III CZP 52/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: Z. Marmaj (sprawozdawca), M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej w S. przeciwko Marianowi K. o należność pieniężną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 8 listopada 1983 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 15 czerwca 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Jaki jest stosunek zasad wynikających z uchwały nr 81 CZSBM z dnia 6 czerwca 1979 r. w sprawie rozliczeń finansowych spółdzielni mieszkaniowych z użytkownikami lokali (Informacje i Komunikaty CZSBM z 1979 r. Nr 11) do postanowień art. 675 § 1 k.c.?"podjął następującą uchwałę:Postanowienia statutu i regulaminu głoszące, iż członek spółdzielni mieszkaniowej zwalniający lokal obowiązany jest przekazać ten lokal do dyspozycji spółdzielni w stanie odnowionym lub pokryć koszt odnowienia, a także koszty zużycia bądź wymiany urządzeń techniczno-sanitarnych stanowiących normatywne wyposażenie lokalu, nie są sprzeczne z dyspozycją art. 139 i art. 144 § 3 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach. Do wzajemnych rozliczeń z tego tytułu między spółdzielnią a jej członkiem nie ma zastosowania przepis art. 675 § 1 k.k. Uzasadnienie faktyczneStan faktyczny sprawy, na tle którego zrodziło się zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, można ująć w sposób następujący:Pozwany, jako członek powodowej Spółdzielni Mieszkaniowej, zajmował od 1967 r. na warunkach lokatorskiego prawa do lokalu mieszkanie położone w S. O. przy ul. (...). Na wniosek pozwanego w lipcu 1981 r. Spółdzielnia przydzieliła mu inny, większy lokal. Pozwany przekazał Spółdzielni dotąd zajmowany lokal z pewnym opóźnieniem, a poza tym w stanie nie odnowionym. W związku z tym Spółdzielnia domagała się zasądzenia od niego kwoty 16.819 zł tytułem czynszu i równowartości kosztów zużycia urządzeń techniczno-sanitarnych, stanowiących normatywne wyposażenie lokalu.Sąd Rejonowy powództwo uwzględnił w przeważającej części. Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego, przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dochodzone przez Spółdzielnię roszczenie powstało w 1981 r. i stosownie do dyspozycji art. 272 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210) należy je rozpatrywać na gruncie przepisów dotychczasowych, tzn. przy zastosowaniu postanowień ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach oraz statutu opartego na tym akcie prawnym. Wprawdzie powołana ustawa o spółdzielniach i ich związkach w art. 144 § 3 posługuje się pojęciem "czynsz", jednakże nie oznacza to czynszu w pojęciu powszechnym, tzn. w znaczeniu wynagrodzenia za korzystanie z lokalu, lecz spółdzielczego stosunku lokalowego jako najmu w znaczeniu przepisów kodeksu cywilnego o najmie lokali. Spółdzielczy stosunek lokalowy jest normowany przez przepisy wspomnianej ustawy, statutu spółdzielni oraz uchwalone przez właściwe organy spółdzielni regulaminy i w związku z tym nie mają doń zastosowania przepisy kodeksu cywilnego o najmie lokali, a w tym wymieniony przez Sąd przepis art. 675 § 1 k.c.Czynszem w rozumieniu art. 144 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach są świadczenia członka spółdzielni związane ze spłatą kredytu zaciągniętego przez spółdzielnię na budowę domu, na pokrycie kosztów eksploatacji i remontów oraz na sfinansowanie innych wydatków spółdzielni związanych z jej statutową działalnością, nie wyłączając działalności społeczno-wychowawczej (art. 139). Konkretyzację wymienionych obowiązków członka spółdzielni zawiera statut spółdzielni oraz regulaminy uchwalone przez właściwe organy spółdzielni.W § 38 statutu powodowej Spółdzielni zawarte jest postanowienie, że za podstawę rozliczenia z tytułu wkładu mieszkaniowego oraz równowartości spółdzielczego prawa do lokalu przyjmuje się między innymi wartość zużycia budynku oraz zniszczenie lokalu przekraczające normalne zużycie. Rozwinięcie i uszczegółowienie tych zasad zawiera regulamin Spółdzielni z dnia 31.XII.1979 r. w sprawie rozliczeń finansowych Spółdzielni z użytkownikami lokalu oraz obowiązków Spółdzielni i jej członków w zakresie napraw lokali i rozliczeń Spółdzielni z członkami zwalniającymi lokale, oparty na uchwale nr 81 Zarządu CZSBM z dnia 6.VI.1979 r. (Informacje i Komunikaty Nr 11, poz. 45).W rozdziale powołanego regulaminu Spółdzielni określone zostały obowiązki członka na wypadek zwolnienia lokalu. Otóż członek zwalniający lokal zobowiązany jest między innymi lokal ten odnowić, pokryć koszty zużycia bądź wymiany urządzeń techniczno-sanitarnych, podłóg itp. Koszty te są ustalone odpowiednio do stopnia zużycia. Środki wpłacane przez członka zwalniającego lokal z tytułu zużycia urządzeń techniczno-sanitarnych oraz innych są stawiane do dyspozycji innego członka Spółdzielni obejmującego ten lokal do używania z chwilą, gdy zajdzie potrzeba wymiany tych urządzeń i podłóg. Nie zachodzi więc obawa, iż po stronie Spółdzielni oddającej ten lokal do używania innemu członkowi nastąpi niesłuszne wzbogacenie kosztem członka zwalniającego lokal. Wspomniany regulamin zawiera też normatywne okresy użytkowania urządzeń techniczno-sanitarnych. Nałożenie na członka spółdzielni obowiązku odnowienia lokalu oraz pokrycia kosztów zużycia urządzeń techniczno-sanitarnych leży w interesie wszystkich członków spółdzielni, ma bowiem na celu zachowanie substancji mieszkaniowej i jest zgodne z dyspozycją art. 139 i art. 144 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.Należy ubocznie podnieść, iż zbliżone zasady obowiązują także w odniesieniu do najmu lokali znajdujących się w budynkach pozostających w zarządzie jednostek gospodarki uspołecznionej oraz w innych budynkach, w których najem lokali mieszkalnych następuje na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale. Mianowicie zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1975 r. w sprawie pobierania od najemców lokali mieszkalnych kaucji zabezpieczającej utrzymanie lokali w należytym stanie (Dz. U. Nr 8, poz. 43) najemca takiego lokalu obowiązany jest pokryć koszty nabycia i podłączenia niektórych urządzeń wyposażenia mieszkania, a w razie zwalniania lokalu pokryć koszt jego odnowienia i uszkodzeń ponadnormatywnych. Nawet zatem w stosunkach najmu lokali norma art. 675 § 1 k.c. ma zastosowanie o tyle, o ile odmienne uregulowanie nie wynika z właściwych przepisów prawa (art. 680 k.c.).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.