III CZP 31/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: W. Łysakowski (sprawozdawca), J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marii P. o zamianę postanowienia w przedmiocie władzy rodzicielskiej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 7 kwietnia 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy kontrola prawidłowości uiszczenia przez adwokata za osobę zagraniczną opłaty z funduszów zespołu adwokackiego pod kątem spełnienia warunku określonego w § 5 pkt 2 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 23 sierpnia 1974 r. (M.P. Nr 30, poz. 182) należy do sądu?"podjął następującą uchwałę:Zespół adwokacki może - w ramach ogólnego zezwolenia zawartego w § 5 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 23 sierpnia 1974 r. w sprawie zezwolenia dla zespołów adwokackich na niektóre czynności obrotu wartościami dewizowymi (M. P. Nr 30, poz. 182) - wyłożyć własne pieniądze w granicach do 5000 zł z przeznaczeniem na opłaty sądowe w sprawie cywilnej prowadzonej na zlecenie cudzoziemca dewizowego (osoby zagranicznej) tylko w przypadku wykazania niemożności otrzymania od dającego zlecenie zaliczki na ten cel w zakreślonym przez sąd terminie uiszczenia opłat.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Maria P., będąca cudzoziemcem dewizowym (osobą zagraniczną), wystąpiła do Sądu Rejonowego w Szczecinie z wnioskiem o zmianę postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką Agatą W.Zarządzeniem przewodniczącego wydziału Sądu Rejonowego z dnia 16 stycznia 1986 r. pełnomocnik wnioskodawczyni, członek Zespołu Adwokackiego Nr 5 w S., został wezwany do uiszczenia opłaty sądowej od wniosku, w kwocie 500 zł, w sposób przewidziany w § 15 ust. 1 instrukcji o obrocie prawnym z zagranicą w sprawach cywilnych i karnych (zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 maja 1970 r. - Dz. Urz. Min. Sprawiedl. Nr 4, poz. 14).Pełnomocnik wnioskodawczyni uiścił opłatę sądową w kwocie 500 zł (w znakach opłaty sądowej) nie dopełniając obowiązku wynikającego z powyższego zarządzenia (wpłacona kwota w złotych powinna stanowić równowartość przekazanych bądź przesłanych w tym celu z zagranicy zagranicznych środków płatniczych, odprzedanych NBP o obowiązującym kursie).Zarządzeniem z dnia 3 lutego 1986 r. przewodniczący wydziału Sądu Rejonowego zwrócił wniosek z uzasadnieniem, że wnioskodawczyni w wyznaczonym terminie nie uiściła opłaty sądowej od wniosku zgodnie z zarządzeniem z dnia 16 stycznia 1986 r.Powyższe zarządzenie zaskarżył pełnomocnik wnioskodawczyni, wnosząc w zażaleniu o jego uchylenie. Zdaniem skarżącego, opłata sądowa od wniosku została prawidłowo uiszczona - z pieniędzy zespołu Adwokackiego Nr 5 w S. - i zwrot wniosku nie znajduje uzasadnienia.Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Wojewódzki w Szczecinie powziął poważne wątpliwości sformułowane w przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. pytaniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z treści zażalenia wynika, że opłata sądowa od wniosku została wyłożona za wnioskodawczynię, będącą cudzoziemcem dewizowym (osobą zagraniczną), z własnych pieniędzy Zespołu Adwokackiego Nr 5 w S., którego członkiem jest pełnomocnik wnioskodawczyni.Stosownie do przepisu § 5 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 23 sierpnia 1974 r. w sprawie zezwolenia dla zespołów adwokackich, adwokatów i Naczelnej Rady Adwokackiej na niektóre czynności obrotu wartościami dewizowymi (M.P. Nr 30, poz. 182) zespoły adwokackie otrzymały zezwolenie na wykładanie za cudzoziemców dewizowych (osoby zagraniczne) dających zlecenie własnych pieniędzy na koszty i opłaty związane z prowadzeniem tych spraw. Zezwolenie takie zostało obwarowane następującymi warunkami: 1) suma kwot wyłożonych w jednej sprawie nie może przekroczyć 5.000 zł, 2) wyłożenie pieniędzy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy otrzymanie zaliczki z zagranicy na koszty i opłaty nie jest możliwe w terminie, którego dotrzymanie konieczne jest dla uniknięcia szkody dla dającego zlecenie, i 3) należność przypadająca od cudzoziemca dewizowego (osoby zagranicznej) dającego zlecenie z tytułu wyłożonej za niego kwoty zostanie pobrana w terminie 3 miesięcy od dnia wyłożenia (sposób pobrania określa przepis § 1 ust. 1 zarządzenia).Z zarządzenia nie wynika, do kogo należy kontrola, czy przesłanki uzasadniające wykładnię przez zespoły adwokackie własnych pieniędzy za cudzoziemców dewizowych (osób zagranicznych) dających zlecenie, przewidziane w § 5, rzeczywiście w konkretnych przypadkach zaistniały.Nie ulega wątpliwości, że kontrola w tej materii należy do organów powołanych do wykonywania kontroli dewizowej (art. 36 i nast. ustawy z dnia 22 listopada 1983 r. - prawo dewizowe - Dz. U. Nr 63, poz. 288).Jeżeli jednak chodzi o opłaty sądowe w sprawie cywilnej, która wykłada za cudzoziemca dewizowego (osobę zagraniczną) obowiązanego do ich uiszczenia zespół adwokacki z własnych pieniędzy, korzystając z uprawnień przewidzianych w powołanym zarządzeniu Ministra Finansów, to również na sądzie ciąży obowiązek kontroli, czy zaistniały ku temu przesłanki określone w tymże zarządzeniu, a konkretnie - zważywszy treść pytania prawnego - czy zaistniała przesłanka, o jakiej mowy w § 5 pkt 2 zarządzenia. Wynika to z ustawowego obowiązku sądu kontroli prawidłowości uiszczenia tych opłat przez strony wnoszące do sądu pisma podlegające opłacie sądowej (art. 16 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. Nr 24, poz. 119).Z przytoczonych względów na przedstawione zagadnienie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.