III CZP 19/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Zakrzewska.Sędziowie SN: S. Dmowski (sprawozdawca), K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka K. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. o ustalenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 17 października 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy niezależna od spółdzielni mieszkaniowej trwała niemożliwość wywiązania się wobec członka z obowiązku przydzielenia mu lokalu mieszkalnego może stanowić podstawę do wykreślenia tego członka?"podjął następującą uchwałę:Okoliczność, że spółdzielnia mieszkaniowa zaprzestała budowy domów mieszkalnych, nie uzasadnia wykreślenia członka z rejestru członków spółdzielni. Uzasadnienie faktyczneTreść uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego przedstawiającego Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne przytoczone w sentencji, wskazuje na to, że Sąd ten przyjmuje, iż przyczyną wykreślenia powoda z rejestru "...jest sytuacja spółdzielni, która nie budując od 1973 r. żadnych nowych mieszkań, nie mając żadnych terenów pod budownictwo i nie przyjmując nowych członków, nie byłaby w stanie zaspokoić prawa powoda do lokalu mieszkalnego, o ile powód nadal pozostawałby członkiem Spółdzielni". W takiej sytuacji dla rozstrzygnięcia sprawy nie zachodzi potrzeba rozważania ogólnego zagadnienia dopuszczalności wykreślenia członka ze spółdzielni mieszkaniowej z uwagi na trwałą niemożliwość wywiązania się przez spółdzielnie - z przyczyn od niej niezależnych - z obowiązku przydzielenia członkowi lokalu mieszkalnego. Rozważenia wymaga natomiast kwestia, czy podstawę do wykreślenia z rejestru członków spółdzielni mieszkaniowej może stanowić okoliczność, iż spółdzielnia od wielu lat nie buduje domów mieszkalnych, nie ma żadnych terenów pod budownictwo mieszkaniowe i nie przyjmuje nowych członków. Uzasadnienie prawnePrzy dostosowywaniu treści uchwały do stanu faktycznego przyjmowanego przez Sąd Wojewódzki powstało zagadnienie budzące poważne wątpliwości (art. 391 § 1 k.p.c.), na które Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi wymienionej w sentencji, mając na uwadze, co następuje:Wykreślenie członka z rejestru spółdzielni, stanowiące jeden ze sposobów ustania członkostwa każdej spółdzielni (nie tylko mieszkaniowej), może wchodzić w grę - zgodnie z art. 24 § 2 prawa spółdzielczego - gdy członek nie wykonuje obowiązków statutowych z przyczyn przez niego nie zawinionych. Statut spółdzielni powinien przy tym bliżej określać te przyczyny. Jest rzeczą oczywistą, że § 2 art. 24 pr. spółdz. ma na uwadze przede wszystkim okoliczności niezawinione, ale leżące po stronie członka, a nie po stronie spółdzielni. Wynika to chociażby z faktu umieszczenia postanowienia dotyczącego wykreślenia w tym samym przepisie, który normuje wykluczenie członka ze spółdzielni z jego winy i oczywiście z przyczyn leżących po jego stronie, nie zaś po stronie spółdzielni. Także brzmienie § 2 art. 24 pr. spółdz. - "członek nie wykonujący obowiązków statutowych z przyczyn przez niego nie zawinionych" - wskazuje na to, iż chodzi w nim o przyczyny leżące po stronie członka. Nie oznacza to oczywiście, że niemożliwa jest sytuacja, iż podłoże niemożności wykonania przez członka ciążących na nim obowiązków statutowych będzie leżało po stronie spółdzielni, ale nie może być ono przez spółdzielnię zawinione. Przykładem może być unormowanie zawarte w art. 194 § 1 pr. spółdz. odnoszące się do możliwości wykreślenia z rejestru członków spółdzielni pracy członka, który "nie jest zatrudniony w spółdzielni przez okres dłuższy niż jeden rok z przyczyn niezawinionych przez spółdzielnię" (pkt 1). Ponieważ w sprawie, w której przedstawione zostało zagadnienie prawne, nie chodzi o omówienie wszelkich przyczyn, które mogłyby uzasadniać wykreślenie członka z rejestru (to powinien określać statut), lecz o przyczynę konkretną, a mianowicie o nieprowadzenie przez spółdzielnię działalności inwestycyjnej, przeto Sąd Najwyższy rozważając tę okoliczność doszedł do wniosku, że nie może ona stanowić podstawy do wykreślenia członka z rejestru, nawet gdyby możliwość wykreślenia z takiej przyczyny wprowadzona została do statutu, co w konkretnym wypadku nie miało miejsca. Niebudowanie przez spółdzielnię domów mieszkalnych i nieposiadanie żądanych terenów pod budownictwo oraz nieprzyjmowanie nowych członków nie może być uznane za równoznaczne z trwałą niemożliwością wobec członka wywiązywania się obowiązku przydzielenia mu lokalu mieszkalnego. Lokale znajdujące się w domach spółdzielczych, nawet przydzielone członkom - i to zarówno na podstawie lokatorskiego, jak i własnościowego prawa do lokalu - stanowią własność nie członków, lecz spółdzielni. W każdym wypadku wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu spółdzielnia odzyskuje więc pełne prawo dysponowania lokalem, a zatem przydzielenia go innemu członkowi. Ponieważ jest rzeczą powszechnie wiadomą, że w każdej (a zwłaszcza większej) spółdzielni zwalniają się na przestrzeni dłuższego czy też krótszego okresu lokale mieszkalne, nie wchodzi w grę trwała niemożliwość przydzielenia lokalu mieszkalnego oczekującemu na taki lokal członkowi. Fakt, iż okres oczekiwania na przydział lokalu może być długi, nie daje podstawy do traktowania go jako trwałej niemożliwości, zwłaszcza w obecnie trudnej sytuacji mieszkaniowej, kiedy istnieją ogromne trudności w uzyskaniu członkostwa spółdzielni mieszkaniowej i kiedy w większości spółdzielni okres oczekiwania na mieszkanie (w spółdzielni realizującej nawet na szeroką skalę budownictwo mieszkaniowe) przez członków sięga wielu lat. W konkretnych warunkach decyzja, czy warto oczekiwać na mieszkanie w spółdzielni nie budującej domów, musi należeć do członka, a nie do spółdzielni. Jeżeli członek dojdzie do wniosku, że nie doczeka się mieszkania w swojej spółdzielni, sam z niej wystąpi w trybie art. 22 lub 23 § 1 pr. spółdz. Nie można też wykluczyć takiej sytuacji, że spółdzielnia nie budująca domów podejmie ich budowę w odpowiednim czasie. Powyższe względy uzasadniają odpowiedź przytoczoną w sentencji uchwały.