III CSK 337/19

Sygn. akt III CSK 337/19 POSTANOWIENIE Dnia 23 września 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Teresa Bielska-Sobkowicz w sprawie z powództwa T. K. przeciwko […] Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. […] w W. o odszkodowanie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 września 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt […], odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania. UZASADNIENIE W związku ze skargą kasacyjną powódki T.K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest 2 uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały spełnione. Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen (zob. m. in. postanowienie SN z dnia 10 maja 2001 r., sygn. akt II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącą rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK 104/08, z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt II CSK 84/07, www.sn.pl). Skarżącą obciążał obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości 3 interpretacyjne (por. postanowienia SN z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt I CSK 111/09, z dnia 12 grudnia 2008 r., sygn. akt II PK 220/08, www.sn.pl). Obydwie powyższe przesłanki skarżąca odniosła do art. 448 k.c. w związku z art. 445 § 1 k.c. w zakresie wymiaru odpowiedniej kwoty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W ramach pierwszej przesłanki nawiązała również do problemu, czy czynnik w postaci - jak określiła - „oczywiście sprzecznego z ustawą” i „karygodnego milczenia zakładu ubezpieczeń”, jako podmiotu zobowiązanego na równi ze sprawcą na zasadzie in solidum do zapłaty zadośćuczynienia - w założeniu przyjętym przez skarżącą - w sposób elementarnie sprzeczny z umową ubezpieczenia i normami całego systemu ubezpieczeń znajdujących zastosowanie w tym przypadku, w tym w szczególności z art. 14 i 34 - sprecyzowanej omyłkowo - ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t. j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2214 z późn. zm.), może zwiększać zakres krzywdy i wpływać na kwotę przyznanego zadośćuczynienia za śmierć członka rodziny w wypadku komunikacyjnym, w szczególności w przypadku koincydencji innych okoliczności, które wespół ze wspomnianą zwłoką ubezpieczyciela powiększają rozmiar krzywdy. Skarżąca wskazała też na rozbieżności w orzecznictwie co do kryteriów branych pod uwagę podczas ustalania kwoty zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej wskutek wypadku komunikacyjnego, w sytuacji milczenia i „sprzecznej z ustawą oraz umową obowiązkowego ubezpieczenia OC kwalifikowaną zwłoką zakładu ubezpieczeń w wypłacie zadośćuczynienia” oraz co do tego, czy okoliczność ta może lub powinna być wzięta pod uwagę jako czynnik zwiększający poczucie krzywdy i w konsekwencji czynnik zwiększający wysokość należnego zadośćuczynienia, czy kwalifikowana zwłoka zakładu ubezpieczeń w wypłacie świadczenia powinna być rozpatrywana wyłącznie w ramach zagadnienia biegu terminu odsetek od przyznanej kwoty zadośćuczynienia. Już samo sformułowanie powyższych problemów jawi się jako nieprawidłowe, zasadzając się na emocjonalnych stwierdzeniach i założeniach niemających podstaw w ustalonym stanie faktycznym. Wobec straty osoby bliskiej podejście 4 powódki do stanu faktycznego niniejszej sprawy w zakresie emocjonalnym nie może dziwić, ale nie niesie ze sobą argumentów jurydycznych wspierających wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, których brak jest w jego uzasadnieniu. Jak zostało wyjaśnione w orzecznictwie złożoność problematyki zaspokajania szkody w sferze niemajątkowej, trudnej do ustalenia i oszacowania, spowodowała, że ustawodawca wprowadził szczególne rozwiązanie zapewniające sądom orzekającym pewien luz decyzyjny (tzw. prawo sędziowskie), którego normatywnym wyrazem jest odwołanie do pojęcia „odpowiedniości” jako dyrektywy orzeczniczej w zakresie ustalenia wysokości zadośćuczynienia; pojęcie „odpowiednia suma pieniężna tytułem zadośćuczynienia” rozumieć należy jako wymóg indywidualizowania sytuacji pokrzywdzonego z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy oraz odniesieniem się do okoliczności obiektywnych (wyrok SN z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt IV CSK 386/18, www.sn.pl). Ocena kryteriów decydujących o wysokości zadośćuczynienia zależy od okoliczności konkretnej sprawy, więc konfrontacja danego przypadku z innymi może dać jedynie orientacyjne wskazówki co do poziomu odpowiedniego zadośćuczynienia, a wysokość świadczeń przyznanych w innych sprawach, choćby w podobnych stanach faktycznych, nie może natomiast stanowić dodatkowego kryterium miarkowania zadośćuczynienia (wyrok SN z dnia 14 lutego 2008 r., sygn. akt II CSK 536/07, www.sn.pl). Należy przyznać, że w orzecznictwie uznaje się, iż wysokość zadośćuczynienia powinna przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, adekwatną do warunków gospodarki rynkowej, jednak powinna być utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (wyrok SN z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II CSK 787/14, www.sn.pl, zob. też orzecznictwo powołane w jego uzasadnieniu). W tym zakresie rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego nie skutkuje powstaniem istotnego zagadnienia prawnego lub istnieniem potrzeby wykładni przepisów prawa. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej na pierwszy rzut oka, bez konieczności głębszej analizy, sprzeczności wyroku z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni (por. m. in. 5 postanowienia SN z dnia 8 marca 2002 r., sygn. akt I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100, z dnia 10 stycznia 2003 r., sygn. akt V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49). Zdaniem skarżącej jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na naruszenie: art. 362 k.c. w związku z art. 328 § 2 k.c. przez błędne zastosowanie i wadliwe ustalenie poziomu przyczynienia się poszkodowanego na 60% w oderwaniu od okoliczności, od których zależy zmniejszenie obowiązku odszkodowawczego i ustawowych kryteriów miarkowania zadośćuczynienia oraz niewskazanie w uzasadnieniu wyroku ustawowych okoliczności które mają znaczenie przy ustaleniu stopnia przyczynienia się; art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. i w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie merytoryczne sprawy, niewzięcie pod uwagę i nierozważenie wszystkich z podniesionych w apelacji zarzutów, w tym zarzutu z pkt 2 apelacji powódki i tym samym pozorne przeprowadzenie kontroli apelacyjnej; a także art. 817 § 1 k.c. w związku z art. 481 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że odsetki od zasądzonej kwoty zadośćuczynienia powinny być naliczane od dnia doręczenia pozwu, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż powinny one być naliczane od dnia zgłoszenia roszczenia o zadośćuczynienie, które następnie zostało przez pozwanego uznane co do zasady i istniały podstawy do jego realizacji już w terminie 30 dni od daty zgłoszenia żądania zapłaty zadośćuczynienia. Skarżąca nie wykazała jednak zaistnienia omawianej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; brak jest argumentów, które miałyby przekonywać, że doszło w niniejszej sprawie do rażącego naruszenia prawa, które skutkowałoby oczywistym uzasadnieniem skargi w stanie faktycznym ustalonym przez Sąd drugiej instancji. W szczególności, uzasadnienie zaskarżonego wyroku posiada wszystkie konieczne elementy i nie zawiera braków uniemożliwiających przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Stopień przyczynienia się poszkodowanego został ustalony na 60%, a nie ma podstaw do uznania, że określenie go w takim stopniu stanowi rażące naruszenie prawa. Należy przypomnieć, że poszkodowany w trakcie zdarzenia z dnia 11 października 2006 r. przechodził lub przebiegał przez jezdnię przy zapalonym czerwonym świetle dla jego kierunku ruchu. Takie naruszenie 6 zasad ruchu drogowego nie jest bagatelne. Na zakres należnego odszkodowania wpływa postawa poszkodowanego, przy czym każdorazowo należy brać pod uwagę zarówno jego winę i stopień przyczynienia się, jak i ciężar oraz sposób naruszenia obowiązujących reguł postępowania (postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt IV CSK 99/19, www.sn.pl). Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd Apelacyjny rozpoznał merytorycznie sprawę, przeprowadził kontrolę apelacyjną, wziął pod uwagę i rozważył wszystkie zarzuty podniesione w apelacjach, w tym w szczególności zarzut z pkt 2 apelacji powódki, tj. zarzut naruszenia art. 448 k.c. i art. 446 § 1 k.c.., na co wyraźnie wskazał w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Brak jest także podstaw do tego, aby uznać, że w zakresie rozstrzygnięcia o należnych odsetkach Sąd Apelacyjny naruszył w sposób rażący normę z art. 817 § 1 k.c. w związku z art. 481 § 1 i 2 k.c. (por. np. wyroki SN z dnia 31 marca 2020 r., sygn. akt II CSK 124/19, z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt V CSK 120/18, www.sn.pl). Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. jw