III CO 31/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefy S. o stwierdzenie praw do spadku, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"W jakim stosunku do siebie pozostają przepisy punktu 1 i 3 § 1 art. 1059 kodeksu cywilnego, a w szczególności czy przez pojęcie pracy w gospodarstwie swoich rodziców zawartym w punkcie 3 powołanego przepisu należy rozumieć pracę w gospodarstwie spadkowym, o jakim mowa w punkcie 1, a jeśli tak, to czy w sytuacjach określonych w punkcie 3 nie obowiązuje wymaganie nieprzerwanej pracy co najmniej rok bezpośrednio przed otwarciem spadku?"udzielił następującej odpowiedzi:Przepis punktu 3 § 1 art. 1059 k.c., stanowiący, że dziecko spadkodawcy dziedziczy z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku pracuje w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, obejmuje również pracę w gospodarstwie spadkowym, choćby było ono wyłączną własnością spadkodawcy. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki, przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne, w uzasadnieniu swego postanowienia wskazał nasuwające się wątpliwości. Mianowicie przepis punktu 3 § 1 art. 1059 k.c., stanowiący między innymi, że dzieci spadkodawcy dziedziczą gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku pracują w gospodarstwie rolnym "swoich rodziców", pozwala wnioskować, iż w tym przepisie chodzi również o pracę w gospodarstwie spadkowym. Przeciwko temu wnioskowi zdaje się jednak przemawiać - w sytuacji, w której każde z rodziców jest właścicielem odrębnego, nie objętego wspólnością majątkową gospodarstwa rolnego - sformułowanie przepisu, który mówi o pracy w gospodarstwie "rodziców", a nie o pracy w gospodarstwie pozostałego przy życiu rodzica.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dziecko spadkodawcy, które pracuje w chwili otwarcia spadku w spadkowym gospodarstwie rolnym, dziedziczy na podstawie punktu 1 § 1 art. 1059 k.c., jeżeli praca ta odpowiada przesłankom określonym w tym przepisie i w § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304). W braku tych przesłanek dziecko dziedziczy na podstawie punktu 3 § 1 art. 1059 k.c., jeżeli praca w gospodarstwie spadkowym odpowiada przesłankom w tym punkcie przewidzianym. Warunek zamieszczony w punkcie 1 jest surowszy, w punkcie 3 - łagodniejszy.Unormowanie w kodeksie cywilnym jest korzystniejsze dla spadkobierców od postanowień art. 5 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 29, poz. 343). Według tej ustawy praca dziecka w gospodarstwie spadkowym uprawniała do dziedziczenia tylko wówczas, gdy odpowiadała surowszym wymaganiom określonym w punkcie 1 ust. 1 art. 5 cyt. ustawy (odpowiednikiem tego punktu jest punkt 1 § 1 art. 1059 k.c.). Zarazem jednak według punktu 2 art. 5 ust. 1 cyt. ustawy dziecko spadkodawcy dziedziczy, jeżeli w chwili otwarcia spadku pracuje w gospodarstwie rolnym współmałżonka lub jego rodziców, choćby ta praca nie odpowiadała surowszym wymaganiom określonym w punkcie 1 art. 5. W ten sposób dziecko spadkodawcy pracujące w chwili otwarcia spadku w gospodarstwie spadkowym zostało postawione w gorszej sytuacji od dziecka pracującego w gospodarstwie współmałżonka i jego rodziców. Skoro w kodeksie cywilnym w punkcie 3 § 1 art.1059 k.c. dodano wyrazy "swoich rodziców", miało to oczywiście na celu usunięcie wspomnianej nierówności.Nie ulega wątpliwości, że zarówno według pkt 2 art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r., jak i według tej części punktu 3 § 1 art.1059 k.c., która mówi o pracy w gospodarstwie "rodziców małżonka", ustawodawca ma na myśli nie tylko pracę w gospodarstwie należącym do obojga teściów, lecz również pracę w gospodarstwie należącym tylko do jednego z nich. Sformułowanie "rodziców małżonka" jest skrótem redakcyjnym, które rozumieć należy w ten sposób, iż chodzi o gospodarstwo bądź wspólne, bądź należące do któregokolwiek z teściów. Nie byłoby bowiem zrozumiałe i pod względem społeczno-gospodarczym uzasadnione przyznanie prawa dziedziczenia tylko wtedy, gdy gospodarstwo jest wspólne.Rozważania powyższe decydują również o wykładni wyrażenia "swoich rodziców", dodanego w punkcie 3 § 1 art. 1059 k.c. Przepis ten stosuje się zatem do gospodarstwa spadkowego zarówno wówczas, gdy jest ono z mocy wspólności ustawowej małżeńskiej lub współwłasności integralną częścią całości należącej do spadkodawcy i jego małżonka, jak i wtedy, gdy należy tylko do pozostałego przy życiu małżonka, a wreszcie także wtedy, gdy stanowi wyłączną własność spadkodawcy (lub współmałżonka spadkodawcy i innej osoby).Dodać należy, że termin "rodziców" obejmuje również przysposabiających, nie można bowiem ograniczyć go tylko do rodziców naturalnych.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi o treści przytoczonej w sentencji niniejszej uchwały.