II CR 154/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Gola (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Niejadlik, M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej "XXXV-lecia PRL" w K. o rejestrację na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 17 maja 1984 r.:postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w części oddalającej wniosek (pkt II sentencji) i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Kaliszu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSpółdzielnia Mieszkaniowa "XXXV-lecia PRL" w K. we wniosku z dnia 1 lipca 1983 r. wniosła m.in. o wykreślenie w rubryce 7 księgi rejestrowej dotychczasowego wpisu i wpisanie wzmianki o zarejestrowaniu statutu Spółdzielni uchwalonego przez Zebranie Przedstawicieli w dniu 28 czerwca 1983 r.Postanowieniem z dnia 17 maja 1984 r. Sąd Rejonowy w Kaliszu odmówił wpisu w tym zakresie z następującym uzasadnieniem:Według brzmienia § 33 statutu uchwalonego przez Zebranie Przedstawicieli w dniu 28 czerwca 1983 r. "nie może uzyskać przydziału mieszkania członek, który w okresie oczekiwania na przydział mieszkania w Spółdzielni, nie mniejszym jednak niż pięć lat przed przydziałem, sam lub osoby zgłoszone do zamieszkania wspólnego zbyły przysługujące im prawo do lokalu (domu), chyba że zbycie dotyczyło lokalu lub domu o wysokim stopniu zużycia i standardzie nie odpowiadającym wymogom prawa budowlanego. Nie dotyczy to darowizny dokonanej na rzecz rodziców, dzieci, rodzeństwa i przysposobionych".Jednakże art. 204 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze, określający zakres regulacji prawnej odnoszący się do podmiotowego i przedmiotowego zakresu działania spółdzielni mieszkaniowej, obejmuje regulacją tą wyłącznie osoby będące członkami takich spółdzielni oraz zakres dysponowania mieszkaniami i domami spółdzielczymi.Z uregulowania zawartego w zdaniu pierwszym art. 212 prawa spółdzielczego upoważniającego do statutowego unormowania spraw nie uregulowanych ustawą z zakresu praw i obowiązków członków, czy zasad przyznawania prawa do lokalu, nie można wyprowadzać wniosku o dopuszczalności uchwalania przez Spółdzielnię takich postanowień statutowych, które rozszerzają zakres obowiązywania ustawy, w szczególności ograniczających prawa podmiotowe osób nie będących członkami spółdzielni, i sprawowania w ten sposób swoistej kontroli w sprawach zastrzeżonych innymi ustawami do właściwości organów administracji państwowej.Spółdzielnia, wezwana przez Sąd Rejonowy do usunięcia sprzeczności § 33 ust. 1 statutu Spółdzielni z obowiązującym prawem spółdzielczym przez wykreślenie w nim słów "lub osoby zgłoszone do zamieszkania wspólnego" i przez dopisanie do słów "lokalu (domu)" wyrazu "spółdzielczego", nie dokonała proponowanej zmiany statutu i dlatego wniosek jej w omawianym zakresie nie mógł być uwzględniony.W rewizji Spółdzielnia domagała się zmiany powyższego postanowienia i uwzględnienia jej wniosku.Rozpoznając rewizję Sąd Wojewódzki w Kaliszu powziął wątpliwość, czy postanowienia § 33 statutu Spółdzielni nie pozostają w sprzeczności z przepisami prawa spółdzielczego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania, a uwzględniając rewizję, zważył, co następuje:Według przepisu art. 204 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowej jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin. Nie są więc uzasadnione uwagi obu sądów, że w przepisie art. 204 prawa spółdzielczego brak jest takiej treści, która pozwalałaby na obejmowanie innych osób - poza członkami spółdzielni - statutowymi uregulowaniami dotyczącymi przydziału mieszkania. Chodzi oczywiście tylko o osoby "zgłoszone do wspólnego zamieszkania", co w zasadniczy sposób zawęża zakres podmiotowego oddziaływania unormowań statutowych. Inaczej mówiąc, postanowienia (odpowiednie) statutu nie mogą, co jest oczywiste, oddziaływać na prawa i obowiązki osób nie zgłoszonych do wspólnego zamieszkania, natomiast osoby zgłoszone do wspólnego zamieszkania, jako korzystające z lokali mieszkalnych w budynkach stanowiących własność spółdzielni, mogą być poddane określonym ograniczeniom, wypływającym z faktu zaspokojenia także ich potrzeb mieszkaniowych przez spółdzielnię.Przy ocenie konkretnych postanowień statutu regulujących kwestie związane z przydziałem lokalu mieszkalnego w budynku spółdzielczym nie można pomijać przepisu art. 214 prawa spółdzielczego, który wyraźnie uzależnia wielkość przydzielonego lokalu mieszkalnego od potrzeb członka, jego rodziny i innych osób pozostających z członkiem we wspólnym gospodarstwie domowym w chwili przydziału tego lokalu. To, że ustawa uzależnia wręcz wielkość przydzielonego lokalu mieszkalnego nie tylko od potrzeb członka spółdzielni, ale również od potrzeb jego rodziny i innych osób pozostających z członkiem we wspólnym gospodarstwie domowym, prowadzi do wniosku, że ocenie poddane być mogą nie tylko potrzeby mieszkaniowe członka, lecz również jego rodziny, a także innych osób, które członek zgłosił do wspólnego zamieszkania.Na tle unormowań z art. 204 § 1 i art. 214 prawa spółdzielczego nie może być negowane uprawnienie spółdzielni do takiego statutowego uregulowania sprawy przydziału lokalu mieszkalnego, które eliminowałoby możliwość uzyskania przydziału mieszkania przez członków, którzy w określonym czasie, w okresie oczekiwania na przydział zbyli przysługujące im prawo do lokalu (domu), który zaspokajał ich potrzeby mieszkaniowe. Powołane unormowania upoważniają też do stwierdzenia, że statutowe uregulowanie, wyłączające od przydziału członków wówczas, gdy zbycia takiego dokonała osoba zgłoszona do wspólnego zamieszkania, nie narusza postanowień prawa spółdzielczego.Ocena taka uzasadniona jest tym bardziej, że zbycie, o jakim mowa wyżej, w formie darowizny na rzecz rodziców, dzieci, rodzeństwa i przysposobionych nie wyłącza możliwości uzyskania przydziału.Nie można też było tracić z pola widzenia tego, że statut spółdzielni w § 33 ust. 3 łagodzi w sposób istotny postanowienie ust. 1 tego przepisu, stanowiąc, że ograniczenia, o których mowa, mogą nie być stosowane w wypadkach szczególnie uzasadnionych społecznie, pod warunkiem jednak, że członek wyrazi zgodę na przydział mieszkania własnościowego i wniesie zaliczkę na wkład (a nie jak to błędnie przyjął Sąd Wojewódzki - pełny wkład), powiększoną o kwotę odpowiadającą wartości zbytego prawa. Unormowanie takie odpowiada zasadom słuszności, gdy się uwzględni trudną sytuację mieszkaniową w naszym kraju. Nie powinien też korzystać z ułatwień finansowych przy uzyskaniu mieszkania spółdzielczego (uiszczenie zaliczki na wkład zamiast całości wkładu) członek spółdzielni, gdy on sam lub osoba, którą zgłosił on do wspólnego z nim zamieszkania, dysponuje z reguły znacznymi środkami finansowymi pochodzącymi ze sprzedaży innego lokalu mieszkalnego (domu). Notoryjne bowiem jest, że ceny lokali mieszkalnych (domów) są w wolnym obrocie bardzo wysokie i brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że osoby dysponujące środkami finansowymi ze sprzedaży mieszkań (domów) powinny być traktowane na równi z członkami, którzy środkami takimi nie dysponują.Na tle powyższych rozważań nie miało znaczenia to, czy w omawianym zakresie wiążące były postanowienia § 32 uchwały nr 3 Rady CZSBM z dnia 3 marca 1983 r. w sprawie zasad przyjmowania członków, przydziału i zamiany mieszkań w spółdzielniach mieszkaniowych.Z tych przyczyn rewizja spółdzielni podlegała uwzględnieniu (art. 388 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).Ubocznie należy zauważyć, że stosownie do przepisu § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. w sprawie rejestru spółdzielni (Dz. U. Nr 20, poz. 87) sąd, dostrzegając braki lub wady wniosku o wpis do rejestru, powinien zażądać ich usunięcia w stosownym terminie. Nie sposób przyjąć, by spółdzielnia mogła w terminie 14 dni "wprowadzić zmiany do statutu", skoro wymagało to zwołania walnego zgromadzenia (art. 38 § 1 pkt 9 prawa spółdzielczego).