III CZP 17/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Dmowski. Sędziowie: R. Czarnecki, A. Gola (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Danuty K. przeciwko Centrali Zaopatrzenia i Zbytu Przemysłu Prywatnego Sp. z o.o. w W. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 19 stycznia 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1) Czy 2-letni termin przedawnienia roszczeń z art. 554 k.c. ma zastosowanie w stosunkach między Centralą Zaopatrzenia i Zbytu Przemysłu Prywatnego a prywatnym przedsiębiorcą z tytułu dostaw na eksport przetworów owocowych?2) Czy zaksięgowanie faktury prywatnego przedsiębiorcy z tytułu tych dostaw w księgowości Centrali i wystawienie na tej podstawie faktury dla Centrali Handlu Zagranicznego "P" jest równoznaczne z uznaniem roszczenia, które przerywało bieg przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 k.c.?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W stosunkach między Centralą Zaopatrzenia i Zbytu Przemysłu Prywatnego a prywatnym przedsiębiorcą z tytułu dostaw na eksport przetworów owocowych ma zastosowanie dwuletni termin przedawnienia (art. 646 k.c.); zaksięgowanie faktury prywatnego przedsiębiorcy z tytułu tych dostaw w księgowości tejże Centrali i wystawienie na tej podstawie faktury dla Centrali Handlu Zagranicznego "P" nie jest równoznaczne z uznaniem roszczenia. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Powódka, Danuta K., właścicielka firmy "Przetwórnia owoców i warzyw" w Z., żądała w pozwie z dnia 8.I.1975 r. od Centrali Zaopatrzenia i Zbytu Przemysłu Prywatnego Sp. z o.o. w likwidacji w W. zapłaty kwoty 96.017,30 zł tytułem reszty należności za dwie dostawy przetworów owocowych zrealizowane w roku 1968. Jest poza sporem, że w dniu 23.IX.1968 r. Centrala Handlu Zagranicznego "P" zleciła pozwanej Centrali wysyłkę około 10 ton moszczu malinowego do Francji, ustalając "zaliczkową" cenę 22 zł za 1 kg. Pozwana zlecenie to przekazała do wykonania powódce. Dostawę zrealizowano w roku 1968 i wówczas powódka wystawiła fakturę według ceny po 25 zł za 1 kg. Pozwana Centrala uznała konto powódki zgodnie z brzmieniem faktury i z kolei sama wystawiła fakturę obciążającą Centralę "P". Ta ostatnia zapłaciła jednak pozwanej Centrali jedynie po 20 zł za 1 kg moszczu i w tej sytuacji - według stanowiska powódki - należy jej się z tej transakcji różnica, której zapłata obciąża stronę pozwaną. Druga dostawa dotyczyła 10 ton pulpy jagodowej. I z tej dostawy wynikła różnica na niekorzyść powódki.Wyrokiem z dnia 23.X.1975 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy uwzględnił powództwo w całości.W związku z rewizją pozwanej Centrali Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione wyżej zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie Sąd Wojewódzki uznał za wątpliwe stanowisko, iż w stosunkach między stronami z tytułu dostaw na eksport przetworów owocowych stosować należy art. 554 k.c. Stanowisko takie nie dałoby się usprawiedliwić stosunkiem łączącym strony, wynikającym z umowy z dnia 28.X.1965 r., w której pozwana Centrala przyjęła na siebie szereg obowiązków w stosunku do powódki i zastrzegła dla siebie wyłączność w zakresie sprzedaży wyrobów powódki na eksport. Według treści tej umowy pozwana Centrala miała decydować o przedmiocie wysyłki poprzez zamówienie (zlecenie) poprzedzone umową z przedsiębiorstwem handlu zagranicznego. Wysyłka przetworów dostarczonych przez powódkę odbywała się zatem stosownie do zamówień pozwanej Centrali i strona pozwana zobowiązana była do zapłaty za wykonaną dostawę. Treść umowy z dnia 28.X.1965 r. nie pozwalała na przyjęcie, iż z tytułu dostaw na eksport nawiązywał się bezpośredni stosunek prawny pomiędzy dostawcą (powódką) a przedsiębiorstwem handlu zagranicznego. Pozostało zatem do rozważenia, jaki charakter w ramach łączącego strony stosunku umownego miały każdorazowe zlecenia eksportowe. Przedmiotem tych zamówień było przygotowanie odpowiednio przetworzonych przez powódkę owoców (pulpa, moszcz) i ich wysyłka do odbiorcy zagranicznego. Chodziło więc o dostarczenie przez powódkę dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. Dlatego też stosunki i roszczenia powstałe na tle tych zamówień podlegały ocenie według przepisów umowy o dzieło (art. 627 i nast. k.c.). Konsekwentnie do tego należało dojść do wniosku, że w stosunkach pomiędzy Centralą Zaopatrzenia i Zbytu Przemysłu Prywatnego a prywatnym przedsiębiorcą z tytułu roszczeń z dostaw realizowanych na podstawie wspomnianych zamówień (zleceń) eksportowych ma zastosowanie dwuletni termin przedawnienia z art. 646 k.c.Bieg przedawnienia przerywa się - według przepisu art. 123 § 1 pkt 2 k.c. - przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość co do tego, czy przyjęcie i zaksięgowanie faktury wystawionej przez powódkę było równoznaczne z uznaniem roszczenia przez stronę pozwaną, powodującym przerwanie biegu przedawnienia. W świetle powołanej już umowy z dnia 28.X.1965 r. (pkt 9) złożenie przez powódkę faktury było obowiązkowe, przy czym nie sposób uznać, by przyjęcie jej i zaksięgowanie przez stronę pozwaną mogło mieć inny charakter aniżeli ewidencyjno-porządkowy. Stanowisko takie znajduje głównie oparcie w treści pkt 11 ust. a) oraz pkt 13-16 powołanej wyżej umowy, które regulują sposób rozliczeń pomiędzy stronami z tytułu wykonania dostaw, przy czym żadne z postanowień tej umowy nie nadaje fakturom dostawcy charakteru dokumentów o wiążącej stronę pozwaną treści. Przeciwnie, umowa przewiduje kontrolę faktur dostawcy pod względem merytorycznym, zgodności ceny z decyzją organu do spraw cen, a także obniżenie ceny, co - wobec konieczności uzgodnień pomiędzy pozwaną Centralą a przedsiębiorstwem handlu zagranicznego - niejednokrotnie mogło nastąpić dopiero po dłuższym czasie. Dlatego też przyjęciu i zaksięgowaniu faktury dostawcy przez księgowość Centrali nie można przypisać cech uznania roszczenia, i to nawet w rozumieniu tzw. uznania niewłaściwego. Stosownie do tego zaś nie nastąpiło przez te czynności przerwanie biegu przedawnienia.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 391 k.p.c. udzielił odpowiedzi jak w sentencji.