III CZP 39/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędzowie: J. Pietrzykowski (sprawozdawca), W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Anieli K. o dział spadku po Katarzynie i Józefie K., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 15 lutego 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 381 k.p.c.:"Czy od rewizji w sprawie działowej należy zawsze pobierać opłatę sądową obliczoną od ustalonej wartości spadku (po odliczeniu długów obciążających spadek)?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W razie częściowego zaskarżenia postanowienia o dziale spadku pobiera się od rewizji wpis w wysokości określonej w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia. Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 11.X.1967 r. Sąd Powiatowy dokonał m.in. działu spadku po Katarzynie i Józefie małż. Z. w ten sposób, że przyznał na własność: Władysławie Ś. - działki Nr 1 i 2 o powierzchni 3 ha 50 a, Cecylii F. - działki nr 3 i 4 o powierzchni 3 ha 50 a wraz z budynkami, Henrykowi Z. - działkę Nr 5 o powierzchni 1 ha 70 a, Mariannie C. - działkę Nr 6 o powierzchni 1 ha 74 a; Cecylię F. Sąd obciążył spłatami na rzecz niektórych współspadkobierców, m.in. na rzecz Anieli K.Postanowienie to zaskarżyła Aniela K., wnosząc o jego zmianę i o przyznanie jej w naturze działki nr 5 bądź też odpowiedniej przestrzeni przy własnym gruncie skarżącej. W rewizji skarżąca określiła wartość przedmiotu sprawy kwotą 15.000 zł, co w przybliżeniu odpowiada wartości działki nr 5.Sąd Powiatowy zarządzeniem z dnia 29.XII.1967 r. wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu od rewizji w kwocie 1.092 zł, biorąc za podstawę obliczenia wpisu wartość całego przedmiotu działu, tj. kwotę 100.000 zł, i powołując się w tej kwestii na § 18 rozporządzenia z dnia 13.VI.1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111).Powyższe zarządzenie zaskarżyła Aniela K. zażaleniem, wnosząc o zmianę tego zarządzenia. Zdaniem skarżącej, wobec częściowego tylko zaskarżenia przez nią rewizją postanowienia o dziale spadku, wpis od rewizji należy obliczyć od przedmiotu zaskarżenia, tj. od 15.000 zł co wyniesie kwotę 167 zł.Po rozpoznaniu zażalenia, Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Źródłem wątpliwości jest treść § 18 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 13.VI.1967 r., według którego od rewizji w postępowaniu nieprocesowym "pobiera się taki sam wpis jak od wniosku o wszczęcie postępowania". Przepis ten został zamieszczony w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 37 ustawy z dnia 13.VI.1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, upoważniającym Radę Ministrów do określenia wysokości wpisów w poszczególnych rodzajach spraw. Statuując zasadę pobierania wpisu od rewizji w takiej wysokości, w jakiej pobiera się wpis od wniosku o wszczęcie postępowania, § 18 ust. 1 rozporządzenia nie zmienia w niczym ustalonych ustawowo reguł odnoszących się do opłat należnych od pism dotyczących tylko części przedmiotu sprawy, co ma miejsce m.in. w wypadku częściowego zaskarżenia rewizją orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Przepisy rozporządzenia nie normują bowiem tej kwestii ani w rozdziale 2 o procesie, ani też w rozdziale 3 o postępowaniu nieprocesowym.Wspomniane wyżej reguły ogólne dotyczące podstaw obliczania wysokości wpisu od rewizji w razie częściowego zaskarżenia orzeczenia zostały zamieszczone w następujących przepisach:W myśl dyspozycji art. 370 k.p.c., w sprawach o roszczenie majątkowe należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, którą określa się według przepisów art. 19 i nast. k.p.c. W braku odmiennego unormowania w księdze drugiej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego, przytoczone wyżej artykuły stosuje się również odpowiednio do postępowania nieprocesowego (art. 13 § 2 k.p.c.), co prowadzi do wniosku, że także w tym postępowaniu istnieje obowiązek wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty.Z dyspozycji art. 6 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zamieszczonej w przepisach ogólnych, a więc dotyczących spraw cywilnych, wynika, że pismo dotyczące części przedmiotu sprawy podlega tylko w stosunku do wartości tej części. Reguła ta, w powiązaniu z treścią art. 370 k.p.c. (zdanie drugie), uzasadnia pogląd, że wpis od rewizji w sprawie, w której wysokość wpisu stosunkowego zależy od wartości przedmiotu sprawy, oblicza się od wartości przedmiotu zaskarżenia. Powyższy wniosek dotyczy zarówno spraw rozpoznawanych w procesie, jak i spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym, skoro w omawianym zakresie między tymi dwoma rodzajami spraw cytowane przepisy nie wprowadzają żadnych różnic.Paragraf 18 ust. 1 rozporządzenia nie może być interpretowany w oderwaniu od przytoczonych wyżej reguł zamieszczonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego i w ustawie o kosztach sądowych. Dlatego też przepis ten może być rozumiany jedynie w ten sposób, że uzasadnia pobranie w postępowaniu nieprocesowym od rewizji takiego samego wpisu jak od wniosku o wszczęcie postępowania, jeżeli z reguł ogólnych nie wynika obowiązek pobrania wpisu obliczonego od wartości przedmiotu zaskarżenia.Według § 36 rozporządzenia wysokość wpisu stosunkowego od wniosku o dział spadku oblicza się od wartości spadku. Jeżeli jednak uczestnik postępowania kwestionuje w rewizji tylko część orzeczenia o dziale spadku, to - zgodnie z art. 6 ustawy o k.s. w sprawach cywilnych - obowiązany jest uiścić opłatę (wpis) od wartości tej części przedmiotu sprawy, która jest objęta zaskarżeniem.Na wysokość tak obliczonego wpisu od przedmiotu zaskarżenia nie może mieć wpływu przypuszczalny wynik postępowania rewizyjnego, tj. perspektywa uchylenia w całości postanowienia o dziale spadku pomimo jego częściowego zaskarżenia. Po pierwsze bowiem konieczność uchylenia postanowienia o dziale spadku w całości nie jest zasadą bezwzględną, skoro w pewnych sytuacjach może być uzasadnione tylko częściowe uchylenie postanowienia działowego, np. w części dotyczącej wysokości bądź terminów płatności spłat spadkowych. Po drugie w postępowaniu rewizyjnym istnieje możliwość zmiany postanowienia działowego, i to właśnie tylko w granicach zaskarżenia. Po trzecie wreszcie możliwość uchylenia orzeczenia w całości, pomimo jego częściowego tylko zaskarżenia, istnieje również w sprawach rozpoznawanych w procesie (por. art. 381 k.p.c.), co oczywiście nie ma wpływu na wysokość wpisu, który strona skarżąca powinna opłacić tylko od wartości przedmiotu zaskarżenia.Rozważając zakres treści normatywnej § 18 ust. 1 rozporządzenia, należy ponadto zwrócić uwagę na to, że pomimo odmiennego ujęcia redakcyjnego wyraża on w istocie tę samą myśl, która dla spraw rozpoznawanych w procesie wynika z § 8 ust. 1 tego rozporządzenia.W sytuacjach przewidzianych w obu tych przepisach pobiera się od rewizji taki wpis jak od pisma o wszczęcie postępowania (od pozwu albo od wniosku). Jeżeli jednak rewizja dotyczy tylko części przedmiotu rozstrzygnięcia, a wysokość opłaty zależy od wartości przedmiotu sprawy, to rewizja podlega opłacie (wpisowi) obliczonej w stosunku do wartości tej części przedmiotu sprawy, która jest objęta zaskarżeniem.Z przedstawionych wyżej względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 391 k.p.c., orzekł jak w sentencji uchwały.