III CZ 14/24

III CZ 14/24 POSTANOWIENIE 9 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Grzegorz Misiurek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 lipca 2024 r. w Warszawie zażalenia R. K. i M. K. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 29 listopada 2023 r., I ACa 530/23, w sprawie z powództwa R. K. i M. K. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w G. o ustalenie i zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie. UZASADNIENIE Pozwem z 14 grudnia 2021 r. skierowanym przeciwko Bankowi S.A. z siedzibą w G., powodowie R. K. i M. K. wnieśli o: 1. ustalenie, że umowa kredytu z 30 listopada 2009 r., nr [...] zawarta pomiędzy powodami a Bank S.A. (obecnie po przekształceniach Bank S.A.) jest nieważna w całości; 2. zasądzenie od pozwanej solidarnie na rzecz powodów kwoty 131 140,55 zł oraz kwoty 14 032,76 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości określonej w art. 481 § 1 i 2 k.c. liczonymi od 10 września 2021 r. do III CZ 14/24 2 dnia zapłaty, stanowiących nienależnie pobrane przez bank świadczenia w okresie od 3 grudnia 2009 r. do 7 września 2021 r., tj.: 1 14 366,68 zł tytułem sumy całych rat kapitałowo- odsetkowych uiszczonych przez powodów w PLN; 13 079,70 CHF - tytułem sumy całych rat kapitałowo - odsetkowych uiszczonych przez powodów w CHF; 8834,59 zł - tytułem innych opłat; 7939,28 zł - tytułem kredytowanych kosztów; 953,06 CHF - tytułem innych opłat. Z ostrożności, na wypadek gdyby uznanie umowy za całkowicie nieważną nie znalazło uznania sądu, wnosili ewentualnie o: 3. zasądzenie od pozwanej solidarnie na rzecz powodów kwoty 41 994,55 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości określonej w art. 481 § 1 i 2 k.c. liczonymi od 10 września 2021 r. do dnia zapłaty, z tytułu nienależnie pobranych przez bank świadczeń (kwota 41 944,55 zł - nadpłaty w okresie od 3 grudnia 2009 r. do 7 września 2021 r.) na podstawie bezskutecznych postanowień waloryzacyjnych zawartych w umowie kredytowej; 4. ustalenie, że zapisy § 1 ust. 1 w części - „indeksowanego kursem CHF”, § 1 ust. 1 zd. 3, § 7 ust. 2 zd. 4, § 10 ust. 6 oraz § 17 ust. 1-5 łączącej strony umowy kredytowej nr [...] z 30 listopada 2009 r. dotyczące mechanizmu indeksacji stanowią klauzule niedozwolone w rozumieniu art. 3851 k.c. i nie wiążą powodów. Ponadto powodowie wnosili o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kosztów postępowania. Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 13 stycznia 2023 r. ustalił, że umowa kredytowa z 30 listopada 2009 r., nr [...], zawarta pomiędzy R. K. i M. K. a Bankiem spółką akcyjną z siedzibą G., (obecnie Bank S.A. z siedzibą w G.) jest nieważna w całości (pkt I); zasądził od pozwanej na rzecz powodów 131 140,35 zł oraz 14 032,76 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 10 września 2021 r. do dnia zapłaty (pkt II) oraz 11 834,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (pkt III). Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z 29 listopada 2023 r., na skutek apelacji pozwanej, uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach za instancję odwoławczą. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty III CZ 14/24 3 sprawy, gdyż nie dokonał analizy postanowień zawartych w § 17 umowy kredytu, w których oznaczono pewne podstawy wyliczenia kursu CHF, a w szczególności pominął § 17 ust. 5 tej umowy, w którym wskazano zasady ustalania marży. Stwierdził, że Sąd Okręgowy nie ocenił i nie wyjaśnił, czy postanowienia te można uznać za dostatecznie skonkretyzowane i określające obiektywne kryteria określania kursu CHF, czy nie i dlaczego, a następnie - jakie pociąga to skutki. W zażaleniu powodowie wnieśli o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości, podnosząc zarzut naruszenia 3941 § 11 k.p.c. w zw. z art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W postępowaniu apelacyjnym sąd drugiej instancji, kontynuując postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo w sposób - w zasadzie - nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.). W konsekwencji, w razie uwzględnienia apelacji z reguły zmienia zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.). Uchylenie zaskarżonego wyroku połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji jest możliwe jedynie w przypadkach określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Kontroli prawidłowości takiego orzeczenia służy zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. Przy rozpoznawaniu tego zażalenia ocenie Sądu Najwyższego może zostać poddana wyłącznie trafność zakwalifikowania wskazanych wyżej przypadków jako przesłanek uzasadniających wydanie orzeczenia kasatoryjnego; poza zakresem badania pozostają kwestie prawidłowości czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz trafności wykładni zastosowanego prawa materialnego (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 kwietnia 2014 r., II CZ 117/13, z dnia 26 marca 2014 r., V CZ 15/14, z dnia 7 marca 2014 r., IV CZ 131/13 - nie publ.). Oceny czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się po przeanalizowaniu żądań pozwu (wniosku) i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś ewentualnych uchybień w postępowaniu, w szczególności wad polegających na poczynieniu wadliwych lub niekompletnych ustaleń faktycznych. Zakwestionowanie przez sąd odwoławczy III CZ 14/24 4 poglądu prawnego sądu pierwszej instancji co do zasadności rozpoznawanego żądania także nie oznacza, że sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1999 r., II UKN 589/98, OSNP 2000, Nr 12, poz. 483). Również niewyjaśnienie okoliczności faktycznych nie może być utożsamiane z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2017 r., II CZ 148/16, nie publ.). Sąd Apelacyjny jako przyczynę wydania wyroku kasatoryjnego wskazał nierozpoznanie istoty sprawy. Trafnie zarzucili skarżący, że okoliczności przytoczone w uzasadnieniu tego zapatrywania nie uzasadniają wyprowadzonego z nich wniosku co do potrzeby uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Z uzasadnienia wyroku zaskarżonego apelacją wynika jednoznacznie, że żądanie pozwu dotyczące ustalenia nieważności umowy kredytowej z 30 listopada 2009 r. oraz zasądzenia od pozwanej solidarnie na rzecz powodów kwoty 131 140,55 zł oraz kwoty 14 032,76 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości określonej w art. 481 § 1 i 2 k.c. liczonymi od 10 września 2021 r. do dnia zapłaty, stanowiących nienależnie pobrane przez bank świadczenia, zostało poddane ocenie pod kątem jego zasadności. Sąd Okręgowy rozpoznał merytorycznie to roszczenie i uznał je za uzasadnione. Rozstrzygnięcie to oparł na ustaleniu, że prawa i obowiązki powodów, jako konsumenta, zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z prawem i dobrymi obyczajami, zaś jednostronne nałożenie na nich ryzyka kursowego, spotęgowanego odwołaniem się w tych klauzulach do miernika wartości ustalanego przez bank, tj. marży banku, od której zależały kursy kupna i sprzedaży, bez jednoczesnego zapewnienia jej jakiegokolwiek instrumentu służącego do zabezpieczenia takiego ryzyka, jawi się dodatkowo jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 58 § 2 k.c. W świetle przytoczonych argumentów - wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu Apelacyjnego – nie można uznać, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Należy podkreślić, że wydania orzeczenia kasatoryjnego nie uzasadnia potrzeba nawet znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego, w tym III CZ 14/24 5 usunięcia jego wad oraz przeprowadzenia dowodów bezpodstawnie pominiętych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2018 r., V CZ 19/18, nie publ.). Przez "nierozpoznanie istoty sprawy" należy rozumieć nierozstrzygnięcie o żądaniach stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu; wszelkie inne wady rozstrzygnięcia, w tym dotyczące naruszeń prawa materialnego oraz procesowego - poza nieważnością postępowania i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości - nie mieszczą się w zakresie tego pojęcia. Sąd drugiej instancji, orzekając na podstawie art. 382 k.p.c., zobowiązany jest naprawić dostrzeżone wadliwości, jako że w systemie apelacji pełnej druga instancja ma charakter merytoryczny, a nie jedynie kontrolny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2017 r., IV CZ 39/17, nie publ.). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. [SOP] (r.g.)