III CZP 16/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: A. Gola, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Janiny Ł. o dział spadku po Emilu G., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 12 grudnia 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.: "Czy w sprawie o dział spadku wysokość wpisu stosunkowego w rozumieniu § 40 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 127) należy określić od wartości spadku po odliczeniu wszystkich długów obciążających spadek, czy też tylko tych długów, które zostały już spłacone przez spadkobierców?",udzielił następującej odpowiedzi:Należny od wniosku o dział spadku na podstawie § 40 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 127) wpis stosunkowy oblicza się od wartości spadku po odliczeniu obciążających spadek długów określonych w art. 922 k.c. Jeżeli długi spadku przewyższają jego aktywa, przepis § 40 wymienionego wyżej rozporządzenia nie ma zastosowania. W tym wypadku pobiera się od wniosku o dział spadku wpis stały przewidziany w § 19 tegoż rozporządzenia. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni wystąpiła o dział spadku po ojcu, zmarłym w dniu 16.IV.1971 r. Jako wartość przedmiotu sprawy - z uwagi na to, że długi spadku przewyższają jego stan czynny - podała wartość zerową (art. 40 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych - jedn. tekst: Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 127). W związku z tym pobrany został od wniosku - na podstawie § 19 cyt. wyżej rozporządzenia - wpis stały.Na tej samej podstawie pobrany został, stosownie do § 20 tegoż rozporządzenia, wpis stały od rewizji wnioskodawczyni, zaskarżającej oddalenie jej wniosku przez Sąd Powiatowy w Rybniku. Sąd Wojewódzki, rozpoznając powyższą rewizję, przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w uchwale zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek o dział spadku podlega opłacie wpisu stosunkowego, obliczonego od podanej we wniosku wartości spadku "po odliczeniu długów, obciążających spadek" (§ 40 ust. 1 cyt. rozporządzenia). Jest to tymczasowy wpis stosunkowy (art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. Nr 24, poz. 110), podana zaś we wniosku wartość przedmiotu sporu może być sprawdzona na ogólnych zasadach określonych w art. 25 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 28 ustawy o kosztach sądowych. Wartość spadku, stanowiącą podstawę określenia wpisu stosunkowego, ustala się po odliczeniu długów spadku, przy czym wymieniony przepis § 40 nie czyni żadnego rozróżnienia między długami spłaconymi i nie spłaconymi, ma bowiem na względzie długi obciążające spadek, tj. długi z daty otwarcia spadku, za które ponoszą odpowiedzialność wszyscy spadkobiercy na zasadach określonych w art. 1030 i nast. k.c. Brak podstaw do takiego rozróżnienia wynika również z brzmienia przepisu zgodnego z jego treścią.Długami obciążającymi spadek, skoro inaczej w tym zakresie nie stanowi cytowane rozporządzenie ani ustawa o kosztach sądowych, są długi określone w art. 922 § 3 k.c.Wartość spadku określa więc - zgodnie z § 40 ust. 1 rozporządzenia (w celu pobrania należnego wpisu stosunkowego) - podany we wniosku o dział spadku jego stan czynny po odliczeniu wskazanych w tymże wniosku długów spadku. Jeżeli długi przewyższają aktywa spadku, przepis § 40 ust. 1 rozporządzenia nie ma zastosowania, nie ma bowiem podstawy do określenia wpisu należnego od wartości stanu czynnego spadku, jakkolwiek pomniejszonej o długi, jeżeli obciążają spadek. W tym wypadku wniosek o dział spadku podlega wpisowi na ogólnych zasadach, właściwych dla spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym (§ 19 rozporządzenia), a zatem - opłacie wpisu stałego w wysokości 150 zł, bowiem przepis nie przewiduje innej opłaty, a § 40 ust. 1 nie stosuje się.Z przytoczonych względów należało orzec jak w sentencji uchwały.