III CZP 17/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rudnicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Pietrzykowski, Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. przeciwko Janowi D. o ochronę posiadania po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krośnie postanowieniem z dnia 21 grudnia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pozwany w sprawie o ochronę posiadania może na podstawie art. 344 § 1 k.c. skutecznie podnieść zarzut, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem wówczas, gdy tę zgodność aktualnego stanu posiadania z prawem stwierdzono prawomocnym orzeczeniem Sądu, wydanym w postępowaniu zwykłym, uwzględniającym roszczenie negatoryjne na rzecz współmałżonka pozwanego ze sprawy o ochronę posiadania?"udzieliłnastępującej odpowiedzi:Osoba pozwana w sprawie o ochronę posiadania może na podstawie art. 344 § 1 zd. 2 k.c. bronić się zarzutem, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem również wtedy, gdy twierdzenie tej zgodności dokonane zostało prawomocnym orzeczeniem na rzecz współmałżonka, na którego korzyść naruszenie nastąpiło. Uzasadnienie faktycznePrzytoczone na wstępie zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wyrokiem z dnia 6.VII.1977 r. Sąd Rejonowy w Jaśle zakazał pozwanemu naruszenia spokojnego posiadania prawa służebności drogowej na nieruchomości "pozwanego" określonej w sentencji tego wyroku i nakazał pozwanemu usunięcie postawionej przez niego zapory z drewnianych łat umieszczonej na przejeździe. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, powódka dojeżdżała do zaplecza magazynowego znajdującego się na jej nieruchomości zachodnim krańcem nieruchomości "pozwanego", który zagrodził powódce w dniu 1.VI.1976 r. ten przejazd. W postępowaniu rewizyjnym wywołanym wniesieniem przez pozwanego rewizji pozwany podniósł zarzut, że prawomocnym wyrokiem wydanym w sprawie z powództwa jego żony przeciwko powodowej Spółdzielni sąd nakazał jej wykonywanie posiadania przejazdu i przechodu, którego ochrony domaga się powodowa Spółdzielnia w niniejszej sprawie. W związku z tym zarzutem Sądowi Wojewódzkiemu nasunęły się wątpliwości sformułowane w pytaniu przedstawionym Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneRozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne w sposób sformułowany w sentencji, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Stosownie do przepisu art. 344 § 1 k.c. roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń przysługuje posiadaczowi przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło.Kodeks cywilny pozostawia posiadaczowi swobodę decyzji co do tego, przeciwko której z tych osób będzie dochodził swego roszczenia, nie chodzi tu bowiem o taką więź prawną i faktyczną, że sprawa mogłaby się toczyć tylko łącznie przeciwko tym osobom (współuczestnictwo konieczne).Odrywając ochronę posesoryjną od dobrej wiary posiadacza i od zgodności posiadania ze stanem prawnym, ustawa czyni wyjątek dla sytuacji, w której zgodność stanu posiadania, powstałego na skutek naruszenia z prawem, została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego (art. 344 § 1 zd. 2 k.c.). Jeżeli naruszenie posiadania zostało dokonane na korzyść innej, niż naruszyciel, osoby, decyduje stan posiadania tej właśnie osoby, powstały na skutek naruszenia. Stwierdzenie w opisany wyżej sposób, że jest on zgodny z prawem, powoduje z mocy wyraźnego przepisu wygaśnięcie roszczenia posesoryjnego, i to nie tylko przeciwko osobie, na rzecz której naruszenie nastąpiło, ale i osobie, która naruszenia dokonała.W tej bowiem szczególnej sytuacji, w której naruszenie posiadania dokonane zostało na korzyść innej osoby, nie byłoby żadnych podstaw faktycznych ani prawnych do postawienia naruszającego w gorszej sytuacji od tej osoby.Dlatego też należy uznać, że może on bronić się w sprawie o ochronę posiadania zarzutem, że roszczenie powoda wygasło na skutek stwierdzenia zgodności stanu posiadania powstałego na skutek naruszenia z prawem także wtedy, gdy stwierdzenie to dokonane zostało prawomocnym orzeczeniem na rzecz współmałżonka osoby naruszającej posiadanie, na którego korzyść naruszenie nastąpiło. Odmienna wykładnia doprowadziłaby do sytuacji niemożliwej do przyjęcia, ponieważ wyrok uwzględniający powództwo posesoryjne przeciwko naruszającemu posiadanie byłby praktycznie niewykonalny.