III CZ 59/89

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna - po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 1989 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcji i Koordynacji "S" Spółka z o.o. w S. przeciwko Biuru Organizacji Obrotu i Produkcji Drobiarskiej w W. o ustalenie, na skutek zażalenia strony powodowej na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Wojewódzkiego w K. z 27 lutego 1989 r. sygn. akt I C 52/89 postanowił uchylić zaskarżone zarządzenie.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Produkcji i Koordynacji "S" Spółka z o.o. w S. twierdziło, że w wykonaniu umowy z 12 lutego 1988 r. pośredniczyło - za 10-procentową prowizję - w sprzedaży jaj stanowiących własność pozwanego Biura Obrotu i Produkcji Drobiarskiej w W. Ostatnio jednak strona pozwana wypowiedziała się, że umowa ta uległa przekształceniu na umowę sprzedaży i zażądała zwrotu - potrąconej sobie przez powodowe Przedsiębiorstwo - prowizji. W tej sytuacji strona powodowa wystąpiła z powództwem o ustalenie w stosunku do pozwanego Biura, że pomiędzy stronami "miał miejsce stosunek prawny wynikający z umowy zlecenia; nie istniał natomiast jako umowa sprzedaży". Pozew został opłacony wpisem tymczasowym w kwocie 300 zł. W dniu 27 lutego 1989 r. przewodniczący wezwał powodowe Przedsiębiorstwo o uzupełnienie tej kwoty wpisem stosunkowym w kwocie 367.026 zł. Na zarządzenie przewodniczącego Sądu Wojewódzkiego wniosło to Przedsiębiorstwo zażalenie.Zażalenie jest uzasadnione.Materiał zebrany w sprawie wskazuje, że przyczyną wytoczenia powództwa o ustalenie stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.) była wypowiedź pozwanego Biura, że strony wiązała umowa sprzedaży, połączona z wezwaniem kontrahenta o zwrot zatrzymanej prowizji od sprzedaży jaj. Strona powodowa odebrała to - jak to podaje w zażaleniu - przede wszystkim jako zagrożenie jej sfery ekonomicznej. Powództwo o ustalenie, uwarunkowane bezpośrednio interesem ekonomicznym, jest zaś powództwem o prawa majątkowe w rozumieniu art. 19 § 2 k.p.c. Odmienny pogląd skarżącego ostać się więc tu nie może.Wysokość wpisu stosunkowego wyznacza się - w takich sprawach - od wartości przedmiotu sporu (art. 30 poks). Strona powodowa nie wskazała - we wstępnej części pozwu (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.) - wartości przedmiotu sporu. Wartości sporu nie stanowiła tu jednak - wbrew stanowisku zaskarżonego zarządzenia - kwota pieniężna uzyskana ze sprzedaży jaj przez powodowe Przedsiębiorstwo i następnie - po potrąceniu sobie prowizji - przekazana zleceniodawcy. Interes ekonomiczny strony powodowej sprowadzał się tu bowiem do obawy, że - przy utrzymaniu się stanowiska strony pozwanej - może utracić zatrzymaną prowizję. Powstała sytuacja jest więc zbliżona do sytuacji określonej w art. 22 k.p.c. To zaś przemawia za poglądem, że w sprawach o ustalenie, że strony wiązała - nie umowa sprzedaży, lecz - umowa o pośrednictwo przy sprzedaży (art. 734 i nast.k.c.), wartość przedmiotu sporu stanowi suma pieniężna odpowiadająca prowizji należnej pośrednikowi za jeden rok poprzedzający powstanie tego sporu (art. 19 § 2 k.p.c.). W uzasadnieniu pozwu strona powodowa zaś złożyła oświadczenie, że zatrzymała sobie prowizję, sięgającą kwoty 534.906 zł. Oznacza to, że od tej kwoty - nie zaś od sumy pieniężnej uzyskanej ze sprzedaży jaj (5.692.659 zł) - należało wyznaczyć wpis stosunkowy od pozwu. Postąpiwszy inaczej, naruszył więc przewodniczący powołane przepisy prawa.Dlatego zaskarżone zarządzenie uchylono (art. 388 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.).Wyznaczając wpis stosunkowy, powinien przewodniczący mieć na uwadze, że pozew został już doręczony stronie pozwanej. Przy wymiarze opłaty sądowej właściwy więc będzie - nie tryb określony w art. 16 poks, lecz - tryb wskazany w art. 20 ust. 2 poks.