III CSK 1/19

Sygn. akt III CSK 1/19 POSTANOWIENIE Dnia 27 czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z wniosku M. R. przy uczestnictwie A. G. o podział majątku wspólnego, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 czerwca 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej uczestnika od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt II Ca (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Uczestnik A.G. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 czerwca 2018 r., wydanego w sprawie o podział majątku wspólnego uczestnika i wnioskodawczyni M. R. Sąd pierwszej instancji po ustaleniu, że w skład majątku wspólnego uczestników wchodzi prawo własności nieruchomości, prawo odrębnej własności trzech lokali użytkowych i udział we współwłasności nieruchomości w M. oraz samochód osobowy, dokonał podziału tego majątku przyznając wszystkie prawa do nieruchomości oraz do samochodu uczestnikowi, a na rzecz wnioskodawczyni zasądził od uczestnika kwotę 2 733 952,18 zł tytułem jednorazowej spłaty płatnej w ciągu jednego roku od uprawomocnienia się postanowienia. Sąd dokonał także rozliczenia pobranych wyłącznie przez uczestnika pożytków z nieruchomości i korzyści wynikających z posiadania jej ponad udział. Orzekł również o kosztach. Apelacje od tego postanowienia wniosły obydwie strony. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego Sąd Okręgowy w K. zmienił postanowienie Sądu pierwszej instancji jedynie co do sposobu rozdysponowania nieruchomością położoną w miejscowości M., którą nakazał sprzedać w drodze licytacji publicznej, a uzyskaną sumę przyznał w częściach równych obojgu uczestnikom. W konsekwencji spłatę należną wnioskodawczyni obniżył do kwoty 541 358,23 zł płatnej do dnia 31 grudnia 2018 r. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i zabezpieczył ją hipotecznie na jednej z nieruchomości lokalowych. W pozostałej części oddalił apelację wnioskodawczyni, a apelację uczestnika oddalił w całości. Sądy nie orzekły natomiast o zwrocie wydatków i nakładów z majątku uczestnika na majątek wspólny, ponieważ uczestnik, który na takie nakłady się powoływał, nie zgłosił roszczenia w wymaganej formie pisemnej. Co do zasady Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego. Zmiana zaskarżonego postanowienia była konsekwencją stwierdzenia, że żadne z uczestników nie wyraziło zgody na przyznanie mu nieruchomości (działki nr (…)/112) oraz wynikiem uwzględnienia żądania wnioskodawczyni, by termin uiszczenia na jej rzecz spłaty był krótszy, a sama spłata zabezpieczona na majątku przypadającym uczestnikowi. Uczestnik w toku postępowania apelacyjnego zmienił wnioski zawarte w pisemnej apelacji i wystąpił o przyznanie mu nieruchomości - poza działką nr (…)/112 - i samochodu, ze spłatą na rzecz wnioskodawczyni, płatną w ciągu czterech lat. Sąd uznał jednak - po ustaleniu stanu majątkowego uczestnika - termin czteroletni za nazbyt długi. W skardze kasacyjnej uczestnik zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 212 § 2 k.c. i art. 212 § 3 k.c. Podniósł także zarzuty procesowe - naruszenia art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. oraz art. 567 § 1 k.p.c. w zw. z art. 618 § 1 k.p.c. 3 We wnioskach domagał się uchylenia postanowień Sądów obydwu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w J. oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przez zasądzenie ich od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnika wnioskodawczyni wniosła o odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od uczestnika na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżący uzasadnił potrzebę rozpoznania jego skargi wszystkimi przesłankami przewidzianymi tym przepisie, jednakże wyraźnie uzasadnił tylko przesłanki ujęte w punktach 2 i 3, a ponadto wskazał okoliczności, które - być może miały stanowić motywy wystąpienia przesłanki z punktu 4 tego przepisu. Potrzebę wykładni przepisów skarżący odniósł do interpretacji art. 212 § 2 k.p.c., podając w wątpliwość, czy Sąd może - wbrew woli uczestnika - przyznać mu składnik majątkowy i zasądzić od niego na rzecz innego uczestnika spłatę w terminie odmiennym niż ten, na który uczestnik zobowiązany do zapłaty wyraził zgodę. Wskazał też na potrzebę wykładni art. 212 § 3 k.p.c. w kierunku doprecyzowania nieujętych w nim dyrektyw, jakimi Sąd powinien się kierować określając termin spłat. 4 Nieważność postępowania spowodowaną pozbawieniem możności obrony swych praw uczestnik wywiódł z nieprawidłowości doręczeń i braku pouczeń, które - według niego - miały miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Skarżący podniósł ponadto, że obydwa Sądy nie rozpoznały istoty sprawy, co być może ma wskazywać na oczywistą zasadność skargi. Skuteczne powołanie się przez skarżącego na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wyjaśnienia i wykazania, że treść i znaczenie wskazanych przez niego przepisów prawa nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub też potrzebna jest zmiana ich interpretacji. Powoływane wątpliwości muszą być rzeczywiste i poważne, a dokonanie wykładni - niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2018 r., I CSK 19/18, LEX nr 2507107). Argumenty podnoszone przez skarżącego nie mają takiego charakteru, gdyż twierdzenie, że skarżący w sposób stanowczy uzależnił zgodę na przyznanie mu pozostałych nieruchomości (poza działką, co do której wyraźnie odmówił jej przyjęcia), od wyznaczenia 4-letniego terminu spłaty nie jest uzasadnione. Wprawdzie taki zapis pojawił się w piśmie procesowym z dnia 8 kwietnia 2018 (k. 431), ale już na rozprawie w dniu 22 czerwca 2018 r. (k. 469 v.) i w załączniku do protokołu z dnia 28 czerwca 2018 r. (k. 475-476) wnosił o przyznanie mu tych nieruchomości z 4-letnim terminem spłaty, nie ponawiając zastrzeżenia o warunkowości swojego wniosku. Wynikającą z art. 212 § 2 i 3 k.c. regułą jest pozostawienie sądowi swobody określenia odpowiedniego terminu spłaty. W tych okolicznościach nie wystąpiła potrzeba wyjaśniania, jakie znaczenie ma w świetle art. 212 § 2 i 3 k.c. wniosek o przyznanie określonego składnika dzielonego majątku jedynie w razie uwzględnienia wskazanego jednocześnie terminu spłaty. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może też przesadzać zarzut nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji, którego Sąd Najwyższy nie może badać inaczej niż pośrednio, gdy w skardze kasacyjnej podniesione zostanie naruszenie art. 378 § 1 w związku z art. 386 § 2 k.p.c. Nie jest to jednak wówczas sytuacja, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.; przepis ten bowiem dotyczy nieważności w postępowaniu drugoinstancyjnym 5 (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 lipca 2018 r., I CSK 212/18, Legalis nr 1809687). Skarga nie okazała się też oczywiście uzasadniona. Przyjmując, że tę przesłankę skarżący łączy z argumentacją o nierozpoznaniu istoty sprawy w zakresie roszczeń o zwrocie wydatków i nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, należy stwierdzić, że ze względu na treść art. 45 § 1 k.r.o. oraz art. 567 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 618 i 688 k.p.c. o zwrocie wydatków i nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny sąd orzeka wyłącznie na wniosek, a nie z urzędu, gdyż roszczenia te nie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1997 r., II CKN 395/97, z dnia 1 grudnia 2011 r., I CSK 78/11, i z dnia 4 kwietnia 2012 r., I CSK 323/11). Sądy wyjaśniły też, że przyczyną nierozpoznania ustnie formułowanych żądań uczestnika było nieprzedstawienie ich we właściwej formie procesowej, przewidzianej w art. 187 § 1 i art. 193 § 21 k.p.c. Uznać zatem należy, iż wymienione przez skarżącego przyczyny mające uzasadnić przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wystąpiły. Okoliczności sprawy nie wskazują również, aby ujawniły się inne podstawy przewidziane w art. 3989 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi uczestnika do rozpatrzenia. O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 13 § 2, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. Ich wysokość wynika z § 4 pkt 8 w zw. z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). jw