czym w wypadku gdy dziecko spadkobiercy nie odpowiada warunkom z art. 1059 § 1 pkt 1 k.c., może ono dziedziczyć na podstawie art. 1059 § 1 pkt 3 k.c., a powołana wykładnia znalazła pełną aprobatę w piśmiennictwie (por. np. J. Pietrzykowski: Dziedziczenie gospodarstw rolnych, 1965 r. s. 28; F. Błahuta, J. St. Piątowski, J. Policzkiewicz: Gospodarstwa rolne, 1967, s. 100) oraz w judykaturze.W sprawie niniejszej wnioskodawczyni nie musiała więc bezpośrednio przed dniem 23 lutego 1967 r. pracować w gospodarstwie spadkowym nieprzerwanie co najmniej od roku. Wystarczało, jeżeli przed chwilą śmierci ojca rozpoczęła pracować w tym gospodarstwie.Dlatego też wnioskodawczyni nie dziedziczyłaby gospodarstwa rolnego, gdyby przyjechała tylko na pogrzeb swego ojca. Nie dziedziczyłaby gospodarstwa również wtedy, gdyby przyjechała przed śmiercią ojca, ale po to tylko, żeby go pielęgnować w chorobie i doprowadzić do sporządzenia testamentu. Nie dziedziczyłaby gospodarstwa nawet wtedy, gdyby przybyła przed śmiercią ojca i rozpoczęła pracę w gospodarstwie, ale bez zamiaru wykonywania tej pracy i osiedlenia się w gospodarstwie na stałe.Z tego, co powiedziano wyżej, wynika, że spadkobierca spełnia warunki z art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. wtedy, gdy przed chwilą śmierci spadkodawcy rozpoczął pracę w spadkowym gospodarstwie rolnym z zamiarem wykonywania tej pracy i osiedlenia się w gospodarstwie na stałe.Sąd Powiatowy nie poczynił ustaleń pozwalających na rozważenie, czy wnioskodawczyni odpowiada warunkom z art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. Sąd Wojewódzki powinien był zatem uchylić to postanowienie w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego, a skoro tak nie postąpił, należało orzec jak w sentencji.