III CZP 47/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN A. Filcek. Sędziowie SN: W. Kuryłowicz (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Lokalnego Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości w Ł. przeciwko Zofii L. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 30 listopada 1982 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 13 września 1982 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy lokalne zrzeszenie właścicieli nieruchomości jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu art. 328 § 1 k.p.c. oraz art. 331 § 1 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Lokalne zrzeszenie właścicieli nieruchomości jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Łodzi, rozpoznając sprawę z powództwa Lokalnego Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości w Ł. przeciwko najemcy lokalu w nieruchomości administrowanej przez powodowe Zrzeszenie o czynsz, uwzględnił dochodzone roszczenie w określonej części, w pozostałej oddalił. Wniosek powoda o doręczenie wyroku z uzasadnieniem został odrzucony, jako spóźniony (art. 331 § 2 k.p.c.), przy jednoczesnym stwierdzeniu przez sąd orzekający braku obowiązku doręczenia wyroku z urzędu, skoro powodowe Zrzeszenie nie jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu art. 331 § 1 k.p.c.Rozpoznając wniesione na powyższe postanowienie zażalenie powoda, Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia powołane w uchwale zagadnienie prawne, jako budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Kodeks cywilny reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi, między tymi osobami a jednostkami gospodarki uspołecznionej i między samymi jednostkami gospodarki uspołecznionej (art. 1 § 1 k.c.), nie podając jednak określenia pojęcia jednostki gospodarki uspołecznionej, jako podmiotu tych stosunków.Nie podaje tego określenia także kodeks postępowania cywilnego dla rozpoznawanych w drodze sądowej spraw cywilnych (art. 1 k.p.c.), ani ustawa o państwowym arbitrażu gospodarczym (z dnia 23 października 1975 r.), którego cała działalność dotyczy tylko jednostek gospodarki uspołecznionej (art. 1 i 2 tej ustawy) dla spraw cywilnych rozpoznawanych przez jego organy.Brak zatem ustawowego określenia pojęcia jednostki gospodarki uspołecznionej dla całej sfery stosunków cywilnoprawnych bez względu na to, czy sprawy z zakresu tych stosunków rozpoznaje sąd, czy organ państwowego arbitrażu gospodarczego, jak również niezależnie od tego, czy jednostka gospodarki uspołecznionej ma osobowość prawną (art. 33 k.c.) lub jest podmiotem arbitrażu (art. 3 ust. o państwowym arbitrażu gospodarczym). Nie zalicza się jednak, zgodnie z art. 1 § 2 k.c., do jednostek gospodarki uspołecznionej w sferze stosunków cywilnoprawnych tych instytucji państwowych i tych organizacji społecznych ludu pracującego, które nie prowadzą działalności gospodarczej, jakkolwiek stosuje się do nich także dotyczące jednostek gospodarki uspołecznionej przepisy kodeksu cywilnego (art. 1 § 2 k.c.) i kodeksu postępowania cywilnego (art. 14 k.p.c., por. także art. 64 § 2 i art. 65 § 1 k.p.c.).W świetle powyższego podstawę określenia pojęcia jednostki gospodarki uspołecznionej w kodeksie cywilnym i kodeksie postępowania cywilnego (uwzględniając zasadę jednolitości systemu) stanowi, skoro co innego nie wynika z przepisów wyżej powołanych ustaw, treść zawarta w samym określeniu pojęcia "jednostka gospodarki uspołecznionej", a zatem każdej jednostki organizacyjnej, która prowadzi działalność gospodarczą (produkcyjną, handlową lub usługową) w sferze obrotu uspołecznionego. O uznaniu więc danej jednostki za jednostkę gospodarki uspołecznionej w rozumieniu kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego rozstrzyga charakter i sfera jej działalności (prowadzenie działalności gospodarczej w obrocie uspołecznionym), bez względu na to, czy jednostka ta jest organizacyjnie wyodrębniona, czy ma osobowość prawną lub czy jest podmiotem państwowego arbitrażu gospodarczego. W tym znaczeniu są jednostkami gospodarki uspołecznionej według kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego: Skarb Państwa, banki, przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, niektóre zakłady (budżetowe i niebudżetowe), organizacje społeczne ludu pracującego prowadzące działalność gospodarczą, spółki handlowe z przewagą udziału państwa w kapitale zakładowym, spółki wodne i in.2. Lokalne zrzeszenia właścicieli i zarządców domów nie stanowiących własności jednostek gospodarki uspołecznionej (art. 18 ust. 3 i art. 19 pkt 2 pr. lokal.) zostały powołane dla sprawowania zarządu tymi domami, w tym też celu - dla zapewnienia samodzielności podmiotowej w obrocie - wyposażone w osobowość prawną. Zrzeszenia te spełniają określoną funkcję społeczną i działają w interesie i w sferze gospodarki uspołecznionej, prowadząc wyznaczoną celem powołania działalność usługową (por. obowiązujące w zw. z art. 60 ust. 3 pr. lokal. rozporządzenie wykonawcze Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 23 grudnia 1963 r. - Dz. U. z 1964 r. Nr 21, poz. 2), są zatem, prowadząc określoną działalność gospodarczą także w sferze obrotu uspołecznionego, jednostkami gospodarki uspołecznionej, o jakich mowa w kodeksie cywilnym i w kodeksie postępowania cywilnego. W określonym czasie są wyżej wymienione zrzeszenia także organizacjami społecznymi ludu pracującego (prowadzącymi własną działalność gospodarczą), zrzeszając osoby zatrudnione z reguły w gospodarce uspołecznionej, a nie czerpiące dochodów wyłącznie z innych, poza pracą, źródeł utrzymania, np. tylko z czynszów najmu lokali, niejednokrotnie nie wystarczających na pokrycie samych tylko kosztów eksploatacji budynków.Z przytoczonych względów należało udzielić odpowiedzi, jak w sentencji uchwały.