III CZP 107/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: J. Majorowicz, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wandy G. o uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku po Tadeuszu G., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu postanowieniem z dnia 25 listopada 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zachowuje prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego na podstawie art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. w związku z art. LVI 2 przep. wprow. k.c. spadkobierca, który przed 5.VII.1963 r. przerwał prowadzenie indywidualnego gospodarstwa rolnego i wydzierżawił to gospodarstwo z przyczyn od niego niezależnych, w szczególności z powodu tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności, i w następstwie tego gospodarstwa w dniu 5.VII.1963 r. nie prowadził?"uchwaliłPrzerwa w okresie, w którym spadek się otworzył, w prowadzeniu przez spadkobiercę swojego gospodarstwa rolnego, spowodowana przemijającą przeszkodą, nie pozbawia tego spadkobiercy prawa dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego na podstawie art. 1059 § 1 pkt 3 kodeksu cywilnego.Uzasadnienie faktycznePrzedstawiona przez Sąd Wojewódzki Sądowi Najwyższemu wątpliwość wyłoniła się w związku z twierdzeniem jednego z uczestników postępowania, że prowadził on należące do spadku gospodarstwo rolne, ale bezpośrednio przed dniem 5 lipca 1963 r. (art. LVI § 2 przep. wprow. k.c.) musiał je wydzierżawić, gdyż zastosowano względem niego areszt tymczasowy.Wątpliwość tę należało wyjaśnić w tym sensie, że tego rodzaju przerwa w prowadzeniu gospodarstwa rolnego nie pozbawia spadkobiercy prawa do dziedziczenia tego gospodarstwa na podstawie art. 1059 § 1 pkt 3 k.c.Za taką wykładnią przemawia już samo zestawienie przepisów art. 1059 § 1 pkt 1 i pkt 3 k.c. O ile bowiem pierwszy z tych przepisów wymaga, aby praca spadkobiercy w gospodarstwie spadkowym była nieprzerwana, o tyle drugi wymagania takiego nie zawiera. Z tego zestawienia niedwuznacznie wynika, że przesłanka nieprzerwanego powiązania spadkobiercy z gospodarstwem rolnym występuje tylko w art. 1059 § 1 pkt 1 k.c. Takie stanowisko ustawodawcy staje się całkowicie zrozumiałe, jeżeli się zważy, że w przesłance dziedziczenia gospodarstwa rolnego przewidzianej w art. 1059 § 1 pkt 1 chodzi o ścisłe powiązanie spadkobiercy z gospodarstwem rolnym, takie zaś powiązanie, skoro ustawa ogranicza je tylko do jednego roku, istnieje tylko wtedy, gdy spadkobierca rzeczywiście pracuje przez ten krótki okres w gospodarstwie spadkowym. Natomiast w art. 1059 § 1 pkt 3 chodzi o to, czy spadkobierca jest z zawodu rolnikiem, czego dowodzi przede wszystkim to, że sam prowadzi gospodarstwo rolne.Rzecz oczywista, chwilowa przerwa w wykonywaniu tego zawodu, wyrażająca się w tym, że spadkobierca nie prowadzi sam przejściowo gospodarstwa rolnego, nie dowodzi, iż spadkobierca przestał być rolnikiem. Dlatego jedynie uzasadnione jest twierdzenie, że taka przerwa nie szkodzi jego prawu do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Tak jest oczywiście tylko wtedy, gdy przerwa w prowadzeniu gospodarstwa jest spowodowana przeszkodą z istoty swej przemijającą, taką jak przytoczone wyżej tymczasowe aresztowanie rolnika, jego przejściowa choroba, powołanie do odbycia służby wojskowej itp. Ogólnie biorąc, można wskazać, że za przemijającą należy uznać taką przeszkodę, która nie ma charakteru trwałego i co do której można na podstawie całokształtu okoliczności wysnuć wniosek, że po jej ustaniu spadkobierca wróci do prowadzenia gospodarstwa rolnego.Ze względu na to, że spadek, o który chodzi w sprawie, otworzył się przed dniem 1 lipca 1963 r., Sąd Wojewódzki powiązał przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie z taką właśnie datą. Jednakże w świetle art. 1059 decydującą jest chwila otwarcia spadku, przy czym z mocy art. LVI § 2 przep. wprow. k.c. to samo należy odnieść do spadków otwartych przed dniem 5 lipca 1963 r. do tej właśnie daty. W tych warunkach istniała podstawa do sformułowania odpowiedzi na pytanie Sądu Wojewódzkiego w sposób bardziej ogólny.