III CZP 11/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Strus. Sędziowie SN: J. Suchecki, Z. Świeboda (sprawozdawcaSentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa (...) Zakładów Nr 3 w Ż przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w D. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego, przekazanego przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu - postanowieniem z dnia 23 stycznia 1991 r. - do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy w świetle art. 47917 w związku z art. 4795 § 1 k.p.c. dopuszczalne jest rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym przez sąd pierwszej instancji w składzie jednego sędziego, mimo braku zarządzenia prezesa tegoż sądu, o którym mowa w art. 4795 § 2 k.p.c.?podjął następującą uchwałę:W sprawie gospodarczej sąd pierwszej instancji wydaje wyrok na posiedzeniu niejawnym w takim składzie, w jakim wydałby go po przeprowadzeniu rozprawy (art. 47917, 4795 k.p.c.). Uzasadnienie faktyczneSąd Apelacyjny we Wrocławiu, rozpoznając rewizję pozwanej Spółki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy, powziął wątpliwość, którą jako zagadnienie prawne sformułowane w sentencji uchwały przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Ustawą z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz. U. Nr 33, poz. 175) wprowadzono w kodeksie postępowania cywilnego zmiany m.in. polegające na dodaniu po art. 479 nowego działu IVa w brzmieniu "Dział IVa. Postępowanie w sprawach gospodarczych". Przepisy zawarte w tym dziale zamieszczono w tytule VII o postępowaniu odrębnym. Umieszczenie tych przepisów w kodeksie postępowania cywilnego ma uzasadnienie w swoistości postępowania w sprawach gospodarczych. Ze względu na szczególne ich właściwości zachodzi potrzeba odstąpienia w tych sprawach od ogólnych przepisów kodeksu, celem stworzenia najodpowiedniejszych warunków do sądowego rozpoznania i rozstrzygnięcia ich w procesie cywilnym.Wśród wielu odrębności - w porównaniu do zwykłego postępowania - zachodzą również odrębności w składzie sądu. Przestrzeganie jednak zasad dotyczących składu jest niezbędne, bo sprawa powinna być rozpoznana w takim składzie, jaki to skład określa ustawodawca; inaczej dochodzi do nieważności postępowania (art. 369 pkt 3 k.p.c.).W postępowaniu zwykłym w pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, jako przewodniczącego oraz dwóch ławników, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (np. art. XII przep. wprow. k.p.c.). Wszelkie zaś postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący bez udziału ławników (art. 47 § 1 i 2 k.p.c.). Natomiast art. 4795 § 1 k.p.c. dotyczący spraw gospodarczych przewiduje, że w pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego bez udziału ławników, jeżeli:1) pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew lub uznał powództwo,2) wartość przedmiotu sporu nie przekracza dwóch milionów złotych.Według art. 4795 § 2 k.p.c. prezes Sądu pierwszej instancji (czyli prezes sądu rejonowego lub sądu wojewódzkiego) może zarządzić rozpoznanie każdej sprawy w składzie jednoosobowym.W odróżnieniu od postępowania zwykłego sąd pierwszej instancji może w sprawie gospodarczej wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo oraz gdy, po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, sąd uzna, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia (art. 47917 k.p.c.). Celem tego przepisu jest uproszczenie i przyspieszenie postępowania w sprawach, w których wysłuchanie stron na rozprawie nie miałoby wpływu na sposób rozstrzygnięcia. W przepisie tym jednak brak jest regulacji co do składu sądu; nie można też odnieść się do przepisów postępowania zwykłego, które takiej sytuacji nie normuje. Zatem rozwiązania zagadnienia należy szukać w przepisach o składzie sądu orzekającego w sprawach gospodarczych. Jeśli więc rozstrzygnięcie sprawy na posiedzeniu niejawnym następuje w formie wyroku tak, jak rozpoznanie sprawy po przeprowadzeniu rozprawy, to należy przyjąć, że sąd pierwszej instancji wydaje wyrok na posiedzeniu niejawnym w takim składzie, w jakim wydałby go po przeprowadzeniu rozprawy. Oznacza to, że art. 4795 k.p.c. o składzie sądu pierwszej instancji będzie miał pełne zastosowanie do sytuacji przewidzianej w art. 47917 k.p.c.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.