III CZP 17/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Olejniczak. Sędziowie SN: B. Bladowski (sprawozdawca), Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku "Społem" Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców w T. o dokonanie czynności notarialnej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Toruniu postanowieniem z dnia 30 stycznia 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy za poświadczenie własnoręczności podpisu na protokole przekazania i przejęcia nieruchomości o wartości 310.000 zł i innych składników majątkowych, z którego wynika, że przedmiotem przekazania są składniki majątkowe i inne środki trwałe o łącznej wartości 68.479.000 zł, pobiera się opłatę według § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a, czy według § 21 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 maja 1973 r. o opłatach za dokonanie czynności notarialnych (Dz. U. Nr 21, poz. 122 z późn. zm.)?"podjął następującą uchwałę:Poświadczenie własnoręczności podpisów przez państwowe biura notarialne na protokole przekazania między spółdzielniami nieruchomości, której wartość oznaczona została sumą pieniężną, podlega opłacie przewidzianej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 maja 1973 r. o opłatach za dokonanie czynności notarialnych (Dz. U. Nr 21, poz. 122). Uzasadnienie faktycznePaństwowe Biuro Notarialne w Toruniu za poświadczenie własnoręczności podpisów członków Zarządu "Społem" Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców w T. na protokole przejęcia nieruchomości od "Społem" Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców w B. pobrało opłatę w kwocie 80 zł, następnie jednak postanowieniem z dnia 4.XII.1981 r. zobowiązało pierwszą z wymienionych spółdzielni do uiszczenia uzupełniającej opłaty w kwocie 34.374 zł.Na postanowienie powyższe spółdzielnia ta wniosła zażalenie, przy rozpoznawaniu którego Sąd Wojewódzki powziął poważne wątpliwości prawne wyrażone w przedstawionym w sentencji pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na wstępie, nawiązując do sformułowania przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego w odniesieniu do wartości przedmiotu dokumentu, stwierdzić trzeba, że - jak na to wskazuje sama nazwa tego dokumentu ("protokół przekazania i przejęcia nieruchomości") oraz zawarta w nim wzmianka, że przekazywana i przejmowana nieruchomość o wartości 310.000 zł stanowi część ogółu przekazywanych składników majątkowych o łącznej wartości 68.479.000 zł - rzeczywista wartość "przedmiotu" ogranicza się do wysokości kwoty wartości nieruchomości, od tej zatem tylko kwoty należało obliczyć stosunkową opłatę notarialną na podstawie § 21 ust. 1, pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 maja 1973 r. o opłatach za dokonanie czynności notarialnych (Dz. U. Nr 21, poz. 122).Za tym natomiast, że omawiana tutaj czynność notarialna podlega opłacie przewidzianej w ostatnio wymienionym przepisie, przemawiają względy następujące:Nie powinno budzić wątpliwości, że przedmiotem dokumentu, o którym mowa, jest konkretna nieruchomość, której wartość oznaczona została sumą pieniężną: nie jest to więc dokument "z sumą nie oznaczoną" lub dokument "charakteru niemajątkowego", jaki wymieniony został pod lit. b § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.Przeciwko poglądowi skarżącej, że przepis lit. a paragrafu nie miał zastosowania, chodzi bowiem o poświadczenie własnoręczności podpisów na dokumencie, "którego nie sporządza się w formie aktu notarialnego", przemawia przede wszystkim gramatyczna wykładnia tego przepisu, w którym wymieniona została odpowiednia część stosunkowej "opłaty", jaka należałaby się, gdyby dokument był sporządzony w formie aktu notarialnego. Ponadto okoliczność, że według reguły dowolności formy czynności prawnych, mającej dla nich znaczenie jedynie usługowe (art. 60 i 73 k.c.), w formie aktu notarialnego - zgodnie z art. 1 prawa o notariacie - mogą być zawierane także te umowy, dla ważności których forma ta nie została ustawowo, przewidziana, podczas gdy wymagana jest np. dla umowy o przeniesienie własności nieruchomości (art. 155 § 1, art. 158 k.c.), z czego jednak wyłączone jest m.in. przeniesienie w sposób szczególny prawa własności nieruchomości pomiędzy spółdzielniami w następstwie zmian w podziale administracyjnym Państwa (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1982 r. III CZP 18/82).Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.