III CZP 20/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Kołakowski (sprawozdawca).Sędziowie SN: T. Bukowski. J. Niejadlik.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa S. z udziałem, Józefa S. o rozgraniczenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Przemyślu postanowieniem z dnia 13 grudnia 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w razie przesunięcia granicy działki stanowiącej własność osoby fizycznej w ramach fragmentarycznego zabiegu geodezyjno-urządzeniowego (wymiany gruntów) przeprowadzonego w trybie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz. 13), leżącej poza obszarem wymiany gruntów określonym decyzją właściwego organu administracji państwowej w przedmiocie wszczęcia postępowania wymiennego, tak ukształtowana jej granica z działką objętą tym postępowaniem stanowi między tymi nieruchomościami granicę określoną według stanu prawnego?"podjął następującą uchwałę:Nie określa granicy według stanu prawnego granica pomiędzy obszarem objętym wymianą gruntów a nieruchomością sąsiadującą z tym obszarem. Uzasadnienie faktyczneUzasadniając wątpliwości wyrażone w przedstawionym zagadnieniu prawnym Sąd Wojewódzki wskazał, że korekty granicy będącej przedmiotem złożonego w rozpoznawanej sprawie wniosku o rozgraniczenie dokonano w toku wymiany gruntów, której obszar nie obejmował działki wnioskodawcy, jedynie sąsiadującą z nią działkę, uprzednio należącą do Skarbu Państwa, a wydzieloną, jako ekwiwalent, uczestnikowi postępowania. Bezsporne poglądy doktryny i orzecznictwa co do charakteru decyzji o zatwierdzeniu projektu wymiany, a także o scalenia gruntów, a w szczególności zaś konstytutywne skutki w zakresie ukształtowania nowo wydzielonych gruntów dla uczestników tych postępowań, wskazywałyby na to, iż granica pomiędzy działkami wnioskodawcy i uczestnika "zatwierdzona decyzją wojewody (...) o zatwierdzeniu wymiany gruntów byłaby granicą prawną". Problem jednak - zdaniem tego Sądu - w tym, że działka wnioskodawcy nie wchodziła w obszar wymiany, a zatem przesunięcia jej granicy organ administracji państwowej dokonał (korygując swoje poprzednie błędy) przy okazji prowadzenia postępowania o wymianie gruntów. Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Na tle okoliczności sprawy powstałe wątpliwości sprowadzać się mogą w istocie do dwóch zagadnień. Po pierwsze, czy przeprowadzenie wymiany gruntów stwarza stan prawny wiążący także w stosunku do osób, których nieruchomości położone są poza obszarem objętym wymianą, po wtóre zaś - czy korekty dokonywane w toku prac geodezyjnych związanych z wymianą mogą być uznane za rozgraniczenie nieruchomości w rozumieniu dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości. W odniesieniu do pierwszej z tych kwestii wskazać należy, iż decydujące znaczenie przypisać trzeba oczywistemu założeniu, że zarówno scalanie, jak i wymiana gruntów dokonywane są na ściśle określonym obszarze, obejmującym grunty, których cechy uzasadniają scalenie lub wymianę (art. 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r.). Wiążę się z tym wprost zaliczenie określonych osób do zainteresowanych w rozumieniu tej ustawy. Skutki ukształtowania nowych działek w wyniku wymiany odnosić się mogą jedynie do stosunków między tymi osobami, nie tworzą zatem stanu prawnego w odniesieniu do nieruchomości przyległych do obszaru objętego wymianą lub scaleniem. W sprawie jest bezsporne, że wnioskodawca był wprawdzie uczestnikiem postępowania wymiennego, jednakże jedynie z powodu objęcia nim innej jego działki nr 888 o pow. 0,14 ha, nie zaś działki, której dotyczy postępowanie w niniejszej sprawie. Zatwierdzenie projektu wymiany odpowiednią decyzją administracyjne nie dotyczyło więc jego prawa własności do tej ostatniej działki, nabytego od Skarbu Państwa i ujawnionego w księdze wieczystej. Stosownie do przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298) może być ono przeprowadzone z urzędu m.in. przy przeprowadzeniu scaleń i w związku z przebudową ustroju rolnego (art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 dekretu). Potwierdza to tezę, że w razie wątpliwości co do przebiegu granic nieruchomości objętych tego rodzaju postępowaniami z innymi nieruchomościami konieczne jest dokonanie rozgraniczenia, a tym samym zatwierdzenie projektu wymiany nie może być uznane za zastępujące orzeczenie o rozgraniczeniu obszaru tej wymiany z nieruchomościami sąsiednimi. Bez względu na rodzaj postępowania nadrzędną zasadą, mającą swoje podstawy w konstytucyjnej ochronie indywidualnej własności i prawa dziedziczenia ziemi (art. 17 Konstytucji PRL), jest dokonywanie ewentualnych zmian dotykających prawa własności w sposób prawem przewidziany, w tym - przede wszystkim - z udziałem zainteresowanego. Te względy przemawiają za treścią podjętej uchwały (art. 391 k.p.c.).