III CZP 40/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: J. Ignatowicz, S. Rudnicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Walerii C. przeciwko 1) Kombinatowi Państwowego Gospodarstwa Rolnego w G., 2) Ignacemu W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 11 czerwca 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy tzw. pośrednik ubezpieczeniowy wykonuje swoje obowiązki w ramach łączącego go stosunku pracy z zakładem ubezpieczającym, czy też jego umocowanie w tym zakresie wynika ze stosunku zobowiązaniowego między nim a Państwowym Zakładem Ubezpieczeń. W konsekwencji, czy pośrednika ubezpieczeniowego chroni przepis art. 120 § 1 k.p. w razie wyrządzenia przez niego szkody osobie trzeciej?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W razie wyrządzenia szkody osobie trzeciej przez pracownika wyznaczonego przez zakład pracy do obsługi grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie typu "D" uregulowanego w ogólnych warunkach zatwierdzonych przez Ministra Finansów decyzją nr FR GSU/4030-Ż/127/73 z dnia 7 sierpnia 1973 r. przy wykonywaniu tej obsługi zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie zakład pracy (art. 120 § 1 k.p.).Uzasadnienie faktyczneWładysław C., pracownik Kombinatu PGR w G., z dniem 28 kwietnia 1968 r. przystąpił do grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie. Do miesiąca października 1974 r. składki ubezpieczeniowe należne od Władysława C. były regularnie potrącane z jego wynagrodzenia za pracę. Ubezpieczony otrzymał zwolnienie lekarskie do 4.XII.1974 r. i do tego dnia korzystał z zasiłku chorobowego. Po dniu 4.XII.1974 r. do pracy już nie wrócił. Ostatnia składka z tytułu ubezpieczenia Władysława C. uiszczona została za pośrednictwem zakładu pracy za miesiąc styczeń 1974 r. W miesiącu czerwcu 1975 r. żona ubezpieczonego wpłaciła PZU łącznie kwotę 210 zł na poczet składek zaległych i składki bieżącej. W dniu 12.VIII.1975 r. Władysław C. zmarł. Ponieważ daty realizacji kolejnych składek (styczeń-czerwiec 1975 r.) dzieli okres dłuższy niż 3 miesiące, PZU odmówił świadczenia. W tych warunkach Waleria C., żona Władysława C., wystąpiła z powództwem o zapłatę 21.000 zł (na taką kwotę opiewała polisa ubezpieczeniowa) zarówno przeciwko PZU, jak i pracodawcy Władysława C. W toku procesu Sąd Rejonowy wezwał następnie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Ignacego W.Wyrokiem z dnia 22 marca 1976 r. Sąd Rejonowy w Opolu oddalił powództwo w stosunku do PZU i Kombinatu PGR w G., a całą dochodzoną sumę zasądził od pozwanego Ignacego W.Według stanowiska Sądu Rejonowego Ignacy W. był agentem PZU i do jego podstawowych obowiązków należało udzielenie szczegółowych informacji ubezpieczonemu albo współubezpieczonym o sposobie kontynuowania ubezpieczenia w razie ustania stosunku pracy. Oddalenie powództwa wobec pozwanego Kombinatu Sąd Rejonowy uzasadnił tym, że pozwany W. obowiązany był wykonywać określone czynności jako agent PZU, a nie jako pracownik Kombinatu.Roszczenie skierowane natomiast do PZU jest już z tego względu bezzasadne, że przerwa w uiszczaniu składek przekraczała 3 miesiące. Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w przedmiocie roszczenia skierowanego do PZU i Kombinatu PGR w G. uprawomocniło się. W związku z rozpoznawaniem natomiast w rewizji pozwanego Ignacego W. wyłoniło się budzące wątpliwości zagadnienie prawne, przedstawione w sentencji.Pytanie prawne sformułowane przez Sąd Wojewódzki wykracza poza stan faktyczny niniejszej sprawy i dlatego udzielona przez Sąd Najwyższy odpowiedź została zawężona do wyjaśnienia charakteru prawnego sytuacji osoby zajmującej się w zatrudniającym ją zakładzie pracy prowadzeniem spraw związanych z grupowym ubezpieczeniem rodzinnym na życie - typ "D", regulowanym przez ogólne warunki grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie zatwierdzone przez Ministra Finansów decyzją nr FR.GUS/4030-Ż/127/73 z dnia 7 sierpnia 1973 r.Wspomniane wyżej ubezpieczenie charakteryzuje się tym, że umowę ubezpieczenia zawiera z zakładem ubezpieczeń zakład pracy, na którym jako na ubezpieczającym ciążą konkretne obowiązki związane z obsługą ubezpieczeń pracowników (§ 1, 14 ogólnych warunków). W szczególności zakład pracy wyznacza imiennie pracownika odpowiedzialnego za obsługę grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie w tym zakładzie bądź też cały zespół pracowników (ust. 5 wskazówek w sprawie prowadzenia w zakładzie pracy grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie - typ "D", wydanych przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń). Za czynności związane z obsługą ubezpieczenia pracownicy otrzymują od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń należność z tytułu prowizji (ust. 2 cyt. wskazówek). Z powyższych postanowień obowiązujących przy grupowym ubezpieczeniu rodzinnym na życie - typ "D" wynika, że pracownik ubezpieczającego zakładu pracy nie pozostaje w żadnym stosunku umownym z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń, lecz zleconą mu przez jego zakład pracy obsługę ubezpieczeń wykonuje jako swoje obowiązki pracownicze na rzecz zakładu pracy (art. 22 i 100 k.p.). Sama bowiem obsługa tych ubezpieczeń jest obowiązkiem zakładu pracy wynikającym z zawartej umowy ubezpieczenia; obowiązki te zaś zakład pracy spełnia za pomocą swoich pracowników. Nie zmienia tego charakteru okoliczność, że pracownik otrzymuje prowizję nie od zakładu pracy, lecz od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, gdyż o tym komu zakład ubezpieczeń ma wypłacić należność z tytułu prowizji decyduje zakład pracy w zależności od tego, któremu z pracowników zlecił prowadzenie obsługi ubezpieczenia w danym okresie. Wynika z tego, że pracownika prowadzącego obsługę grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie - typ "D" nie łączy z zakładem ubezpieczeń ani stosunek pośrednictwa ubezpieczeniowego, o którym mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 marca 1972 r. w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego (Dz. U. Nr 9, poz. 54), ani inny stosunek umowny. Skoro zaś zlecona pracownikowi obsługa tego ubezpieczenia wchodzi w zakres jego obowiązków pracowniczych, to stosownie do przepisu art.120 § 1 k.p. w razie wyrządzenia przez niego szkody przy wykonywaniu tych obowiązków zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie zakład pracy. Dlatego też na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi wymienionej w sentencji niniejszej uchwały.