I CZ 47/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Bladowski. Sędziowie SN: C. Bieske, M. Sychowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Towarzystwa Eksportowo-Importowego (...) Spółka z o.o. w W. przeciwko Przedsiębiorstwu Polonijno-Zagranicznemu (...) w W. o należność pieniężną na skutek zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 15 grudnia 1986 r.:postanowił uchylić zaskarżone postanowienie. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Warszawie ustalił, że zgodnie z pkt 6 kontraktu nr (...) z dnia 20 sierpnia 1982 r. zawartego przez strony "wszelkie spory, jakie mogłyby wyniknąć między stronami z niniejszego kontraktu lub z nim związane, będą rozstrzygane przez Kolegium Arbitrów przy Polskiej Izbie Handlu Zagranicznego w Warszawie". Pozew zaś dotyczy sporu wynikłego między stronami właśnie w związku z wykonywaniem wymienionego kontraktu. Z tego względu, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej i na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. postanowieniem z dnia 15 grudnia 1986 r. Sąd ten odrzucił pozew. Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek zażalenia powoda na wymienione postanowienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Postanowienie umowy, według którego strony poddają rozstrzygnięciu, Kolegium Arbitrów przy Polskiej Izbie Handlu Zagranicznego spory majątkowe mogące wyniknąć na tle określonego stosunku prawnego, nie oznacza, że w sprawie dotyczącej takiego sporu zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, a zatem, że uzasadnione jest odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Niedopuszczalność drogi sądowej bowiem ma miejsce wówczas, gdy z obowiązującego przepisu prawa wynika, że sprawa ze względu na osobę lub przedmiot nie podlega orzecznictwu sądów powszechnych. Postanowienie umowy, o jakim mowa, stanowi natomiast zapis na sąd polubowny, tzw. zapis kompromisarski (art. 697 i 698 k.p.c.), co oznacza, że z woli stron rozstrzygnięcie sprawy należy do sądu polubownego. Jeżeli rozstrzygnięcie sprawy należy do sądu polubownego, stanowi to podstawę odrzucenia pozwu (art. 199 § 1 pkt 4 k.p.c.), które jednak sąd bierze pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (art. 202 k.p.c.).W rozpoznawanej sprawie zatem nie zachodzi podstawa odrzucenia pozwu przewidziana w art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie ma też podstawy do odrzucenia pozwu stosownie do art. 199 § 1 pkt 4 k.p.c. nie tylko dlatego, że pozwany nie podniósł zarzutu, iż rozstrzygnięcie sprawy należy do sądu polubownego, ale przede wszystkim dlatego, że w istocie strony niniejszego procesu w ogóle nie uczyniły zapisu na sąd polubowny. Kontrakt nr (...) z dnia 20 sierpnia 1982 r. zawarty bowiem został - co wynika z jego treści pomiędzy firmą (...) - Edward G., Berlin Zachodni a PHZ (...) w W., działającym w imieniu i na rzecz Przedsiębiorstwa Polonijno-Zagranicznego (...). Stronami tego kontraktu są więc firma (...) - Edward G., Berlin Zachodni oraz powód. Zamieszczone w pkt 6 postanowienie o poddaniu sporów mogących wyniknąć z tego kontraktu dotyczy tylko sporów między tymi podmiotami, a nie sporów między powodem a pozwanym. Firma (...) - Edward G., Berlin Zachodni nie jest tożsama z Przedsiębiorstwem Polonijno-Zagranicznym (...).Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 10 września 1985 r. (...) wynika, że wskazane w pozwie jako pozwany - Przedsiębiorstwo Polonijno-Zagraniczne (...) - to w istocie Przedsiębiorstwo Zagraniczne (...) w W., działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terytorium PRL działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 13, poz. 58). Przedsiębiorstwa działające na podstawie wymienionej ustawy nie mają osobowości prawnej. Nie są też "organizacjami społecznymi ludu pracującego dopuszczonymi do działania na podstawie obowiązujących przepisów" w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.c. Nie mają więc zdolności sądowej (art. 64 k.p.c.). Stosownie do art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. brak zdolności sądowej jednej ze stron stanowi podstawę odrzucenia pozwu. Jednakże z tej przyczyny sąd odrzuca pozew - w myśl art. 199 § 2 k.p.c. - dopiero wówczas, gdy brak nie będzie uzupełniony zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Sąd Wojewódzki więc powinien wyznaczyć powodowi odpowiedni termin celem wskazania właściwego podmiotu, który będzie mógł być pozwanym w procesie (art. 70 § 1 k.p.c.). Podmiotem takim, jeżeli chodzi o przedsiębiorstwo działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r., jest właściciel przedsiębiorstwa, przez którego należy rozumieć - stosownie do art. 6 pkt 5 ustawy - również podmiot, którego prawa do przedsiębiorstwa wynikają z innego tytułu niż własność.W związku z działaniem w sprawie Włodzimierza K., występującego jako likwidator pozwanego Przedsiębiorstwa, należy zauważyć, że będący stroną procesu właściciel przedsiębiorstwa działającego na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r., tak jak każda strona procesu, może działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocnika (art. 86 k.p.c.). Pełnomocnikiem takim może być w szczególności osoba sprawująca zarząd majątku lub interesów strony albo osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia (art. 87 § 1 k.p.c.). Do osób takich może zaś być zaliczony pełnomocnik ustanowiony w trybie art. 9 powołanej ustawy. Ustanowienie jednak takiego pełnomocnika jest skuteczne - jeżeli z udzielonego pełnomocnictwa nie wynika co innego i nie zostało ono odwołane wcześniej - do czasu zlikwidowania przedsiębiorstwa. Jak zaś wynika z decyzji - Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy - z dnia 10 września 1985 r., właścicielom pozwanego Przedsiębiorstwa zostało cofnięte zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej na terytorium PRL i ustalono, że likwidacja przedsiębiorstwa ma nastąpić w okresie 3 miesięcy "od daty otrzymania ostatecznej w trybie administracyjnym decyzji". Jeżeli Włodzimierz K. był pełnomocnikiem ustanowionym w trybie art. 9 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r., należy wyjaśnić, czy udzielone mu pełnomocnictwo zachowało swą skuteczność.Mając na uwadze przytoczone względy Sąd Najwyższy na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 390 § 1 k.p.c. postanowił jak w sentencji.