III CZP 108/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes J. Pawlak (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa i Weroniki S. przeciwko Bernardowi B. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 10 września 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sprawie zakończonej ugodą pozasądową przepis art. 12 ustawy z dnia 13.VI.1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) znajduje zastosowanie?"postanowił udzielić odpowiedzi przeczącej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając na przedstawione w trybie art. 391 k.p.c. pytanie prawne odpowiedzi przeczącej, miał na uwadze, co następuje:Ustawa z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) określa zasady pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych. Dotyczy ona czynności procesowych, których podjęcie w procesie uzależnione jest od wyłożenia kosztów sądowych, tj. należnych opłat sądowych i zwrotu wydatków. Do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązana jest w zasadzie strona, która wniosła do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, chyba że korzysta ona z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych lub przyznanego jej przez sąd zwolnienia. W tych ostatnich wypadkach proces może się toczyć bez uprzedniego uiszczenia kosztów sądowych. Dopiero w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji sąd - stosownie do art. 11 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - orzeka o należnych Skarbowi Państwa kosztach sądowych.W myśl art. 11 ust. 2 cyt. przepisów o kosztach sąd obciąża przeciwnika nie wniesionymi kosztami sądowymi, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy zastosowaniu zasad k.p.c. obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Nie obciążające przeciwnika koszty sądowe (z wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 11 ust. 3 i 4 cyt. przepisów) sąd nakazuje ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz strony, której czynność spowodowała ich powstanie, strony zastąpionej przez kuratora lub osoby, na której rzecz prokurator wytoczył powództwo lub zgłosił wniosek o wszczęcie postępowania. Sąd zatem nie zasądza określonej kwoty na rzecz Skarbu Państwa, co dawałoby podstawę do samodzielnej egzekucji, lecz nakazuje zrealizowanie należności przy okazji wykonywania orzeczenia zasądzającego roszczenie na rzecz strony zwolnionej od wyłożenia kosztów sądowych. Na straży realizacji należności Skarbu Państwa stoi sam dłużnik, któremu nie wolno wypłacić wierzycielowi obciążonej zwrotem kosztów sądowych części zasądzonego od niego roszczenia.W myśl art. 12 cyt. przepisów powyższe zasady przewidziane w art. 11 ust. 2-4 stosuje się odpowiednio do zwrotu należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych w sprawie zakończonej ugodą.Prawidłowa wykładnia powołanego art. 12 prowadzi do wniosku, że w przepisie tym jest mowa o ugodzie sądowej. Tylko bowiem ugoda zawarta przed sądem, z zachowaniem wymagań przewidzianych w art. 223 k.p.c., może być zaliczona do czynności procesowych, których dotyczą przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Ugoda sądowa, jako czynność procesowa, wywołuje określone skutki procesowe, umożliwiające realizację nie wniesionych kosztów sądowych. Na równi z wyrokiem stanowi ona tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 777 pkt 1 k.p.c., który uprawnia do przeprowadzenia na jego podstawie egzekucji sądowej. Ugoda sądowa umożliwia zatem zabezpieczenie i uzyskanie od dłużnika należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych z roszczenia objętego ugodą sądową, co jest właśnie celem art. 11 ust. 2-4 omawianych przepisów.Takiej możliwości nie stwarza ugoda zawarta przez strony poza sądem, gdyż nie wywołuje ona bezpośrednich skutków procesowych, a przede wszystkim nie jest ona tytułem egzekucyjnym. W drodze ugody pozasądowej, tak jak w drodze każdej umowy, strony mogą załatwić sporną między nimi sprawę, wobec czego ugoda taka wywiera w zasadzie również skutki materialnoprawne i reguluje ich stosunek prawny, co może mieć znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia toczącego się procesu. Ugoda pozasądowa może także wywołać określony skutek procesowy, a mianowicie umorzenie postępowania, jeżeli strona cofnie pozew w warunkach art. 203 k.p.c. W wypadku takim proces kończy się nie ugodą, lecz cofnięciem pozwu. Jednakże ugoda pozasądowa nie jest przydatna do realizacji należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych w trybie art. 11 ust. 2-4 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, gdyż nie jest tytułem egzekucyjnym i nie stanowi podstawy do wszczęcia egzekucji sądowej.Dla powyższej wykładni omawianych tu przepisów bez znaczenia jest okoliczność, że ustawodawca użył w art. 12 wyrażenia ugoda, a w art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. b - ugoda sądowa. W obu bowiem przepisach chodzi o ugodę mającą charakter czynności procesowej, taką zaś jest tylko ugoda sądowa, zawarta w procesie w myśl art. 223 k.p.c.Z powyższych przyczyn należało udzielić na przedstawione pytanie odpowiedzi przeczącej.