III CZ 113/24

III CZ 113/24 POSTANOWIENIE 23 października 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Wesołowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 23 października 2024 r. w Warszawie zażalenia W. L. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 marca 2024 r., V AGa 2/23, w sprawie z powództwa W. L. przeciwko U. spółce akcyjnej w W. o zapłatę, oddala zażalenie. UZASADNIENIE Powód W. L. wniósł zażalenie na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 marca 2024 r., którym uchylono wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z 21 listopada 2022 r. w zakresie zasądzającym kwotę 19 745,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (punkt 1) oraz koszty procesu (punkt 3), zniesiono w tym zakresie, począwszy od 31 listopada 2021 r., postępowanie przed Sądem pierwszej instancji i w tej części przekazano sprawę Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego. Powodem uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji była nieważność postępowania. Sąd Apelacyjny wskazał, że w niniejszej sprawie jako pełnomocnik powoda zgłosiła się Pani S. S., która złożyła do akt pełnomocnictwo z 16 marca 2020 r. oraz umowę stałego zlecenia (k. 158-159). Z akt sprawy nie wynikało III CZ 113/24 2 jednak, aby Pani S. S. była adwokatem lub radcą prawnym albo należała do kręgu członków rodziny powoda określonego w art. 87 § 1 k.p.c. Oceniając umowę zawartą pomiędzy powodem, a Panią S. S. Sąd drugiej instancji doszedł do wniosku, że powód i Pani S. S. nie byli związani stałym stosunkiem zlecenia o takim przedmiocie, z którego wynikać mogłaby następnie potrzeba udzielenia pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania powoda w niniejszej sprawie, albowiem przedmiot niniejszej sprawy nie wchodził w zakres stałego stosunku zlecenia łączącego Panią S. S. z powodem. Sąd Apelacyjny zauważył bowiem, że z treści umowy zlecenia z 16 marca 2020 r. wynikało, że jej przedmiotem objęte było prowadzenie obsługi prawnej powoda „w sporze o zadośćuczynienie za doznane krzywdy i naruszone dobra niematerialne na kwotę 20 000 zł". Sąd ad quem uznał więc, że istniejący między powodem, a Panią S. S. stosunek zlecenia nie dotyczył roszczenia o zapłatę 24 337 zł dochodzonego w tym procesie. W konkluzji Sąd Apelacyjny przyjął, że udzielenie Pani S. S. pełnomocnictwa procesowego przez powoda, jako sprzeczne z dyspozycją art. 87 § 1 k.p.c., było nieskuteczne i nie mogła ona pełnić roli pełnomocnika procesowego powoda w niniejszej sprawie. W związku z tym Sąd drugiej instancji wskazał, że po zgłoszeniu się S. S. jako pełnomocnika powoda Sąd Okręgowy powinien był odmówić dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu. Kontynuowanie postępowania z jej udziałem skutkowało zatem nieważnością postępowania z przyczyny przewidzianej w art. 379 punkt 2 k.p.c. W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie art. 379 pkt. 2 k.p.c. w zw. z art. 87 § 1 k.p.c. przez jego nieprawidłowe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, polegające na uznaniu, że Pani S. S. nie pozostaje ze stroną powodową w stałym stosunku zlecenia, w zakres którego wchodzi przedmiot niniejszej sprawy, a w konsekwencji dokonanie wadliwej oceny prawnej, że Pani S. S. nie może występować w charakterze pełnomocnika procesowego powoda. Ponadto autor zażalenia zarzucił naruszenie art. 87 § 1 k.p.c. poprzez błędną jego wykładnię, mającą na celu pozbawienie powoda pomocy prawnej oraz naruszenie art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez III CZ 113/24 3 wydanie wyroku przez Sąd, który ze względu na sposób wyłonienia nie spełniał warunku niezależności i bezstronności. Jednocześnie skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli stron złożonych w dniu 16 marca 2020 r. w zakresie umowy zlecenia na obsługę prawną z dnia 16 marca 2020 r. poprzez uznanie, że w/w stały stosunek zlecenia nie może być podstawą do udzielenia pełnomocnictwa procesowego do roszczenia o zapłatę 24 337 zł dochodzonego w niniejszym procesie, w sytuacji gdy kwota wskazana w umowie nie wyznaczała górnej granicy umocowania dotychczasowego pełnomocnika powoda. Powód nigdy nie kwestionował prawa do działania Pani S. S. w niniejszej sprawie na mocy zawartej umowy zlecenia na obsługę prawną - celem zawartej w dniu 16 marca 2020 r. było poza obsługą prawną i realizacją prawa do uchylenia się od roszczeń przedawnionych - co do zasady obsługa prawna w sporze o zadośćuczynienie za doznane krzywdy, kwota miała jedynie charakter wtórny. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Zażalenie jest bezzasadne. Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. jest swoistym środkiem zaskarżenia o charakterze formalnym i nie może być utożsamiane ze skargą kasacyjną, jak również z zażaleniem z art. 394 k.p.c. rozumianym, jako zwyczajny środek odwoławczy. Stąd też, zgodnie z art. 3941 § 3 k.p.c., stosuje się do niego odpowiednio art. 394 § 2 i 3, art. 395, art. 397 § 1, art. 3986 § 3, art. 39810, 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art. 39816, 39817 oraz 39821 k.p.c. Zastosowanie ma zatem również art. 378 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie - w granicach zaskarżenia - nieważność postępowania. W postępowaniu zażaleniowym z art. 3941 § 11 k.p.c. Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu zażalenia nie jest związany przedstawionymi w nim zarzutami naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty naruszenia prawa procesowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2013 r., V CZ 23/13). Skarżący podniósł w zażaleniu zarzut naruszenia art. 379 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 87 § 1 k.p.c. III CZ 113/24 4 Wskazać zatem należy, że jeżeli podstawą pełnomocnictwa procesowego jest stały stosunek zlecenia (art. 87 § 1 k.p.c.), pełnomocnik składający umowę mającą stanowić podstawę udzielenia pełnomocnictwa ma obowiązek wykazać, że stosunek zlecenia jest stały oraz że przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia. „Stały” stosunek zlecenia w rozumieniu art. 87 § 1 k.p.c. to stosunek prawny ugruntowany, trwający dłuższy czas, wiążący strony ściśle, a nie okazjonalnie i z reguły wynika z umowy zawartej na czas nieoznaczony. Cechy, jakim winien odpowiadać stosunek umowny, aby mógł stanowić podstawę udzielenia pełnomocnictwa procesowego zostały szczegółowo objaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. postanowienie z 15 maja 2007 r., V CZ 32/07, wyrok z 30 czerwca 2010 r., V CSK 1/10, uchwała z 23 września 2010 r., III CZP 52/10, OSNC 2011, nr 5, poz. 51, postanowienia z 28 maja 2014 r., I CZ 27/14 i z 27 czerwca 2014, I CZ 41/14, wyrok z 17 września 2015 r., II CSK 783/14, OSNC 2017, nr 7-8, poz. 91 i postanowienie z 2 sierpnia 2017 r., II UZ 36/17). Kwestia zakresu pełnomocnictwa okazała się wtórna wobec faktu, że będąca jego podstawą umowa zlecenia nie spełniała warunku „stałości”. W. L. zawarł bowiem umowę z D. sp. j. w K. zobowiązującą „D. P.” do obsługi prawnej w sporze z U. (L.) S.A. Nie można zatem przyjąć, że strony pozostawały w stałym stosunku zlecenia, ponieważ zlecenie obejmowało jeden konkretny spór sądowy. Z perspektywy art. 87 § 1 k.p.c. zlecenie nie może ograniczać się jedynie do upoważnienia do reprezentowania interesów zleceniodawcy przed sądami i organami administracji. Ze stosunku takiego nie wynikają, bowiem żadne cechy charakterystyczne dla wyróżnionej w tym przepisie grupy zleceniobiorców, uzasadniające możność bycia przez nich pełnomocnikami procesowymi. Możność bycia pełnomocnikiem procesowym jest w wypadku tych osób okolicznością wtórną, wynikającą ze stosunku, który uprzednio już łączył je ze stroną i który można określić jako „stosunek podstawowy”. W wypadku umowy stałego zlecenia tym stosunkiem podstawowym jest zlecenie dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 § 1 k.c.), z którym może (ale nie musi) wiązać się konieczność lub potrzeba wystąpienia zleceniodawcy w procesie cywilnym. Gdy zajdzie taka konieczność lub potrzeba zleceniobiorca może być pełnomocnikiem III CZ 113/24 5 procesowym zleceniodawcy. Brak tego „stosunku podstawowego” wyłącza możliwość bycia przez jedną stronę tego stosunku pełnomocnikiem drugiej jego strony. Zlecenie, którego zakres obejmuje wyłącznie umocowanie do występowania w sprawie w charakterze pełnomocnika, jest w istocie ogólnym pełnomocnictwem procesowym (art. 88 k.p.c.), podstawą którego (tak jak każdego pełnomocnictwa) musi być okoliczność kwalifikująca daną osobę do kręgu osób, które w myśl art. 87 § 1 k.p.c. i innych przepisów mogą być pełnomocnikami procesowymi (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 października 2020 r., I PK 58/19). Prawidłowe było więc stanowisko Sądu Apelacyjnego, że Pani S. S. nie była osobą uprawnioną do reprezentowania powoda w sprawie w charakterze pełnomocnika procesowego, natomiast z innych powodów niż wskazane w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia. Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wydanie wyroku przez Sąd, który ze względu na sposób wyłonienia nie spełniał warunku niezależności i bezstronności. Nawet przy założeniu prawdziwości tezy, że osoba powołana na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., jest osobą powołaną wadliwie, z która to tezą Sąd Najwyższy w składzie rozpatrującym zażalenie się nie zgadza, to zauważyć należy w zażaleniu nie twierdzono ani nie powołano żadnych okoliczności, które wskazywałyby, że w związku z powołaniem do pełnienia urzędu członka składu orzekającego Sądu Apelacyjnego doszło, z uwzględnieniem konkretnego przypadku, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sądu. Nie można było tym samym uznać, aby skarżący wykazał wskazaną przyczynę nieważności postępowania. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie. M.L. [ms] III CZ 113/24 6