III CSK 202/20

Sygn. akt III CSK 202/20 POSTANOWIENIE Dnia 14 lipca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Widło w sprawie z wniosku K. Z. i F. Z. przy uczestnictwie T. K., K. K., M. K. i Gminy T. o rozgraniczenie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 lipca 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w T. z dnia 11 maja 2020 r., sygn. akt I Ca […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 2 UZASADNIENIE W sprawie z wniosku K. Z. i F. Z. z udziałem T. K., K. K., M. K. i Gminy T. o rozgraniczenie Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z 3 grudnia 2019 r., I Ns […]: dokonał rozgraniczenia nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr […]/9, położonej w Z., objętej księgą wieczystą nr […]/0 prowadzoną przez Sąd Rejonowy w T. z nieruchomością oznaczoną m.in. jako działka ewidencyjna nr […]/3, położoną w Z., objętą aktami własności ziemi nr […] i [X.] z dnia 9 czerwca 1975 r., wydanymi przez Naczelnika Gminy T., sprostowanymi postanowieniem Naczelnika Gminy T. z dnia 14 czerwca 1975 r. - według stanu prawnego zaznaczonego linią łączącą punkty 201-202 na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę jako załącznik numer siedem do opinii z dnia 18 października 2018 r. (karta 204 akt I Ns […])(pkt I) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt II-III). Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawców K. Z. i F. Z. Sąd Okręgowy w T. postanowieniem z 11 maja 2020 r., I Ca […], oddalił apelację (pkt 1) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 2-3). Pismem z 3 sierpnia 2020 r. skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiedli wnioskodawcy K. Z. i F. Z., zaskarżając powyższe rozstrzygnięcie w części oddalającej apelację (pkt 1). Wnieśli oni w pierwszej kolejności o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wobec jej oczywistej zasadności. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie wypełnia ustawowych przesłanek koniecznych dla przyjęcia jej do rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne; 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów; 3) zachodzi nieważność postępowania lub 3 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i jednolitego stosowania prawa. W niniejszej sprawie podstawę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto na jej oczywistym uzasadnieniu (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym - a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17). O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie przekonuje zarzut oczywistego naruszenia przepisów prawa materialnego art. 172 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 339 k.c. oraz art. 340 k.c., przewidujących domniemania samoistności i ciągłości posiadania, a polegający na uwzględnieniu zarzutu zasiedzenia nieruchomości przy dokonaniu rozgraniczenia. Powołane domniemania zwalniają posiadacza z konieczności prowadzenia dowodów i uprawniają do wykonywania władztwa do czasu obalenia domniemania przez tego, kto twierdzi, że w konkretnej sprawie domniemanie nie jest prawdziwe (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 2016 r., IV CSK 759/15). W postępowaniu rozgraniczeniowym nie jest wyłączona możliwość ustalenia takiego stanu prawnego, który uzasadnia przebieg linii granicznych w miejscach, przez które granice przedtem nie przebiegały. Podstawą rozgraniczenia jest aktualny stan prawny, mianowicie z chwili orzekania, choćby w jego wyniku 4 nastąpiło ustalenie dotychczas nieistniejących granic (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1974 r., III CRN 41/74, z 6 maja 1974 r., III CRN 81/74, z 3 września 1981 r., III CRN 171/81, z 17 października 2000 r., I CKN 851/98, niepubl., z 11 grudnia 2013 r., IV CSK 180/13, z 27 lutego 2013 r., IV CSK 357/12, z 24 sierpnia 2011 r., IV CSK 596/10, z 5 grudnia 2003 r., IV CK 255/00, z 24 sierpnia 2011 r., IV CSK 596/10). Przez stan prawny należy rozumieć również stan powstały na skutek zasiedzenia przygranicznych pasów gruntów, o czym sąd powinien rozstrzygnąć w sprawie o rozgraniczenie (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 1967 r., III CRN 424/66, z 22 kwietnia 1974 r., III CRN 41/74, z 5 grudnia 2003 r., IV CK 255/02, niepubl.). Przez przygraniczny pas gruntu należy rozumieć wąskie zazwyczaj pasmo ziemi przylegające do geodezyjnej-katastralnej lub ewidencyjnej - granicy nieruchomości, posiadane przez właściciela nieruchomości sąsiedniej z naruszeniem tej granicy w sposób prowadzący do nabycia własności tego pasma przez zasiedzenie (art. 172 i n. k.c.) i swoistego przyłączenia go do tej nieruchomości. Pasmo to bywa wyraźnie oznaczone na gruncie widocznymi znakami, np. ogrodzeniem, naturalnym ukształtowaniem terenu, uprawami, zabudowaniami itp. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lipca 2017 r., III CSK 279/16). Przy czym warunkiem możliwości rozważania kwestii zasiedzenia przygranicznych pasów ziemi w ramach kryterium stanu prawnego granic gruntów jest uprzednie ustalenie przebiegu linii granicznej według dokumentów zaświadczających o zasięgu prawa własności sąsiadujących ze sobą właścicieli (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2013 r., IV CSK 180/13). Nie można uznać, że wskazaną podstawę kasacyjną właściwie uzasadniono i uprawdopodobniono w realiach niniejszej sprawy oraz że istnieją podstawy jej uwzględnienia. Oczywiście wadliwe, na pierwszy rzut oka, uznanie zarzutu zasiedzenia, zdaniem skarżącego, wynika z bezpodstawnie przyjętych domniemań przez Sąd pierwszej instancji, a podzielonych przez Sąd drugiej instancji, co do istnienia ciągłości i samoistności posiadania. Argumenty wskazane w uzasadnieniu tej podstawy dotyczą jedynie podważenia ciągłości istnienia posiadania, którego nie 5 można było, zdaniem skarżącego, przyjąć ze względu na ustalenie Sądu pierwszej instancji, podzielone przez Sąd odwoławczy, że uczestnicy przestali uprawiać grunt do momentu wprowadzenia się do domu L. K., a także okoliczności, że istniała przerwa w prowadzeniu robót budowlanych, prowadzonych etapami na posesji uczestników, a nieruchomość była zarośnięta chwastami przez długi czas (k. 292 verte akt sądowych). Należy stwierdzić, że nie świadczy to o braku posiadania nieruchomości, szczególnie w zakresie objęcia we władztwo fragmentu nieruchomości przy wzniesionym ogrodzeniu. Okoliczność braku uprawy gruntu nie oznacza przerwy w jego posiadaniu. Kwestia ta dotyczy sposobu gospodarczej eksploatacji nieruchomości. Uczestnicy cały czas zamieszkiwali w swoim domu. Wreszcie należy zauważyć, że zakwestionowane stwierdzenia dotyczą ustaleń faktycznych, którymi Sąd Najwyższy jest w sprawie związany, a nadto, że zarzut czasowego zaprzestania budowy domu czy fakt zarośnięcia posesji chwastami dotyczą nieruchomości oznaczonej jako działka nr […]/1 (na której posadowiono dom uczestników), a nie działki nr […]/3, przyległej bezpośrednio do niej, która to była przedmiotem rozgraniczenia z nieruchomością oznaczoną nr […]/9. Z ustaleń tych nie można wyciągnąć wniosku, iż doszło do przerwania posiadania gruntu wokół ogrodzenia, którego dotyczył zarzut zasiedzenia (przygranicznego pasa gruntu). Istniejące domniemanie dotyczące ciągłości posiadania wymaga ustalenia początku i końca posiadania, co pozwala przyjąć, że miało ono miejsce przez cały okres począwszy od wejścia w posiadanie aż do upływu okresu koniecznego do zasiedzenia. Po drugie, posiadanie pasa przygranicznego gruntu wiązało się ze wzniesieniem ogrodzenia i włączeniem przez ten akt części gruntu wnioskodawcy we władztwo uczestnika. Wzniesienie ogrodzenia miało charakter trwałego urządzenia, co do którego wybudowania wnioskodawcy nie oponowali, jak sami przyznali. To z faktem wzniesienia ogrodzenia, które miało miejsce co najmniej od 4 lipca 1986 r., Sąd wiązał zamanifestowanie władztwa nad spornym pasem gruntów przez uczestników, jak i charakter samoistny ich posiadania. Ogrodzenia tego nigdy nie zdemontowano, nie przesunięto też jego przebiegu pomiędzy rozgraniczanymi nieruchomościami. Do tych okoliczności zarzuty i 6 uzasadnienie skargi w ogóle się nie odnoszą. Po wtóre, nie uzasadniono podstawy skargi w zakresie naruszenia domniemania samoistności posiadania (art. 339 k.c.). Domniemanie ciągłości posiadania może zostać obalone, gdy zostanie wykazane, że posiadanie w okresie będącym przedmiotem zainteresowania zostało przerwane. Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto kwestionuje istnienie ciągłego posiadania rzeczy, w tym przypadku na wnioskodawcach, którzy tę okoliczność kwestionowali. Reasumując nie można uznać, że w sprawie w sposób oczywisty, na pierwszy rzut oka, wykazano przerwanie posiadania, nie obalono domniemania z art. 340 k.c., a za takowe nie można uznać twierdzenia o prowadzeniu budowy etapami na nieruchomości, która stanowi nieruchomość sąsiadującą. Zarzut zasiedzenia dotyczył tylko wąskiego pasa gruntu przygranicznego, którego objęcie w posiadanie uczestników zamanifestowano budową trwałego ogrodzenia. Ogrodzenie to nigdy nie zostało zdemontowane od czasu jego wzniesienia, a więc co najmniej od 4 lipca 1986 r. W tych okolicznościach, na podstawie twierdzeń skargi i jej uzasadnienia, nie można uznać za usprawiedliwioną podstawę oczywistej zasadności skargi. Z tych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). ke a.s