III CZP 25/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Ł. Grygołajtys. Sędziowie SN: K. Kołakowski, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w C. przeciwko Marii K., Romanowi C., Markowi R., Zdzisławowi R., Andrzejowi B., Elżbiecie Ś. i Wandzie S. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki W Częstochowie postanowieniem z dnia 30 listopada 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy członek spółdzielni mieszkaniowej może "wstrzymać się" z zapłatą odpowiednio obliczonej części opłaty eksploatacyjnej z powodu braku dopływu wody do urządzeń wodno-kanalizacyjnych znajdujących się w jego mieszkaniu?"podjął następującą uchwałę:W razie braku dopływu wody do urządzeń wodno-kanalizacyjnych w lokalach tylko niektórych członków spółdzielni mieszkaniowej, każdy z nich może potrącić należność odpowiadającą wysokości jego udziału w ogólnych kosztach dopływu wody. Uzasadnienie faktycznePozwani Zdzisław R., Andrzej B., Elżbieta Ś. i Wanda S. są członkami powodowej spółdzielni i zajmują mieszkania spółdzielcze w C. przy ul. (...) na podstawie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Od 1979 r. w mieszkaniu ich, podobnie jak u innych mieszkańców osiedla zajmujących lokale na III kondygnacji i wzwyż, występują braki w dostawie wody w okresie letnim, najczęściej w godzinach popołudniowych wskutek złego ciśnienia wody spowodowanego deficytem wody zdatnej do picia, sięgającym w C. do 25 % ogólnego zapotrzebowania na wodę. Powodowa Spółdzielnia nie udzieliła bonifikaty z tytułu okresowego braku wody nie tylko pozwanym, ale i innym mieszkańcom. Zużycie bowiem wody było większe i powodowa spółdzielnia płaciła za faktyczne zużycie wody na podstawie odczytów liczników znajdujących się w każdym domu. Znaczna poprawa dostawy wody nastąpiła od czerwca 1986 r. po oddaniu I etapu budowy nowego ujęcia wody w C., a dalsza poprawa nastąpi po oddaniu II etapu budowy wspomnianego ujęcia wody.Na podstawie opinii biegłego N. Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwani zalegają z należnościami za wodę: Wanda S. - 2508 zł, Elżbieta Ś. - 2250 zł, Zdzisław R. - 7704 zł, Andrzej B. - 6370 zł.Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo i stanął na stanowisku, że w świetle § 49 statutu powodowej Spółdzielni, pozwani jako członkowie tejże Spółdzielni nie mogą samowolnie potrącać należności Spółdzielni z opłat za używanie lokali.Na skutek rewizji pozwanych Sądowi Wojewódzkiemu nasunęło się zagadnienie prawne ujęte w sentencji uchwały, a budzące poważne wątpliwości, które przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Przedstawione zagadnienie prawne zostało już w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśnione, a zwłaszcza w uchwale z dnia 15 listopada 1968 r. III CZP 104/68 (OSNCP 1969, z. 9, poz. 154), w uchwale z dnia 17 lipca 1969 r. III CZP 42/69 (OSNCP 1970, z. 5, poz. 77), w wyroku z dnia 11 czerwca 1971 r. I CR 168/71 (OSNCP 1972, z. 4, poz. 69), w wyroku z dnia 6 lutego 1979 r. IV CR 491/78 (OSNCP 1979, z. 10, poz. 194). W orzecznictwie tym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że członkowie spółdzielni mieszkaniowej, którzy uzyskali przydział lokalu spółdzielczego, obowiązani są uczestniczyć, m.in. w kosztach eksploatacji lokalu, choćby nawet eksploatacja nie zabezpieczała ich potrzeb (np. okresowy brak dopływu wody do urządzeń wodno-kanalizacyjnych, niedostateczne ogrzewanie lokalu itp.). Sąd Najwyższy rozróżnia dwie sytuacje, a mianowicie taką, gdy wadliwości eksploatacyjne mieszkania dotyczą wszystkich lokali spółdzielczych (np. dlatego, że we właściwym czasie zaniedbano remontu odpowiednich urządzeń), oraz taką, gdy te wadliwości urządzeń dotyczą tylko jednego lub tylko niektórych mieszkań. W pierwszym wypadku żaden z członków nie może się uchylać od obowiązku partycypowania w rzeczywiście poniesionych przez spółdzielnię kosztach, mimo że poniesienie tych kosztów nie dało spodziewanych wyników. Spółdzielnia bowiem odpowiednie wydatki poniosła i wydatki te, będące rezultatem działalności spółdzielni, a więc działalności samych członków, obciążają tylko ich. W związku zaś z tą ostatnią uwagą należy nadmienić, że chociaż spółdzielnia mieszkaniowa jest odrębnym od swoich członków podmiotem prawa i między nią a każdym z członków istnieją określone stosunki prawne, to jednak spółdzielnia działa wyłącznie w interesie swoich członków. Z ekonomicznego punktu widzenia działalność spółdzielni jest działalnością samych członków. Wysokość m.in. opłat eksploatacyjnych określa się z reguły na podstawie uchwalonego rocznego planu finansowego gospodarki zasobami mieszkaniowymi. Nie jest to wielkość stała, zależy bowiem od faktycznych kosztów poniesionych przez spółdzielnię. Dlatego też opłaty eksploatacyjne mogą ulegać nawet corocznym zmianom. Jeżeli po zakończeniu roku okaże się, że pobrane należności są większe lub mniejsze od kosztów faktycznie poniesionych przez spółdzielnię, to dopuszczalne jest przeniesienie tych różnic w sumach globalnych do rozliczenia w roku następnym.Jeśli zaś chodzi o drugi wypadek, gdy wadliwość urządzeń wpływa na pogorszenie eksploatacji jednego lub niektórych mieszkań członków spółdzielni mieszkaniowej, wówczas bowiem - w myśl zasady równości wszystkich członków - ci spośród nich, którzy nie odnieśli korzyści z dostarczenia przez spółdzielnię np. wody, energii cieplnej, mogliby uchylić się od partycypowania w odpowiedniej części omawianych wydatków. Należności spółdzielni muszą być ekwiwalentne do świadczeń dostarczonych przez spółdzielnię.Ponieważ w sprawie rozpoznawanej chodziło o brak dopływu wody do niektórych lokali członków, a mianowicie usytuowanych na trzecich i wyższych kondygnacjach położonych w budynkach w C. przy ul. (...), natomiast do urządzeń wodno-kanalizacyjnych lokali położonych na niższych kondygnacjach był normalny dopływ wody, dlatego udzielona odpowiedź dotyczy tej sytuacji faktycznej.Ekwiwalentność należności z tytułu udziału w kosztach dopływu wody do faktycznie dostarczonej wody do lokali członków wyrażona została m.in. w uchwale SN z dnia 2 października 1975 r. III CZP 70/75 (Przegląd orzecznictwa i piśmiennictwa z zakresu prawa spółdzielczego za rok 1976, Warszawa 1978, s. 16).W tych okolicznościach pozwani mogli żądać odpowiedniego obniżenia swego udziału w ogólnych kosztach dopływu wody, a podstawę prawną takiego żądania stanowiłby art. 664 § 1 k.c. stosowany w drodze analogii (por. wyrok z dnia 6 lutego 1979 r. IV CR 491/78 - OSNCP 1979, z. 10, poz. 194). Uprawnienie członka spółdzielni do żądania odpowiedniego zmniejszenia jego udziału w kosztach dopływu wody - stosownie do rzeczywistych świadczeń spółdzielni lub ich braku - nie może być wyłączone w statucie. Dlatego też z uwzględnieniem tej uwagi należy interpretować postanowienie § 49 pkt 4 statutu, że "członek nie może potrącać swoich należności od spółdzielni z opłat za używanie lokali". Przepisy o dopuszczalności jednostronnego potrącenia należności jednorodnych - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca 1965 r. I CR 471/64 (OSNCP 1966, z. 4, poz. 57) - mają charakter przepisów względnie obowiązujących. Wspomniane bowiem postanowienie statutu Spółdzielni nie może wyłączać prawa członka spółdzielni do realizacji jego praw, a w tym i potrącenia, i odwrotnie spółdzielnia nie może być pozbawiona przysługujących jej uprawnień, jeżeli członek nie wypełnia ciążących na nim powinności.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.