III CRN 156/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: J. Krajewski, W. Kuryłowicz, E. Mielcarek, J. Pietrzykowski, K. Piasecki (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Realizacji Filmów "Zespoły Filmowe" w W. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Polskie Nagrania" w W. o nakazanie wstrzymania rozpowszechniania płyt i zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od postanowienia Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 14 lipca 1972 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 23 lipca 1971 r. z wyjątkiem tej ich części, która dotyczy żądania zasądzenia uzyskanych korzyści ze sprzedaży płyt, i sprawę przekazał w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Realizacji Filmów "Zespoły Filmowe" w powództwie wytoczonym przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Polskie Nagrania" żądało: 1) nakazania pozwanemu wycofania płyty z nagraniami melodii zespołu "No To Co": "Zegary stop", "Tak daleko stąd do ciebie", "Opowiadał mi wiatr", "Powiedz, co mam robić" do czasu pierwszego publicznego wyświetlenia filmu pt. "Milion za Laurę"; 2) nakazania wykonania nowych kopert i nalepek, zawierających zgodnie z § 9 umowy stwierdzenie, że kompozycje stanowią część muzyczną filmu "Milion za Laurę"; 3) zasądzenia uzyskanych korzyści ze sprzedaży wymienionych płyt wraz z odsetkami; 4) nakazania pozwanemu opublikowania w czasopismach następującego oświadczenia: "Polskie Nagrania" przepraszają Przedsiębiorstwo Realizacji Filmów "Zespoły Filmowe" jako producenta filmu "Milion za Laurę" za przedwczesne i nie uzgodnione z Przedsiębiorstwem wypuszczenie na rynek czterech piosenek wyżej wymienionych oraz pominięcie na kopertach i nalepkach płyt informacji, że piosenki stanowią część muzyczną filmu "Milion za Laurę" produkcji PRF "Zespoły Filmowe".Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wnosiła o jego odrzucenie lub o oddalenie powództwa. Jeżeli chodzi o zarzut niedopuszczalności drogi sądowej, strona pozwana podniosła, że w sprawie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, gdyż strony procesu należą do podmiotów podlegających arbitrażowi gospodarczemu. W związku z tym strona powodowa oświadczyła, że dochodzi ochrony autorskich dóbr osobistych z mocy art. 24 i 25 k.c. oraz art. 13, 52 pkt 4, 7 i art. 53 § 1 ustawy o prawie autorskim, a więc ochrony praw niemajątkowych, a ponadto - na podstawie art. 26 ustawy o prawie autorskim - związanych z prawami niemajątkowymi roszczeń majątkowych.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 23 lipca 1971 r. odrzucił pozew. Strony procesu bowiem są przedsiębiorstwami państwowymi i podlegają państwowemu arbitrażowi gospodarczemu. Jeżeli spór wynikły między podmiotami arbitrażu gospodarczego dotyczy również praw majątkowych, to zgodnie z art. 2 i 17 k.p.c. oraz z przepisami dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 37, poz. 195) podlega on rozpoznaniu przez komisję arbitrażową.Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 14 lipca 1972 r. oddalił zażalenie strony powodowej na to postanowienie.W rewizji nadzwyczajnej Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wnosi o uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego oraz postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w części odrzucającej pozew o roszczenia niemajątkowe.Rewizja nadzwyczajna opiera się na zarzucie rażącego naruszenia art. 2 § 1, art. 387 i 397 § 2 k.p.c. oraz na zarzucie naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu z następujących przyczyn:W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Najwyższy stwierdził, że punkt ciężkości niniejszego sporu tkwi w dochodzeniu praw majątkowych. Fakt, że chodzi o roszczenia pochodzące z tego samego prawa podmiotowego (prawo autorskie do filmu), i ścisły związek ekonomiczny roszczeń uzasadniają wniosek, iż o wszystkich roszczeniach powinien orzekać - jeżeli są one objęte jednym pozwem - ten organ, do którego rozpoznania należy roszczenie dominujące.Dokonana w tym sensie wykładnia jest nieuzasadniona. W sprawie niniejszej - co zresztą stanowiło punkt wyjścia przedstawionej wykładni Sądu Najwyższego w składzie trzech sędziów - przedmiotem sporu są zarówno roszczenia o charakterze niemajątkowym, jak i roszczenia o charakterze majątkowym. W związku z tym występowała w sprawie sytuacja charakteryzująca kumulację przedmiotową roszczeń, i to roszczeń mających różny charakter, a mianowicie roszczeń niemajątkowych i majątkowych. Zaliczenie dochodzonych roszczeń do określonej kategorii może - stosownie do okoliczności, w powiązaniu z obowiązującymi przepisami procesowymi - przesądzać kwestię, czy sprawa ma charakter sprawy cywilnej, czy też inny charakter oraz czy sprawa należy do kompetencji sądu powszechnego, czy też innego organu. Z punktu widzenia dopuszczalności drogi sądowej każde dochodzone roszczenie musi być traktowane jako samoistne i w tym charakterze musi być oceniane. Dlatego też nie ma uzasadnienia w obowiązującym prawie przyjęta w zaskarżonym postanowieniu Sądu Najwyższego konstrukcja, opierająca się na rozważaniu, które z roszczeń dominuje w wypadku kumulacji przedmiotowej: czy roszczenie o charakterze majątkowym, czy też roszczenie o charakterze niemajątkowym.Kryteria, na których oparte jest rozgraniczenie drogi postępowania arbitrażowego i drogi sądowej, są wyraźnie określone w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym (jedn. tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 37, poz. 195). Zasadniczą w tym zakresie kategorią prawną jest kategoria "spór o prawa majątkowe". Z tego wynika wniosek o charakterze negatywnym, według którego spory o prawa niemajątkowe nie są rozpoznawane przez państwowe komisje arbitrażowe, choćby nawet w grę wchodziły podmioty wymienione w dekrecie z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym i w wydanych na jego podstawie rozporządzeniach wykonawczych. Żaden przy tym z przepisów o postępowaniu arbitrażowym nie przewiduje łączenia roszczeń o charakterze niemajątkowym z roszczeniami o charakterze majątkowym na zasadzie ich "adhezyjnego" stosunku. A zatem z faktem łącznego, jednoczesnego dochodzenia roszczeń o różnym charakterze w powyższym sensie obowiązuje prawo nie wiążące żadnych skutków w zakresie kwestii drogi postępowania arbitrażowego. Stwierdzenie więc, że w stosunkach między podmiotami arbitrażowymi część dochodzonych roszczeń ma charakter niemajątkowy, uzasadnia wniosek, że w tej części chodzi o sprawę cywilną, nie przekazaną do właściwości państwowego arbitrażu gospodarczego i jako taką podlegającą rozpoznaniu przez sąd powszechny (art. 2 k.p.c.). Zasada ta ma zastosowanie bez względu na to, jakiego rodzaju "związek ekonomiczny" lub inne zależności faktyczne czy jurydyczne zachodzą między tego rodzaju różnymi jakościowo roszczeniami.Wymaga przy tym podkreślenia, że w sprawie niniejszej nie nasuwały się żadne trudności w zakresie oceny, które z dochodzonych roszczeń mają charakter niemajątkowy. W stosunkach między podmiotami arbitrażowymi w pełni mogą być aktualne - stosownie do charakteru i domeny działalności tych podmiotów - roszczenia ze sfery ochrony dóbr osobistych na zasadach ogólnych (art. 24 i 25 k.c.) i ochrony praw autorskich w sensie art. 17 pkt 2 k.p.c. Stwierdzone uchybienia procesowe, mające charakter rażącego naruszenia przepisów wymienionych w rewizji nadzwyczajnej, stanowią jednocześnie naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wskutek bowiem odrzucenia pozwu strona powodowa została pozbawiona wymiaru sprawiedliwości. Zaskarżone orzeczenia, odrzucające pozew w części dotyczącej roszczeń niemajątkowych, nie otworzyły drogi postępowania arbitrażowego do rozpoznania tych roszczeń.Z tych wszystkich względów należało orzec w sposób zawarty w sentencji niniejszego postanowienia.