III CZ 215/23

III CZ 215/23 POSTANOWIENIE 8 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Karol Weitz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 8 kwietnia 2024 r. w Warszawie zażalenia J. K. na postanowienie Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z 7 marca 2023 r., VI Ca 1015/21 (WSC 7/22), w sprawie z wniosku H. M. z udziałem J. K. o podział do używania, uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 23 maja 2022 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w sprawie z wniosku H. M. z udziałem J. K. o podział do używania oddalił apelację uczestnika postępowania J. K. od postanowienia Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z 9 listopada 2021 r. Od postanowienia z 23 maja 2022 r. Skargę kasacyjną od postanowienia z 23 maja 2022 r. złożył uczestnik postępowania J. K.. Postanowieniem z 7 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze odrzucił skargę kasacyjną jako niedopuszczalną. Sąd wskazał, że skarga została wniesiona w sprawie dotyczącej ustalenia sposobu korzystania z rzeczy wspólnej, tj. w sprawie dotyczącej zarządu III CZ 215/23 2 związanego ze współwłasnością Tymczasem zgodnie z art. 5191 k.p.c. od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie – w sprawach z zakresu prawa osobowego rzeczowego i spadkowego – przysługuje skarga kasacyjna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki m przepisem szczególnym jest art. 5191 § 4 pkt 2 k.p.c., stanowiący, że skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach dotyczących zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem. Sprawami dotyczącymi zarządu związanego ze współwłasnością, o których mowa, są sprawy rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym, w tym takie, których podstawę materialnoprawną stanowią art. 199 i art. 201 k.c. Podział rzeczy wspólnej (quoad usum) jest dokonywany przez sąd w postępowaniu nieprocesowym, a jego podstawę stanowią art. 199 zdaniedrugie i art. 201 zdanie drugie k.c. ( uchwała Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. III CZP 94/07 OSNC-ZD 2008 , nr 4 poz. 96).Żądanie dokonania przez sąd podziału quoad usum rzeczy wspólnej jest w istocie domaganiem się rozstrzygnięcia przez sąd wobec braku zgody właścicieli o czynności z zakresu zarządu przedmiotem współwłasności. W konsekwencji w judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że w sprawach o ustalenie sposobu korzystania z rzeczy wspólnej, jak również o zmianę sposobu korzystania, skarga kasacyjna nie przysługuje (postanowienia Sądu Najwyższego z 6 marca 1997 r. I CZ 7/97 OSNC 1997 nr 8 poz. 111, i z 14 marca 2017 r. II CZ 160/16 oraz z 15 czerwca 2021 r., I CZ 14/21. Zażalenie na postanowienie z 7 marca 2023 r. złożył uczestnik postępowania J. K.. Zarzuciwszy naruszenie art. 206 k.c. i art. 5191 § 2 pkt 4 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzucając naruszenie art. 206 k.c. skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy błędnie założył, że podział quoad usum jest w każdym przypadku czynnością zwykłego zarządu, nie dokonawszy jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Z kolei III CZ 215/23 3 naruszenia art. art. 5191 § 2 pkt 4 k.p.c., (powinno być art. 5191 § 4 pkt 2 k.p.c.) skarżący dopatrywał się w tym, że Sąd Okręgowy błędnie uznał skargę kasacyjną uczestnika za niedopuszczalną, chociaż podstawą podziału quoad usum w rozpatrywanej sprawie nie były przepisy dotyczące czynności zwykłego zarządu, gdyż wnioskodawca domagał się dopuszczenia go do współposiadania rzeczy wspólnej i podziału do używania na podstawie art. 206 k.c., a sądy obu instancji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w zakresie podziału quoad usum przyjęły właśnie art. 206 k.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 2010 r. II CZ 9/10, nie publ.) wyjaśniono, że nie wszystkie sprawy zmierzające do ustalenia przez Sąd sposobu korzystania z rzeczy wspólnej są zawsze sprawami dotyczącymi zarządu związanego ze współwłasnością w rozumieniu art. 5191§ 4 pkt 2 k.p.c. Sprawami takimi są m.in. sprawy o podział rzeczy quoad usum, ale tylko wtedy gdy podstawą rozstrzygnięcia jest art. 201 k.c. W orzecznictwie wyraźnie przesądzono, że sprawa, w której wnioskodawca żąda - na podstawie art. 201 k.c. - upoważnienia sądowego do dokonania oznaczonej czynności z zakresu zarządu nieruchomością, jest sprawą dotyczącą zarządu związanego ze współwłasnością, w której z mocy art. 5191§ 4 pkt 2 k.p.c. nie przysługuje skarga kasacyjna (postanowienie SN z dnia 7 czerwca 2006 r., III CZ 30/06, niepubl. postanowienie SN z dnia 17 lipca 1997 r., III CZ 30/97 niepubl.; postanowienie SN z dnia 6 marca 1997 r., I CZ 7/97, niepubl.). Innymi słowy, sprawy m.in. o podział rzeczy quoad usum zaliczają się także do spraw wymienionych w art. 5191§ 4 pkt 2 k.p.c., o ile odnoszą się do zarządu rzeczą wspólną i są rozpoznawane według przepisów art. 611-616 k.p.c. (v. postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2005 r II CZ 113/05, niepubl. i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo). Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca domagał się dopuszczenia do współposiadania i uregulowania sposobu korzystania z nieruchomości wspólnej. Takie określenie żądań wniosku nie kwalifikuje sprawy jako dotyczącej zarządu nieruchomością wspólną na podstawie art. 201 k.c., ponieważ wnioskodawca domagał się w istocie dopuszczenia go przez sąd do wykonywania współposiadania nieruchomości wspólnej. W piśmiennictwie wyraźnie podkreślono, III CZ 215/23 4 że nie wolno utożsamiać korzystania z rzeczy wspólnej z czynnościami zarządu rzeczą wspólną, choćby nawet jak najszerzej pojmować sprawowanie zarządu. Innymi słowy, wskazano na niedopuszczalność utożsamiania m.in. sądowego ustalenia zasad wykonywania zarządu z równoległym, jednakże z odrębnym, zagadnieniem sądowego ustalenia sposobu korzystania z rzeczy wspólnej, co dostrzega także ustawodawca wyraźnie rozróżniając w art. 221 k.c., m.in. orzeczenia sądowe określające zarząd oraz sposób korzystania z rzeczy wspólnej. Na podstawie art. 206 k.c. każdemu ze współwłaścicieli przysługuje roszczenie "o dopuszczenie do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej", którego sprecyzowanie warunkowane jest okolicznościami konkretnej sprawy, a zwłaszcza przejawem występującego naruszenia uprawnień poszczególnych współwłaścicieli. W grę może wchodzić zarówno roszczenie o dopuszczenie do współposiadania, jak też roszczenie o dokonanie podziału quoad usum. Ochrona współwłaściciela przed naruszeniem uprawnień do korzystania z rzeczy wspólnej - w zależności od rodzaju naruszenia - może być realizowana przez roszczenie o dopuszczenie do współposiadania lub roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 2003 r., IV CKN 325/01, niepubl.), przy czym spraw wszczętych w następstwie zgłoszenia takich roszczeń na podstawie art. 206 k.c. nie można utożsamiać ze sprawami dotyczącymi zarządu związanego ze współwłasnością. W tym stanie rzeczy zażalenie uczestnika postępowania zasługiwało na uwzględnienie. Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. [SOP] [ms] III CZ 215/23 5