III CZP 23/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: Z. Marmaj, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w D. o dokonanie wpisu w rejestrze po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie postanowieniem z dnia 16 marca 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy postanowienie statutu Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" stwierdzające, że jej członkami mogą być spółdzielnie uczniowskie nie mające osobowości prawnej, jest sprzeczne z art. 35 § 4 prawa spółdzielczego?"podjął następującą uchwałę:Postanowienie statutu Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" stwierdzające, że jej członkami mogą być szkolne spółdzielnie uczniowskie, nie pozostaje w sprzeczności z zasadami unormowań o członkostwie spółdzielni (art. 15 prawa spółdzielczego).Uzasadnienie faktyczneZarząd Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w D. zgłosił w dniu 14.VI.1983 r. wniosek do sądu o zmianę statutu Spółdzielni, odnoszącą się między innymi do postanowień regulujących członkostwo w tej Spółdzielni. Statut w § 5 ust. 2 postanawiał, że członkami Spółdzielni mogą być także osoby prawne i spółdzielnie uczniowskie.Sąd Rejestrowy uznał, że zmiana statutu jest niezgodna z prawem spółdzielczym (art. 15) i wezwał wnioskodawcę do dokonania stosownych zmian w zakreślonym terminie.Po bezskutecznym jego upływie Sąd Rejonowy w Koszalinie postanowieniem z dnia 10.I.1984 r. oddalił wniosek.Zdaniem tego Sądu wnioskodawca wbrew treści art. 15 prawa spółdzielczego zmierza do rozszerzenia kręgu członków Spółdzielni przez przyjęcie do ich grona organizacji o nie ustalonym statusie prawnym, tj. szkolnych spółdzielni uczniowskich działających w szkołach.Zapisu art. 15 § 4 prawa spółdzielczego zawierającego sformułowanie: "o ile statut nie stanowi inaczej", nie można interpretować w sposób rozszerzający jako delegacji ustawowej dla Spółdzielni, pozwalającego na dopuszczenie do członkostwa podmiotów innych kategorii niż wymienione w art. 15 prawa spółdzielczego.Zapis ustawowy "nie stanowi inaczej" jest uprawnieniem do zawężenia grona członków spośród osób prawnych i organizacji politycznych, a nie uprawnieniem do rozszerzenia członkostwa o dalsze dowolne podmioty.Przy rozpoznawaniu rewizji Spółdzielni od wspomnianego postanowienia Sądu Rejonowego Sąd Wojewódzki powziął poważne wątpliwości wyrażone w pytaniu prawnym, które w trybie art. 391 k.p.c. przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Sąd Wojewódzki powołuje się na powszechną praktykę rejestrowania przez sądy statutów dopuszczających członkostwo szkolnych spółdzielni uczniowskich i powołuje się na wykładnię sformułowania zamieszczonego w art. 15 § 4 prawa spółdzielczego, "o ile statut nie stanowi inaczej", uznając, że ta formuła pozwala na rozszerzenie kręgu członków Spółdzielni o podmioty nie wymienione w tym przepisie.Sąd Wojewódzki w zasadzie opowiada się za stanowiskiem Sądu Rejonowego, lecz z uwagi na tradycyjne związki Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" ze szkolnymi spółdzielniami uczniowskimi i celowość utrzymania tej więzi wypowiada się za członkostwem tych organizacji społecznych, ma jedynie wątpliwości, czy dokonana kontrola propozycji statutowych jest przekonywającą pod względem legalności zasad statutowych z prawem spółdzielczym.Sąd Najwyższy, udzielając na podstawowe pytanie odpowiedzi twierdzącej, wyszedł z ogólnych założeń interpretacyjnych prawa spółdzielczego i zadawnionej praktyki rejestrowania statutów spółdzielni, dopuszczających członkostwo szkolnych spółdzielni uczniowskich w spółdzielniach dla dorosłych.W poprzednim stanie prawnym (art. 12 ustawy o spółdzielniach i ich związkach) członkiem spółdzielni mogła być każda osoba fizyczna o pełnej zdolności do czynności prawnych oraz osoby prawne, jeśli statut nie stanowił inaczej.W nowym stanie prawnym (art. 15 prawa spółdzielczego) oprócz osób fizycznych o pełnej zdolności do czynności prawnych dopuszczono członkostwo osób o ograniczonej zdolności do czynności prawnych lub nawet nie mających w ogóle takiej zdolności, a oprócz osób prawnych dopuszczono organizacje polityczne nie mające osobowości prawnej.Obecnie obowiązujący stan prawny (ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Dz. U. Nr 30, poz. 210) w porównaniu do stanu poprzedniego (ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach - Dz. U. Nr 12, poz. 61 z późniejszymi zmianami) rozszerza krąg osób mogących być członkami spółdzielni i dopuszcza w szerszym zakresie możliwość statutowych uregulowań w tym przedmiocie w sposób odbiegający od zasad określonych w ustawie.W szczególności art. 15 § 4 prawa spółdzielczego zezwala na odmienne uregulowanie członkostwa organizacji nie będących osobami prawnymi, pozwalając na statutowe uregulowanie zakresu podmiotów, które mogą być członkami spółdzielni.Sformułowanie zawarte w tym przepisie "o ile statut nie stanowi inaczej" nie oznacza jedynie możliwości pominięcia osób prawnych i organizacji politycznych, ale również ma na uwadze rozszerzanie kręgu innych osób, które mogą być członkami spółdzielni.Z tego wynika wniosek, że statut Spółdzielni może regulować zakres podmiotowy członków Spółdzielni w szerszy sposób, niż to przewiduje ustawa, a zatem szkolne spółdzielnie uczniowskie nie będące osobami prawnymi ani organizacjami politycznymi mogą być członkami Spółdzielni.Za takim rozwiązaniem przemawiają także względy długoletniej praktyki rejestrowania statutów nadających szkolnym spółdzielniom uczniowskim pozycje członków spółdzielni dla dorosłych.Stosowanie tej praktyki pod rządem dawnej ustawy, która zawęziła krąg członków spółdzielni, tym bardziej przemawia za przyjęciem przedstawionego rozwiązania w udzielonej odpowiedzi pod rządem obecnej ustawy, rozszerzając krąg członków spółdzielni i zakres unormowań statutowych w tym przedmiocie.Wyrazem stosowania wspomnianej praktyki jest okólnik nr 20 Ministra Oświaty z dnia 29 maja 1958 r. (SO 1-2117/58) w sprawie spółdzielni uczniowskich (Dz. Urz. Min. Oświaty Nr 8, poz. 107).Zgodnie z treścią tego okólnika szkolne spółdzielnie uczniowskie powinny nawiązywać do form i metod pracy stosowanych w społeczeństwie dorosłych. Podlegają one zarejestrowaniu w wydziale oświaty i za pośrednictwem dyrektora szkoły mogą być członkami spółdzielni dla dorosłych, podobnie jak osoby fizyczne o ograniczonej zdolności do czynności prawnych lub nie mające tej zdolności, które biorą udział w walnym zgromadzeniu przez swoich przedstawicieli ustawowych.Na podstawie powyższych argumentów Sąd Najwyższy na zasadzie art. 391 k.p.c. udzielił odpowiedzi na postawione pytanie prawne.