III CZP 67/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Dmowski. Sędziowie SN: J. Szachułowicz (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego (...) w W. o wpis prawa użytkowania wieczystego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 15 października 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Według jakich zasad powinien być ustalony wpis od ujawnienia w księdze wieczystej nabycia prawa użytkowania wieczystego?"podjął uchwałę następującej treści:W wypadku gdy zbywcą i nabywcą prawa użytkowania wieczystego jest spółdzielnia mieszkaniowa lub związek spółdzielni i zbycie jest potrzebne do usprawnienia gospodarki spółdzielczymi zasobami mieszkaniowymi, pobiera się stałą opłatę od wniosku za ujawnienie nabywcy w księdze wieczystej według zasad określonych w § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 marca 1969 r. w sprawie określenia wysokości niektórych opłat sądowych i notarialnych oraz warunków zwolnienia przez sąd od opłat sądowych właścicieli lub współwłaścicieli gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 8, poz. 62; zm.: Dz. U. z 1975 r. Nr 14, poz. 81).Uzasadnienie faktyczneSpośród wielu czynności wykonywanych przez państwowe biura notarialne do podstawowych należy sporządzanie aktów notarialnych, których treścią jest przenoszenie własności nieruchomości lub oddanie terenu w użytkowanie wieczyste, lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wraz z prawem własności budynków. Obok wskazanych czynności do podstawowych zaliczyć należy także czynności związane z ujawnieniem nabywców w księgach wieczystych. Od obu rodzajów czynności pobiera się opłaty na rzecz Skarbu Państwa (art. 9 prawa o notariacie). Stosownie do tego przepisu wysokość opłat oraz zasady ich pobierania i zwolnienia określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 maja 1973 r. o opłatach za dokonanie czynności notarialnych (Dz. U. Nr 21, poz. 122), które obowiązywało w dacie sporządzenia czynności notarialnej w sprawie. Od 10 maja 1985 r. obowiązuje nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 lutego 1985 r. w sprawie opłat za dokonanie czynności notarialnych (Dz. U. Nr 17, poz. 76). Za sporządzenie aktu notarialnego pobiera się opłatę stosunkową zależną od wartości przedmiotu czynności i od tego rodzaju opłat można uzyskać zwolnienie, o czym stanowi § 8 rozporządzenia z 1985 r. Wysokość opłat od wniosków o wpis prawa własności w księdze wieczystej określa § 32 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 127).Natomiast § 38 tego rozporządzenia zawiera delegację dla Ministra Sprawiedliwości do określenia wysokości opłat od wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego. W wykonaniu tej delegacji Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 20 marca 1969 r. w sprawie określenia wysokości niektórych opłat sądowych i notarialnych oraz warunków zwolnienia przez sąd od opłat sądowych właścicieli lub współwłaścicieli gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 8, poz. 62 ze zm.). Według § 3 rozporządzenia z dnia 20 marca 1969 r. za sporządzenie aktu notarialnego, którego treścią jest oddanie terenu w użytkowanie wieczyste, przedłużenie tego prawa albo jego przeniesienie pobiera się, jeżeli przepisy dalsze nie stanowią inaczej, taką samą opłatę jak za sporządzenie aktu zbycia nieruchomości. Dalsze przepisy tego rozporządzenia przewidują jednak wyjątki od wspomnianych wyżej zasad pobierania opłat w zależności od przedmiotu czynności, jej celu i podmiotów w niej uczestniczących.Według § 6 omawianego rozporządzenia od wniosku o wpis prawa własności, a więc również od wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego, pobiera się wpis stały w kwocie 500 zł, jeżeli zachodzą następujące warunki:1) zbywcą i nabywcą są spółdzielnie budownictwa mieszkaniowego,2) zbycie jest potrzebne do usprawnienia gospodarki zasobami mieszkaniowymi, a potrzeba ta została zaopiniowana pozytywnie przez Centralny Związek Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego lub wojewódzki związek spółdzielni budownictwa mieszkaniowego.Przesłanki wymienione w tym przepisie są także podstawą do pobrania stałych opłat za sporządzenie aktu notarialnego (§ 12 rozp.). W sprawie zbywcą prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wraz z własnością Zakładu Budownictwa Jednorodzinnego jest Spółdzielnia Mieszkaniowa w S., a nabywcą Centralny Związek Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego. Z uwagi na osobę nabywcy oraz zwolnienie nabywcy od stosunkowych opłat notarialnych do wysokości 90% wyłoniły się wątpliwości objęte pytaniem prawnym. Zaznaczyć należy, że pytanie zostało sformułowane zbyt ogólnikowo. Jego treść wynika dopiero ze stanu faktycznego sprawy. Sąd Najwyższy mając to na uwadze uznał, że istota wątpliwości dotyczy sytuacji określonej w odpowiedzi.Do usunięcia obu przyczyn wątpliwości konieczna jest wykładnia § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 marca 1969 r. Przepis ten na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze powinien być tłumaczony zgodnie z zasadami nowych uregulowań zawartych w prawie spółdzielczym w porównaniu do stanu poprzedniego wynikającego z ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach. Przepis § 6 rozporządzenia, który jest podstawowym dla omawianej materii, uzależnia pobranie opłaty stałej zamiast stosunkowej, jeśli zbywcą i nabywcą prawa wieczystego jest spółdzielnia budownictwa mieszkaniowego. Zbywcą jest spółdzielnia mieszkaniowa, a nabywcą CZSBM. Inny status nabywcy, niż określony w § 6, nie może stanowić przeszkody do pobrania opłaty stałej, stosownie bowiem do art. 243 i 244 prawa spółdzielczego związki spółdzielni mogą prowadzić działalność gospodarczą w celu ułatwienia zrzeszonym w nich organizacjom spółdzielczym wykonywania ich zadań. Taki właśnie cel przyświecał nabywcy, który przez nabycie nieruchomości i funkcjonującego na niej zakładu budowlanego zmierza do usprawnienia gospodarki spółdzielczymi zasobami mieszkaniowymi.Nie zachodzi również potrzeba zaopiniowania zamiaru nabycia nieruchomości przez CZSBM z dwóch przyczyn. Badanie zasadności nabycia nie może wchodzić w grę, gdy nabywcą jest organ kontrolujący opiniodawcy, który w tym przedmiocie podjął uchwałę, a poza tym w świetle nowych zasad prawa spółdzielczego przesłanka pozytywnego zaopiniowania przez CZSBM utraciła swoje znaczenie z uwagi na to, że spółdzielnie są dobrowolnymi i samorządnymi zrzeszeniami, które prowadzą swoją działalność zgodnie z interesami swoich członków w oparciu o centralne i terytorialne plany społeczno-gospodarcze. W sprawie zbywcą i nabywcą prawa użytkowania wieczystego są: spółdzielnia mieszkaniowa i związek spółdzielni. Nabycie tego prawa ma służyć celom usprawnienia statutowej działalności gospodarczej spółdzielni, a zatem w takich okolicznościach uzasadnione jest pobranie opłaty stałej za ujawnienie w księdze wieczystej nabytego prawa na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 marca 1969 r.Jednakowe przesłanki, warunkujące pobranie opłaty stałej za sporządzenie aktu notarialnego i od wniosku o ujawnienie nabywcy w księdze wieczystej, dają podstawę do przyjęcia, że niewłaściwy wymiar opłat od czynności notarialnej nie może wiążąco rzutować na wysokość opłat należnych od wniosku podlegającemu załatwieniu w postępowaniu księgowo-wieczystym.