III CZP 14/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL prokuratora T. Potapowicza, w sprawie z powództwa Stefana P. przeciwko Krystynie P. działającej w imieniu Joanny P. o obniżenie alimentów, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z dnia 30 stycznia 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ograniczenie prawa transferu za granicę - dla zamieszkałego tam stale wierzyciela alimentacyjnego - należności alimentacyjnych do równowartości 300 zł, zgodnie z pkt 119 lit. b Instrukcji służbowej Narodowego Banku Polskiego nr B/20 o udzielaniu indywidualnych zezwoleń dewizowych przez NBP z czerwca 1971 r., powinno spowodować zmniejszenie alimentów (art. 138 k.r.o.) do kwoty 300 zł?",uchwalił:Ograniczenie przewidziane w pkt 119 lit. b Instrukcji służbowej NBP nr B/20 w sprawie udzielania indywidualnych zezwoleń dewizowych, w myśl którego kwota przekazywana za granicę (z wyłączeniem krajów RWPG) z tytułu alimentów nie może przekraczać 300 zł miesięcznie, nie uzasadnia samo przez się ustalenia przez sąd alimentów tylko w takiej wysokości. Uzasadnienie faktyczneWymieniona w sentencji niniejszej uchwały instrukcja NBP, przewidująca m.in., że z tytułu alimentów wolno przekazywać za granicę (z wyłączeniem krajów RWPG) - po przeliczeniu - nie więcej niż 300 zł miesięcznie, ma na celu jedynie ochronę interesu finansowego Państwa, polegającego na przeciwdziałaniu nadmiernemu wywozowi z kraju wartości dewizowych. Nie zawiera ona natomiast żadnego postanowienia, które by modyfikowało przesłanki ustalania przez sądy wysokości alimentów. Zresztą instrukcja, jako akt normatywny niższego rzędu, takiej modyfikacji nie mogłaby wprowadzić, przesłanki bowiem, od których zależy w konkretnym wypadku wysokość alimentów, określone są w ustawie, a ściślej w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (art. 135 i 136).Z powyższego wynika, że sam fakt ograniczenia przez NBP wysokości sum, jakie mogą być przekazywane z tytułu alimentów za granicę, nie może rzutować na określenie ich wysokości. Nie oznacza to jednak, że takie ograniczenie, w połączeniu z innymi okolicznościami, a zwłaszcza z faktem wyjazdu osoby uprawnionej do alimentów za granicę, nigdy nie wywiera wpływu na wysokość należnych alimentów. W rzeczywistości ograniczenie to, w połączeniu z całokształtem okoliczności, może być przez sąd wzięte pod uwagę przy ustalaniu alimentów. Wpływ ten może przede wszystkim pójść w następujących kierunkach:Po pierwsze, nie jest wykluczone, że suma 300 zł, po przeliczeniu na walutę obcą, może się okazać w kraju, w którym przebywa osoba uprawniona do alimentów, wystarczająca do zaspokojenia jej potrzeb na poziomie, jakiego wymaga nasze ustawodawstwo (jeżeli uprawnionym jest dziecko, poziom ten powinien być co najmniej taki jak poziom zobowiązanego do alimentów rodzica). Nie jest to wykluczone, gdyż suma w walucie obcej uzyskana z przeliczenia 300 zł nie jest bynajmniej symboliczna, a koszty utrzymania w niektórych krajach, zwłaszcza krajach biedniejszych, mogą być niższe aniżeli w Polsce.Po drugie, należy brać pod uwagę, czy uprawniony do alimentów na możność wykorzystania kwoty przewyższającej 300 zł miesięcznie w złotych polskich, a w szczególności czy może przyjechać do Polski i tu pieniądze te spożytkować albo dokonywać w Polsce zakupów potrzebnych na jego utrzymanie. Jeżeli tak jest, a możliwości płatnicze zobowiązanego są większe, suma alimentów powinna być ustalona w wyższej kwocie aniżeli 300 zł, przy czym nadwyżka powinna być składana na odpowiednie konto.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji niniejszej uchwały.