III CZP 44/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: H. Ciepła, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wiesława Ż. z udziałem Eugeniusza Ż. o stwierdzenie nabycia spadku po Teresie Ż. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sytuacji, gdy jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, a został orzeczony rozwód ich małżeństwa, pozostałemu z rodziców w zbiegu z rodzeństwem przypada połowa udziału, który byłby przypadł wcześniej zmarłemu rodzicowi?"podjął następującą uchwałę:Również wtedy, kiedy małżeństwo rodziców spadkodawcy zostało rozwiązane przez rozwód, temu z tych rodziców, które dziedziczy w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy, przypada połowa udziału spadkowego, który przypadł temu z rodziców, które nie dożyło otwarcia spadku (art. 933 & 2 k.c.).Uzasadnienie faktyczneZofia Ż. pozostawała w związku małżeńskim z Eugeniuszem Ż. Z tego związku urodziło się dwoje dzieci: Teresa i Wiesław. Małżeństwo Ż. uległo rozwiązaniu przez rozwód.W dniu 24.X.1981 r. zmarła Zofia Ż., a w dniu 26.IX.1982 r. - Teresa Ż. Była ona niezamężna i nie pozostawiła dzieci.Sąd Rejonowy stwierdził, że na podstawie ustawy spadek po Zofii Ż. nabyły dzieci: Teresa i Wiesław po 1/2 części, a po Teresie Ż. - jej ojciec Eugeniusz i brat Wiesław po 1/2 części, przy czym następnie "sprostował" te podziały na 1/4 i 3/4, a w uzasadnieniu "sprostowanego" postanowienia wskazał, że wynoszą one 3/8 i 5/8.Od powołanego postanowienia w części dotyczącej stwierdzenia nabycia spadku po Teresie Ż. wnieśli rewizje zarówno Eugeniusz Ż., jak i Wiesław Ż. Przy rozpoznawaniu tych rewizji Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone na wstępie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Krąg osób powołanych z ustawy do spadku jest wyznaczony przez związki rodzinne oparte bądź na więzi prawnej o charakterze rodzinnym, wypływającej z małżeństwa czy przysposobienia, bądź na pokrewieństwie. W szczególności małżonek spadkodawcy jest powołany do spadku, jeżeli w chwili otwarcia spadku małżeństwo istniało.W rozważanej sytuacji nie chodzi jednak o powołanie do spadku małżonka spadkodawcy, lecz - jednego z jego rodziców i brata, a normujący tę sytuację art. 933 § 2 k.c. głosi, że gdy jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada po połowie drugiemu z rodziców spadkodawcy i jego rodzeństwu. Przepis ten nie uzależnia przedstawionego zwiększenia udziału spadkowego tego z rodziców spadkodawcy, które dożyło otwarcia spadku i stąd dziedziczy, od wymagania, żeby w chwili śmierci tego z rodziców spadkodawcy, które nie dożyło otwarcia spadku, małżeństwo rodziców spadkodawcy istniało. Prowadzi to do wniosku, że wspomniana połowa udziału przypada temu z rodziców spadkodawcy, które dziedziczy, niezależnie od okoliczności, czy rodzice spadkodawcy byli małżeństwem, a gdy nimi byli - czy ich małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód.W konsekwencji również wtedy, kiedy małżeństwo rodziców spadkodawcy zostało rozwiązane przez rozwód, temu z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy, przypada połowa udziału spadkowego, który by przypadł temu z rodziców, które nie dożyło otwarcia spadku.Z przytoczonych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały