III CZP 42/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN J. Pawlak. Sędziowie SN: W. Bryl. J. Majorowicz, T. Marmaj, K. Olejniczak (sprawozdawca), J. Pietrzykowski, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, rozpoznał wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1978 r. o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy do maksymalnego okresu pobytu nałogowego alkoholika w zakładzie lecznictwa zamkniętego, który według art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434; zmiany: Dz. U. z 1969 r. Nr 13, poz. 95; z 1971 r. Nr 12, poz. 115) nie może przekraczać dwóch lat, zalicza się tylko okresy rzeczywistego pobytu w takim zakładzie, czy też także okresy przebywania pacjenta poza zakładem zamkniętym na skutek warunkowego wypisania go przez kierownika tego zakładu stosownie do dyspozycji § 14 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1961 r. w sprawie regulaminu zakładów lecznictwa zamkniętego dla nałogowych alkoholików (Dz. U. Nr 44, poz. 235)?"uchwalił i wpisał do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Okresy warunkowego wypisania z zakładu lecznictwa zamkniętego (§ 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1961 r. w sprawie regulaminu zakładów lecznictwa zamkniętego dla nałogowych alkoholików - Dz. U. Nr 44, poz. 235) wlicza się do dwuletniego okresu pobytu nałogowego alkoholika w zakładzie lecznictwa zamkniętego, przewidzianego w art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneStosownie do art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434 ze zm.) sąd, orzekając o zastosowaniu wobec nałogowego alkoholika przymusowego leczenia w zakładzie lecznictwa zamkniętego, nie określa czasu jego pobytu w tym zakładzie. Pobyt w zakładzie lecznictwa zamkniętego trwa bowiem tak długo, jak tego wymaga cel leczenia, nie może jednak przekraczać dwóch lat. Z kolei rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1961 r. w sprawie regulaminu zakładów lecznictwa zamkniętego dla nałogowych alkoholików (Dz. U. Nr 44, poz. 235) ustanawia w § 14 ust. 1 instytucję warunkowego wypisania pacjenta z zakładu lecznictwa zamkniętego, przewidując w § 14 ust. 2, że okres warunkowego wypisania nie może przekraczać dwóch lat od rozpoczęcia leczenia przymusowego w zakładzie zamkniętym.Wykładnia art. 16 § 1 ustawy w zakresie przedstawionym w pytaniu, a zwłaszcza wyjaśnienie kwestii, czy "pobyt w zakładzie lecznictwa zamkniętego", o którym w nim mowa, dotyczy pobytu faktycznego w zakładzie, czy też obejmuje również okresy warunkowego wypisania, nie może nastąpić bez uwzględnienia przepisów rozporządzenia, stanowiących normy wykonawcze do ustawy o zwalczaniu alkoholizmu, wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 12 § 3 ustawy, a w szczególności nie może pomijać § 14 ust. 2 rozporządzenia. Przepisy ustawy w części dotyczącej przymusowego leczenia alkoholików oraz przepisy rozporządzenia stanowią bowiem jedną całość i nie pozostają z sobą w sprzeczności. Przepis § 14 ust. 2 rozporządzenia, według którego okres warunkowego wypisania nie może przekraczać dwóch lat od rozpoczęcia leczenia przymusowego w zakładzie zamkniętym, nawiązuje niewątpliwie do dwuletniego okresu, o którym mowa w art. 16 § 1 ustawy, dając wyraz myśli, że w związku z upływem dwóch lat od rozpoczęcia leczenia w zakładzie zamkniętym dalsza ingerencja zakładu leczniczego wykraczająca poza ten okres byłaby niedopuszczalna, gdyż koniec okresu warunkowego wypisania nie może przekroczyć terminu, w którym upływałby okres dwuletniego pobytu, gdyby nie miało miejsca warunkowe wypisanie.Konfrontacja przepisu art. 16 § 1 ustawy z § 14 ust. 2 rozporządzenia wskazuje, że ustawodawca mówiąc w art. 16 § 1 ustawy o "pobycie" w zakładzie lecznictwa zamkniętego miał na myśli sposób zastosowanego w stosunku do nałogowego alkoholika leczenia w odróżnieniu od innego przymusowego sposobu, jakim jest leczenie w zakładzie lecznictwa otwartego. Warunkowe wypisanie pacjenta z zakładu lecznictwa zamkniętego stanowi jeden ze środków stosowanych przez kierownika zakładu w ramach przymusowego leczenia w zakładzie zamkniętym, możliwy do zastosowania z uwagi na osiągnięte już wyniki leczenia (§ 14 ust. 1 rozporządzenia). Okoliczność, że pacjent został warunkowo wypisany, nie oznacza, iż zastosowane w stosunku do niego leczenie w zakładzie zamkniętym ustało. Pacjent bowiem w razie niestosowania się w okresie warunkowego wypisania do udzielonych mu zaleceń podlega przymusowemu doprowadzeniu do zakładu, z którego został warunkowo wypisany (§ 14 ust. 3 rozporządzenia); ponadto do uznania, że przymusowe leczenie w zakładzie zamkniętym zostało ukończone przed upływem dwóch lat od jego rozpoczęcia, konieczne byłoby wydanie orzeczenia komisji społeczno-lekarskiej przy zakładzie lecznictwa zamkniętego (art. 16 § 2 ustawy).Powyższe argumenty wskazują, że zastosowane w stosunku do nałogowego alkoholika przymusowe leczenie w zakładzie zamkniętym obejmuje dwuletni okres liczony od rozpoczęcia pobytu w zakładzie zamkniętym, w czasie którego - w zależności od stanu pacjenta - przebywa on w zakładzie zamkniętym bądź jest warunkowo wypisany.Stanowisko odmienne od zajętego w uchwale prowadziłoby do skutków niemożliwych do przyjęcia. Niezaliczenie okresu warunkowego wypisania do pobytu w zakładzie lecznictwa zamkniętego oznaczałoby możliwość ponownego, nawet wielokrotnego, umieszczania pacjenta w zakładzie zamkniętym aż do wyczerpania dwuletniego okresu, rozciągając czas leczenia nałogowego alkoholika na wiele lat i wypaczając w ten sposób intencję ustawy, która zakłada zakończenie procesu leczenia maksymalnie w ciągu dwóch lat od jego rozpoczęcia w zakładzie zamkniętym. Prowadziłoby to ponadto do przeciągnięcia ingerencji w życie osoby, co do której orzeczono leczenie w zakładzie lecznictwa zamkniętego, na okres znacznie dłuższy niż przewidziany w art. 16 § 1 ustawy. Tymczasem ustawodawca mając na względzie z jednej strony negatywne skutki nałogowego alkoholizmu w życiu rodzinnym i społecznym, z drugiej zaś strony okoliczność, że przymusowe leczenie nałogowego alkoholika w zakładzie zamkniętym wkracza głęboko w sferę wolności osobistej obywatela, dopuścił przymusowe leczenie w zakładzie zamkniętym, jednakże tylko na podstawie orzeczenia sądu i przez okres, w jakim stosownie do współczesnej wiedzy można osiągnąć cel leczenia, to jest odzwyczajenie od występującego na tle alkoholicznym nałogu.Przepis ustawy i rozporządzenia stwarzają właściwe warunki prawne do skutecznego zwalczania alkoholizmu i osiągnięcia przewidzianego w ustawie celu leczenia. W szczególności warunkowe wypisanie z zakładu lecznictwa zamkniętego nie może nastąpić wcześniej niż po upływie trzech miesięcy pobytu pacjenta w zakładzie i tylko wówczas, gdy na podstawie wyników zastosowanego leczenia zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że pacjent nie powróci do nałogu. W okresie warunkowego wypisania pacjent pozostaje pod nadzorem komisji społeczno-lekarskiej do spraw przymusowego leczenia alkoholików i zakładu lecznictwa otwartego dla nałogowych alkoholików, właściwych ze względu na miejsce zamieszkania warunkowo wypisanego pacjenta. W razie niestosowania się do udzielonych mu zaleceń pacjent podlega przymusowemu doprowadzeniu do zakładu, z którego został warunkowo wypisany (§ 14 rozporządzenia). Prawidłowe wykonanie w praktyce powyższych przepisów stwarza podstawy do osiągnięcia celu leczenia w ramach przewidzianego w art. 16 § 1 ustawy dwuletniego okresu, liczonego od rozpoczęcia leczenia w zakładzie zamkniętym.Ubocznie należy nadmienić, że okoliczność, iż postanowienie o zastosowaniu przymusowego leczenia w zakładzie zamkniętym korzysta z powagi rzeczy osądzonej, nie stoi na przeszkodzie ponownemu wystąpieniu przez komisję społeczno-lekarską do sądu z wnioskiem o skierowanie nałogowego alkoholika na przymusowe leczenie do zakładu zamkniętego, opartym na nowej podstawie faktycznej (art. 366 w związku z art. 13 § 2 i 523 k.p.c.). Dotyczyć to może m.in. sytuacji, gdy ze względu na upływ dwóch lat od daty rozpoczęcia leczenia w zakładzie lecznictwa zamkniętego, nie jest możliwe ponowne doprowadzenie do tego zakładu pacjenta, w stosunku do którego zastosowano warunkowe wypisanie. Mając powyższe względy na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) orzekł jak w sentencji uchwały.