III CZP 27/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Rudnicki, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Danuty J. przeciwko Edwardowi J. o podwyższenie alimentów, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 16 marca 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy art. 1121 k.r.o., w zakresie prawa placówki opiekuńczo-wychowawczej do reprezentowania osoby małoletniej w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb utrzymania tej osoby, ma zastosowanie tylko w przypadku, gdy umieszczenie jej w placówce opiekuńczo-wychowawczej nastąpiło na podstawie zarządzenia sądu opiekuńczego (art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o.), czy też w każdym innym przypadku umieszczenia?"udzielił następującej odpowiedzi:Przewidziane w art. 1121 k.r.o. uprawnienie placówki opiekuńczo-wychowawczej do reprezentowania osoby małoletniej w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jej utrzymania przysługuje tejże placówce jedynie wówczas, gdy osoba małoletnia została umieszczona w zakładzie na podstawie orzeczenia sądu. Uzasadnienie faktyczneObjęte pytaniem zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego.Władzę rodzicielską nad małoletnią powódką pochodzącą z pozamałżeńskich stosunków przyznał sąd matce. W dniu 26.VII.1976 r. małoletnia powódka została skierowana przez Kuratorium Oświaty i Wychowania Urzędu Wojewódzkiego w K. za zgodą matki do Państwowego Ośrodka Wychowawczego w S. i od tego czasu tam przebywa za odpłatnością w kwocie 690 zł miesięcznie. W dniu 27.I.1977 r. matka powódki wystąpiła w jej imieniu przeciwko ojcu o podwyższenie alimentów z 300 zł do 1.000 zł miesięcznie.Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo. Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył pozwany rewizją.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia wskazane zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi w tej sprawie, zważył, co następuje:Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom (art. 93 § 1 k.p.c.).Inaczej jest m.in. w wypadku, gdy ojcostwo zostało ustalone bez przyznania ojcu władzy rodzicielskiej, wówczas władza rodzicielska przysługuje matce (art. 94 § 2 k.r.o.). W tym przypadku matka dziecka jest jego przedstawicielką ustawową i powołaną do jego reprezentacji.Matka nie mogłaby reprezentować dziecka jedynie w wypadkach przewidzianych w ustawie (por. m.in. art. 98 § 2 k.r.o.).Dopiero w wypadku, gdy władza rodzicielska nie jest należycie wykonywana, i jeżeli dobro dziecka tego wymaga, sąd opiekuńczy stosownie do art. 109 k.r.o. obowiązany jest wydać odpowiednie zarządzenie, m.in. zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, i tylko w tym wypadku stosownie do art. 1121 k.r.o., jeżeli sąd opiekuńczy nie zarządzi inaczej, obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad osobą małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej, jego wychowania oraz reprezentowania w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jego utrzymania należą do rodziny zastępczej albo placówki opiekuńczo-wychowawczej, ale i w takiej sytuacji inne obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców małoletniego. Jeżeli sąd opiekuńczy nie wydał zarządzeń przewidzianych w art. 109 k.r.o., a małoletni został umieszczony w zakładzie opiekuńczo-wychowawczym, pełna władza rodzicielska zostaje zachowana przez tego z rodziców, któremu przysługiwała. Wymieniony przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu pytania przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przepis § 11 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 29 stycznia 1977 r. (nr DW 4. IV.519.177) w sprawie opłat za usługi świadczone przez zakłady opiekuńczo-wychowawcze (Dz. Urz. Ministra Oświaty i Wychowania Nr 1, poz. 6) należy wykładać w powiązaniu z art. 109 i 1121 k.r.o. i odnieść go należy do sytuacji, w której sąd opiekuńczy wydał na mocy art. 109 k.r.o. odpowiednie zarządzenie ograniczające w omawianym zakresie władzę rodzicielską.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi wskazanej w sentencji uchwały.