III CO 21/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa Z. i innych przeciwko Franciszkowi C. i Wiktorii S. o oddanie posiadania nieruchomości, po rozpoznaniu zażalenia powoda na zarządzenie Przewodniczącego w Sądzie Powiatowym w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 21 maja 1959 r. na skutek przedstawienia sprawy w trybie art. 388 k.p.c. postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 29 sierpnia 1959 r.,postanowił: 1) przejąć sprawę do rozpoznania we własnym zakresie, 2) oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 29 sierpnia 1959 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy krajowiec dewizowy jako pełnomocnik cudzoziemca winien dla zachowania skuteczności prawnej uiszczonego wpisu od pozwu, wniesionego w imieniu cudzoziemca dołączyć zezwolenie właściwych władz dewizowych na wpłatę należności z tytułu opłat sądowych i czy brak takiego zezwolenia uzasadnia wezwanie go do uzupełnienia z zagrożeniem skutków z art. 137 § 2 k.p.c.?"Postanowienie powyższe Sąd Wojewódzki uzasadnił w sposób następujący:Przedmiotem sprawy jest żądanie wydania przez pozwanych powodom, zamieszkałym w USA a działającym w kraju przez pełnomocnika Franciszka M., gruntu w pozwie oznaczonego. Pozew wniósł adwokat T. jako pełnomocnik procesowy, a należny wpis od zbyt nisko zresztą podanej wartości przedmiotu sporu uiścił pełnomocnik powodów M.Sąd I instancji wezwał pełnomocnika powodów do uzupełnienia pozwu przez przedstawienie zezwolenia Komisji Dewizowej na złożenie należnych (zresztą już wpłaconych) opłat, a po bezskutecznym upływie terminu zwrócił pozew na zasadzie art. 137 § 1 i 2 k.p.c., na które to postanowienie strona powodowa wniosła zażalenie.W sprawie tej budzi poważne wątpliwości nasuwające się przy rozstrzyganiu sprawy zagadnienie, czy brak zezwolenia Komisji Dewizowej w omawianym tu zakresie jest brakiem powodującym niemożność nadania sprawie prawidłowego biegu.Przepisy dewizowe (ustawa z dnia 26 marca 1952 r. - Dz. U. Nr 21, poz. 133) jako też rozp. Min. Finansów z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania ustawy dewizowej (Dz. U. Nr 21, poz. 137) nie zawierają żadnego postanowienia, które by dawało podstawę do wniosku, że czynności dokonane z pogwałceniem odpowiednich przepisów uważać należy za prawnie nieskuteczne.Nieskuteczność taka może wynikać z ogólnych zasad stosowania prawa zgodnie z celami Państwa Ludowego (art. 1 p.o.p.c.), które czynności prawne sprzeczne z ustawą uznaje za nieważne (art. 41 § 1 p.o.p.c.).Z powyższych przyczyn należałoby wnosić, że złożenie przez krajowca opłat sądowych w interesie cudzoziemca jest pozbawione skutków prawnych i że sądy w takich wypadkach władne są wzywać do uzupełnienia pozwu w sposób przez Sąd I instancji zastosowany.Poglądy odmienne wychodzą z założenia, że kontrola w tym zakresie oraz decyzja o potrzebie także w sensie negatywnym należy wyłącznie do władz dewizowych, sąd zaś wzywający do takiego uzupełnienia wkraczałby w zakres działania tych władz co do zasady.Nadmienić należy, że zarządzenie Ministra Finansów z dnia 25 września 1954 r. (M. P. z 1954 r. Nr 101, poz. 1275) w sprawie zezwolenia dla adwokatów na niektóre czynności obrotu wartościami dewizowymi nie może w niniejszej sprawie wchodzić w grę, gdyż opłaty zostały wpłacone nie przez adwokata, lecz przez pełnomocnika M. (jak to wynika z treści zażalenia).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do załatwienia we własnym zakresie i zważył, co następuje:Przepisy o kosztach sądowych nie zawierają żadnej normy dotyczącej sposobu opłacania tych kosztów przez tzw. "cudzoziemców dewizowych" w rozumieniu ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 133) oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania powyższej ustawy (Dz. U. Nr 21, poz. 137). Sąd obowiązany jest jednak w każdym wypadku stosować wszystkie przepisy ustawowe, które wchodzą w grę na tle danego stanu faktycznego. W szczególności więc przy przyjmowaniu od cudzoziemców dewizowych kosztów sądowych sąd musi uwzględnić także przepisy ustawy dewizowej (art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 2, art. 9, 10 i 11), które z reguły wymagają zezwoleń na dokonywanie opłat czy przelewów "wartości dewizowych" przez cudzoziemców dewizowych, choćby następowały one w krajowych środkach płatniczych. Sąd przy pobieraniu kosztów sądowych nie może oczywiście ignorować tych przepisów i dopuszczać do ich obejścia, gdyż nie byłoby to zgodne z zasadami postępowania sądu, obowiązanego do strzeżenia praworządności i interesu Państwa Ludowego. Dlatego też pismo, które zostało opłacone z pogwałceniem przepisów dewizowych, nie może być uznane za "należycie opłacone" w rozumieniu art. 137 § 1 k.p.c. oraz przepisów o kosztach sądowych, stosowanie więc art. 137 k.p.c., jako też art. 13 przepisów o kosztach sądowych jest w tym wypadku w pełni uzasadnione.Należy zauważyć, że na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy dewizowej Minister Finansów zarządzeniem z dnia 25 września 1954 r. w sprawie zezwolenia dla adwokatów na niektóre czynności obrotu wartościami dewizowymi (Monitor Polski Nr 101, poz. 1275) m.in. zezwolił adwokatom (§ 6-8) - na określonych warunkach - na pokrywanie kosztów i opłat postępowania w danej sprawie "z kwot pobranych na rzecz dających zlecenie cudzoziemców" lub "z własnych pieniędzy". Zbędne jest badanie, czy te warunki byłyby w sprawie spełnione, skoro uiszczenia wpisu - według treści zażalenia - dokonał nie adwokat, lecz pełnomocnik powodów Franciszek M.Z zasad powyższych bezzasadne zażalenie ulega oddaleniu.