I PR 28/64

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Z.G. przeciwko spółdzielni Inwalidów "Jedność" w Poznaniu o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 16 października 1963 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 16 października 1963 r. Sąd Wojewódzki uchylił uchwałę walnego zgromadzenia pozwanej spółdzielni z- dnia 11 maja 1963 r. wykluczającą powoda Zdzisława G. z grona jej członków.Rozstrzygnięcie to oparte jest na poniższych ustaleniach faktycznych.W porządku obrad walnego zgromadzenia z dnia 7 grudnia 1962 r. była umieszczona jako pkt 14 i na zgromadzeniu była rozpatrywana sprawa odwołania od decyzji rady pozwanej spółdzielni o udzielenie powodowi nagany. Gdy powód zgłosił wniosek o uchylenie nagany, wystąpił przeciwko temu uczestnik zgromadzenia Z. zgłaszając wniosek o wykluczenie powoda z pozwanej spółdzielni, co poparł inny uczestnik zgromadzenia - S. Komisja wnioskowa nie poddała tego wniosku pod głosowanie stwierdzając, że nie zna dokładnie sprawy powoda, a uczestnik zgromadzenia H. oświadczył, że sprawa jest nagła i wniosek musi być umieszczony w programie następnego walnego zgromadzenia.Na wiosennym walnym zgromadzeniu członków pozwanej spółdzielni, które odbyło się 11 maja 1963 r., sprawa wykluczenia powoda ze spółdzielni figurowała jako punkt 17 porządku obrad. Gdy przystąpiono do tego punktu obrad, zabrał głos prezes pozwanej spółdzielni. Stwierdził on, że zgodnie z poleceniem jesiennego walnego zgromadzenia umieszczono w programie sprawę wykluczenia powoda ze spółdzielni jako jeden z wniosków, który wpłynął z sali obrad. Następnie jako przyczyny takiego stanowiska współpracowników (powoda) podał (jego) nieodpowiednie zachowanie się wobec kierownika zakładu i współkolegów, wytwarzanie niezdrowej atmosfery, fałszywe oskarżenia, sianie fermentów, szantaż nie tylko wobec współpracowników, ale i zarządu spółdzielni. I ze względu na to, że powód mimo upomnień, nie zaprzestał swojej szkodliwej i trwającej kilka lat działalności, w celu uzdrowienia stosunków w zakładzie chemicznym zgłosił wniosek o wykluczenie powoda ze spółdzielni, powołując się przy tym na § 17 jej statutu.Sprawę bez dyskusji przekazano komisji wnioskowej. Tym razem poddano ten wniosek pod głosowanie. I został on przyjęty jako uchwała 16, w której powołano się również na § 17 statutu i stwierdzono, że wykluczenie powoda ze spółdzielni następuje za ciężkie naruszenie zasad współżycia społecznego.Na podstawie twierdzenia powoda, które ze względu na niezaprzeczenie mu przez pozwaną spółdzielnię, oraz na fakt dołączenia do pozwu dokumentu, o jaki tu chodzi, uznano w myśl art. 238 § 2 k.p.c. za przyznanie się przez pozwaną spółdzielnię. Sąd Wojewódzki ustalił, że jako pisemne zawiadomienie o wykluczeniu go ze spółdzielni doręczono powodowi tylko wyciąg z protokołu wiosennego walnego zgromadzenia członków spółdzielni z 11 marca 1963 r. obejmujący pkt 17 porządku obrad i uchwałę 16.W nawiązaniu do poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Wojewódzki uznał za słuszne twierdzenia powoda, iż wykluczenie go z pozwanej spółdzielni nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa i postanowień jej statutu.Według bowiem art. 21 § 4 ustawy z 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. z 1961 r. Nr 12, poz. 61) prawo wykluczenia członka ze spółdzielni przysługuje - stosownie do postanowień statutu - radzie lub walnemu zgromadzeniu. Przy tym, jeżeli statut przewiduje, że prawo to ma rada, to wykluczony członek jest uprawniony odwołać się od decyzji o wykluczeniu go do walnego zgromadzenia.Tego rodzaju alternatywne wskazanie w tym przepisie organów spółdzielni kompetentnych do wykluczenia z niej członka i odesłanie tej sprawy do definitywnego unormowania jej w statucie dopuszcza przy uchwalaniu statutu wybór pomiędzy alternatywnymi możliwościami. Gdy jednak statut przyjmie już jedną z możliwości, to inna nie może być realizowana bez naruszenia jego postanowienia i omawianego przepisu ustawy. Wynika to z ustalonego w logice znaczenia alternatywy i jest niezależne od jej rodzajów. W szczególności więc, jeżeli statut spółdzielni na podstawie art. 21 § 4 ustawy o spółdzielniach i ich związkach postanowi, że prawo do wykluczenia członka przysługuje jej radzie, to nie może go wykluczyć bezpośrednio walne zgromadzenie bez naruszenia tego postanowienia i wymienionego przepisu ustawy.Gdy więc § 18 statutu pozwanej spółdzielni przyjął, że wykluczenia członka ze spółdzielni dokonuje rada na wniosek zarządu lub z własnej inicjatywy, a powód został wykluczony ze spółdzielni przez walne zgromadzenie z pominięciem rady, to w ten sposób naruszono postanowienie statutu spółdzielni oraz art. 21 § 4 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.Naruszono też w ten sposób prawa powoda, mianowicie jego uprawnienie do odwołania się od decyzji o wykluczeniu, zagwarantowane mu tym samym postanowieniem statutu i tym samym przepisem ustawy, a przez to i uprawnienie do rozpatrzenia jego sprawy w dwóch instancjach spółdzielczych. Lecz ponadto według art. 21 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach wykluczenie członka ze spółdzielni może nastąpić w przypadku, gdy z jej winy dalsze pozostanie w spółdzielni nie da się pogodzić z postanowieniami statutu spółdzielni lub z zasadami współżycia społecznego. Statut powinien przy tym określić bliżej przyczyny wykluczenia. Według zaś art. 21 § 3 tej ustawy wykluczenie staje się skuteczne z chwilą doręczenia członkowi zawiadomienia na piśmie o wykluczeniu wraz z uzasadnieniem.Z przepisów tych należy wyciągnąć wniosek, że zawiadomienie o wykluczeniu ze spółdzielni winno wskazać nie tylko ową bliżej określoną w statucie przyczynę wykluczenia ale i fakty, które uznano za tworzące tę przyczynę.Zgodnie z tymi wymogami § 17 statutu spółdzielni, jak to wyżej ustalono, poza powtórzeniem ogólnie sformułowanej w art. 21 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach przyczyny wykluczenia i dodaniem, że wykluczenie może nastąpić jedynie z ważnej przyczyny, jak to również ustalono wyżej, powtarza za art. 21 § 3 ust. wymóg doręczenia pisemnej decyzji o wykluczeniu wraz z uzasadnieniem.Gdy więc mimo to powodowi doręczono tylko wyciąg z protokołu walnego zgromadzenia obejmujący pkt 17 porządku obrad i uchwałę 16 o wyżej ustalonej treści, to w ten sposób naruszono wymienione przepisy ustawy i postanowienia statutu. Ani bowiem z treści pkt 17 porządku obrad, ani też z treści uchwały 16 nie wynika jakie fakty uznano ostatecznie za dające podstawę do wykluczenia powoda ze spółdzielni, ale również tego, z jakiej bliżej w statucie określonej przyczyny wykluczenie to nastąpiło.W ten sposób też naruszono znowu prawo powoda, mianowicie jego uprawnienia do obrony przed wykluczeniem ze spółdzielni, ponieważ co najmniej utrudniono mu odparcie zarzutów.Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki na podstawie art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach uwzględnił powództwo.W rewizji pozwana spółdzielnia żądała zmiany tego wyroku i oddalenie powództwa, bądź też uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Skarżąca zgłosiła zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki postanowień art. 21 § 1, § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach, tudzież art. 3 p.o.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W zasadzie nie jest wykluczona ewentualność skutecznego powzięcia sporadycznie przez walne zgromadzenie uchwał we wszelkich sprawach, choćby należały one do kompetencji innych organów. Jest ono bowiem zwierzchnim organem spółdzielczym, mogącym interweniować we wszelkie przejawy statutowej działalności spółdzielni.Jednakże w celu przeciwdziałania podejrzeniom o dowolność i wyeliminowania choćby pozorów działania niepraworządnego w tak ważnej i pozostającej pod szczególną ochroną prawa na korzyść członka sprawie, jaką jest rozwiązywanie stosunku członkostwa przez spółdzielnię, poza wolą lub wbrew woli spółdzielcy przyjęto w statucie postanowienia, określające właściwość jednego z przewidzianych w art. 21 § 4 ustawy o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61) organów spółdzielni w decydowaniu o wykluczeniu, tudzież tryb postępowania w takim przypadku, muszą być ściśle przestrzegane. Jeżeli więc statut stanowi, że prawo wykluczenia posiada rada, to walne zgromadzenie nawet wyjątkowo nie może samo z pominięciem rady podjąć uchwały wykluczającej członka. Tak postępując nie tylko narusza ustanowioną statutem strukturę kompetencyjną spółdzielczego samorządu wewnętrznego, ale zarazem pozbawia wykluczonego członka przyznanego mu w art. 21 § 4 ustawy z 17 lutego 1961 r. i w statucie uprawnienia do tego, aby sprawa jego była rozpoznana kolejno przez dwa organa spółdzielcze.Odmienne zdanie strony skarżącej nie nadaje się do przyjęcia. Już tylko marginesowo wypada zauważyć, że rozpoznanie z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej przez Sąd Wojewódzki, jako Sąd I instancji, sprawy należącej do kompetencji sądu powiatowego nie powoduje wprawdzie nieważności postępowania (art. 371 § 2 pkt 6 k.p.c.), nie odbiera jednak stronie możności zaskarżenia zapadłego wyroku rewizją do Sądu Najwyższego (art. 369 § 1 i 370 § 1 k.p.c.). Dlatego "też nie przekonuje zawarty w rewizji motyw, że "dewolucja kompetencji w górę jest niedopuszczalna i tak, jak ważny jest wyrok Sądu Wojewódzkiego w sprawie należącej do kompetencji sądu powiatowego, tak za ważną musi być uznana decyzja walnego zgromadzenia w sprawie należącej do kompetencji rady spółdzielni".Wskazanie przez powoda na uchybienia czyniące uchwałę nieważną nie przedstawia się oczywiście jako korzystanie ze swego prawa w sposób naruszający art. 3 p.o.p.c. Norma ta zatem nie ma w sprawie zastosowania.Wobec bezzasadności rewizji należało ją oddalić (art. 383 k.p.c.).