III CZ 85/26

III CZ 85/26 POSTANOWIENIE 28 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Karol Weitz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 września 2026 r. w Warszawie zażalenia Skarbu Państwa – P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B., Skarbu Państwa - Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 30 grudnia 2025 r., I ACa 2143/25, w sprawie z powództwa "W." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. przeciwko Skarbowi Państwa – P. Wojewódzkiemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w B., Skarbowi Państwa - Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Z. o zapłatę, oddala zażalenie. III CZ 85/26 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 11 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił powództwo W. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. przeciwko Skarbowi Państwa – Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Z. i – P. Wojewódzkiemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w B. o odszkodowanie z tytułu szkód wywołanych decyzjami administracyjnymi wydanymi przez stationes fisci pozwanego. Oddalając powództwo Sąd Okręgowy ocenił, że w sprawie nie została wykazana z powodu braku stosownego prejudykatu przesłanka niezgodności z prawem kwestionowanych decyzji administracyjnych, których wydanie miało stanowić źródło szkody powódki, co wykluczało, w świetle art. 4171 § 2 i art. 417 k.c., przypisanie pozwanemu odpowiedzialności odszkodowawczej. Jednocześnie Sąd uznał badanie pozostałych przesłanek odpowiedzialności za bezprzedmiotowe. Apelację od wyroku z 11 lipca 2023 r. wniosła powódka. Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z 30 grudnia 2025 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji odmiennie niż sąd pierwszej instancji ocenił istnienie przesłanki niezgodności z prawem kwestionowanych decyzji administracyjnych i przyjmując, że przesłanka ta w okolicznościach sprawy z racji istnienia stosownego prejudykatu jest spełniona, uznał że niezbadanie przez sąd pierwszej instancji pozostałych przesłanek odpowiedzialności pozwanego, tj. wystąpienia szkody po stronie powoda oraz istnienia związku przyczynowego między szkodą a wydaniem przedmiotowych decyzji oznaczało, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Zażalenie na wyrok z 30 grudnia 2025 r. złożył pozwany. Zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jeżeli Sąd drugiej instancji ocenił, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy i na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony apelacją wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, kognicja III CZ 85/26 3 Sądu Najwyższego rozpoznającego zażalenie wniesione na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. obejmuje zbadanie, czy zaistniała w sprawie sytuacja procesowa należy do kategorii sytuacji polegających na nierozpoznaniu istoty sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, Nr 4, poz. 54; z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 166/12, niepubl.; z dnia 5 lipca 2013 r., IV CZ 65/13, niepubl.; z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, niepubl.). Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, błędnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna unicestwiająca roszczenie albo przesłanka wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, niepubl.). Przykładem jest oddalenie powództwa z powodu błędnego uznania, że dochodzone roszczenie jest przedawnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.), przy założeniu jednak, że sąd, przyjmując przedawnienie dochodzonego roszczenia, nie zbadał uprzednio jego istnienia. Sytuacja, w której sąd pierwszej instancji przyjmuje, że w ustalonych okolicznościach sprawy brak którejś z przesłanek materialnoprawnych warunkujących istnienie roszczenia i z tego powodu rezygnuje z badania pozostałych przesłanek istnienia tego roszczenia oraz oddala powództwo, jest zbliżona do sytuacji, w której sąd pierwszej instancji uznaje, że dochodzone roszczenie jest przedawnione i oddala powództwo bez zbadania istnienia samego roszczenia. W obu sytuacjach dochodzi do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., co uzasadnia uchylenie przez sąd drugiej instancji niepodzielający stanowiska sądu pierwszej instancji co do przedawnienia roszczenia albo nieistnienia brakującej przesłanki roszczenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wychodząc z tych założeń należało uznać wniesione w niniejszej sprawie zażalenie za bezzasadne. III CZ 85/26 4 Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 §3 k.p.c., orzekł, jak w sentencji. GZ [a.ł]