III CZP 48/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: Z. Świeboda (sprawozdawca), C. Żuławska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Hurtowni Wyrobów Metalowych (...) w T. przeciwko Przedsiębiorstwu Zagranicznemu (...) w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Toruniu VI Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy na podstawie art. 4797 k.p.c. w postępowaniu przed sądem gospodarczym przedsiębiorstwo zagraniczne działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 27, poz. 148) ma zdolność sądową?"podjął następującą uchwałę:W postępowaniu przed sądem gospodarczym przedsiębiorstwo zagraniczne działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r. Nr 27, poz. 148) ma zdolność sądową (art. 4797 k.p.c.). Uzasadnienie faktyczneHurtownia Wyrobów Metalowych (...) w T. wniosła o zasądzenie od Przedsiębiorstwa Zagranicznego (...) w T. kwoty 3.141.338 zł. Przewodniczący Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego we Włocławku wezwał powodową Hurtownię o dokładne określenie strony pozwanej (art. 130 k.p.c.) przez wskazanie właściciela pozwanego Przedsiębiorstwa; po bezskutecznym upływie siedmiodniowego terminu zarządził zwrot pozwu.Sąd Wojewódzki w Toruniu, rozpoznając zażalenie powodowego Przedsiębiorstwa na zarządzenie o zwrocie pozwu, powziął wątpliwość, którą jako zagadnienie prawne sformułowane w sentencji uchwały przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Zdolność sądowa jest kwalifikacją podmiotu prawnego, polegającą na tym, że może on być stroną lub uczestnikiem postępowania sądowego w sprawach cywilnych. Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona (art. 64 § 1 k.p.c.). Zdolność sądowa może także przysługiwać pewnym podmiotom na podstawie szczególnych przepisów, choć nie są one osobami fizycznymi ani prawnymi. Przykładem mogą być spółki jawne, którym art. 81 k.h. przyznaje zdolność sądową, a także zakłady pracy nie posiadające osobowości prawnej w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 460 § 1 k.p.c.).Jeśli chodzi o przedsiębiorstwa zagraniczne działające na podstawie przepisów z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 27, poz. 148) należy zauważyć, że dotychczasowe orzecznictwo nie przyznało zdolności sądowej tym przedsiębiorstwom; wyjaśniło natomiast, że w sprawie, której przedmiot wiąże się z działalnością takiego przedsiębiorstwa, stroną powinien być jego właściciel (postanowienie z dnia 13 maja 1987 r. I CZ 47/87 - OSNCP 1988 r., z. 11, poz. 159). Ten stan prawny jednak uległ zmianie. Ustawą z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz. U. Nr 33, poz. 175) do Kodeksu postępowania cywilnego wprowadzone m.in. art. 4797, który stanowi: "W postępowaniu przed sądem gospodarczym zdolność sądową mają także podmioty gospodarcze będące jednostkami organizacyjnymi, nie mającymi osobowości prawnej, utworzone zgodnie z przepisami prawa, jeżeli ich przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej". Przepis ten wyposaża więc w zdolność sądową w postępowaniu przed sądem gospodarczym podmioty gospodarcze nie mające osobowości prawnej, jeżeli są one utworzone zgodnie z przepisami prawa, a ich przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. Dotyczy to także przedsiębiorstw zagranicznych utworzonych na podstawie przepisów z dnia 6 lipca 1982 r., a prowadzących działalność gospodarczą polegającą na: 1) produkcji wyrobów i świadczeniu usług, 2) obrocie towarowym, 3) eksporcie własnej produkcji i usług oraz imporcie dla potrzeb tej produkcji i usług (art. 2 ustawy).Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.